व्यक्तिगत पहलले फेरियो बगर- वाग्मती - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

व्यक्तिगत पहलले फेरियो बगर

प्रताप विष्ट

हेटौंडा — निष्ठाका साथ एउटै व्यक्तिले काम गर्दा पनि परिणाम दिन सकिन्छ भन्ने कुरा हेटौंडा उपमहानगरपालिका–९ का ईश्वरी न्यौपानेले देखाएका छन् । हेटौंडा–९ स्थित कुखुरेनी खोलाको बगर झन्डै दशकयता त्रिवेणीधाम नाममा धार्मिक एवं पर्यटकीय स्थलमा परिणत भएको छ ।


२०६७ सालसम्म यो ठाउँमा न कुनै भौतिक संरचना बनेका थिए, न मठमन्दिर र मूर्तिहरू नै स्थापना गरिएका थिए । थियो त केवल बगर मात्र । बहुदलप्राप्तिपछि वडाध्यक्षसमेत बनेका न्यौपाने यो ठाउँको ऐतिहासिक महत्त्व रहेको योगी नरहरिनाथ, होमनाथ मिश्र र पण्डित देवीप्रसाद कोइरालाबाट जानकारी पाएपछि राजनीतिलाई चटक्कै छाडिदिए र बगरलाई धार्मिक स्थलमा परिणत गर्न कस्सिए । २०६७ जेठ ५ बाट थालेको उनको अभियान अझै जारी छ । अझै पनि उनी हरेक दिनको सुरुवातसँगै बेलुका अबेरसम्म त्रिवेणीधाममै भेटिन्छन् । बगरबाट धार्मिक स्थलमा परिणत भएको त्रिवेणीधामको चर्चा र पहिचान देशभरि नै बनिसकेको छ ।

साढे ७ बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको उक्त धार्मिक स्थल निर्माण गर्न तत्कालीन जिविसअन्तर्गतको पर्यटन विकास समितिले ४ लाख रुपैयाँ उपलब्ध गराएको थियो । त्यही रकमबाट सुरुवात गरेको यो अभियानअन्तर्गत हालसम्म करोडौं रुपैयाँ खर्च भइसकेको छ । भौतिक पूर्वाधार र मठमन्दिर निर्माणलगायतमा उक्त खर्च गरिएको हो । कुष्माण्ड भगवतीलाई पाँच पाण्डवले परिक्रमा गरिरहेको देखिने आकर्षक शिश महल निर्माण गरिएको छ । शिश महल प्रवेश गर्नुअघि मुलुकका २९ स्थानका मन्दिरको तस्बिर र मूर्तिहरू राखिएको देख्न सकिन्छ । पशुपति, मुक्तिनाथ, स्वर्गद्वारी, पाथिभरालगायत मन्दिरको एकै स्थानबाट दर्शन गर्न सक्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । शिश महलको बाहिरी भागमा सुन्दर बगैंचा र कुष्माण्ड पोखरी छ । यो क्षेत्रमा सेल्फी खिच्ने र टिकटक भिडियो बनाउनेहरूको भीड लाग्ने गरेको छ ।

कुष्माण्ड सरोवर त्रिवेणीधाम विकास समितिले शिश महल, बगैंचा, कुष्माण्ड पोखरीको अवलोकन गर्न गत माघ १ देखि प्रवेश शुल्कको व्यवस्था गरेको छ । शिश महलको बाहिरी भाग अवलोकन गर्न प्रतिव्यक्ति २५ रुपैयाँ र भित्र प्रवेश गर्न सय रुपैयाँ लाग्छ । मन्दिरभित्र प्रवेश गरेर १०८ गौमुखी धारामा स्नान गर्न, पूजाआजा तथा धार्मिक कार्य गर्न भने शुल्क लाग्दैन ।

‘शुक्रबार र शनिबार ज्यादै भीड लाग्ने गरेको छ,’ समितिका अध्यक्ष न्यौपानेले भने, ‘अन्य दिन सरदर २ सयदेखि ३ सय जना अवलोकन गर्न आउँछन् ।’ समितिले अहिले अतिथि गृहको निर्माण गरिरहेको जनाएको छ । ‘३३ लाख रुपैयाँको अक्षय कोष खडा गरेका छौं, जसमा हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले २० लाख रुपैयाँ जम्मा गरिदिएको छ,’ न्यौपानेले भने, ‘कुनै बेला सुक्खा बगर रहेको त्रिवेणीधाम अहिले हराभरा र आकर्षक देखिएको छ । यसमा संघीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारको सहयोग रहँदै आएको छ ।’

महाभारतमा उल्लेख भएअनुसार पाँच पाण्डव वनवासका क्रममा यो स्थानमा आइपुगेका थिए । त्यतिबेला हेडम्बा राक्षससँग युद्ध हुँदा भीमसेनले हेडम्बालाई मारिदिए । हेडम्बा मारिएको ठाउँका रूपमा चिनिँदा–चिनिँदै अपभ्रंश भएर यो स्थानको नाम हेटौंडा रहन गएको किम्वदन्ती छ । धार्मिक आस्थाको केन्द्र रहेकाले यहाँ कुष्माण्ड भगवतीको मन्दिर, गणेश मन्दिर, ब्रम्हकुण्ड, विष्णुपादूका, १०८ गौमुखी धारा, शिवालय, राधाकृष्ण मन्दिर, हवन कुण्डलगायत संरचना निर्माण गरिएको न्यौपानेले बताए । उनका अनुसार विशेष गरी माघेसंक्रान्ति र कुष्माण्ड नवमीका दिन यहाँ नुहाएर कुभिन्डो दान गर्न श्रद्धालुको ठूलो भीड लाग्छ । ‘कुष्माण्ड सरोवरमा सयर गर्न र त्यसको मध्यभागमा रहेको कुष्माण्ड भगवतीको मन्दिरमा पूजा गर्न ५ वटा डुंगाको व्यवस्था राखिएको छ,’ न्यौपानेले भने, ‘दैनिक रूपमा यस क्षेत्रको महत्त्व र चर्चा बढ्दै गएको छ । १० जनाले प्रत्यक्ष रोजगारी पनि पाएका छन् ।’

६७ वर्षीय न्यौपानेको खटाई र इमानदारिताको साथै धार्मिक स्थलको विकासका कारणले दातृसंस्था, भक्तजन र अन्य सहयोगी हातहरूले आर्थिक सहयोग गरिरहेका छन् । अहिलेसम्म ७ करोड रुपैयाँभन्दा बढी त्रिवेणीधाम निर्माणमा खर्च भइसकेको न्यौपानेले बताए । ‘इमान्दारीपूर्वक लगनशील भएर कुनै पनि काम गरेपछि सफल होइन्छ भन्ने ईश्वरी न्यौपानेबाट प्रेरणा लिनुपर्छ,’ वडाध्यक्ष लक्ष्मण भण्डारीले भने, ‘उहाँको खटाइकै कारण बगरलाई सुन्दर धार्मिक एवं पर्यटकीय स्थलका रूपमा परिणत भएको छ ।’

प्रकाशित : चैत्र ६, २०७८ १०:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भार्ताका ४० प्रतिशत बालबालिकामा कुपोषण

प्रताप विष्ट

हेटौंडा — उमेर १३ महिना, उचाइ ६३ सेन्टिमिटर र तौल ३ केजी मात्र । ख्याउटे गाला, ठूलो भुँडी अनि तिघ्राको मासु मुजा परेको । मकवानपुरको विकट कैलाश गाउँपालिका–८ भार्ताकी अञ्जना चेपाङको अवस्था हो यो । अञ्जनाकी आमा रमिला चेपाङ चौथो बच्चा पाउने तरखरमा छिन् ।


उनका दाइ र दिदीको स्वास्थ्य अवस्था पनि दयनीय छ । ‘उमेरअनुसार उनीहरूको पनि तौल र उचाइ छैन,’ डा. समुन्द्र बजिमयले भने ।

रमिलाका तिनमध्ये कुनै पनि सन्तान स्वास्थ्य चौकीमा जन्मिएनन् । २२ वर्षीया रमिला ४ महिनाकी गर्भवती छन्, तर अझैसम्म जाँच गराएकी छैनन् । यसबारे उनलाई जानकारी पनि छैन । भार्तामा शनिबार आयोजित स्वास्थ्य शिविरमा उनी सन्तानसहित आएकी थिइन् । चिकित्सकले उनको काखको बच्चाको स्वास्थ्य परीक्षणपछि कुपोषण भएको बताए । चिकित्सकले तत्कालै उपचार गर्नुपर्ने बताए पनि गरिबीको भारले थिचिएकी उनी अक्क न बक्क भइन् ।

यस्तै, भार्ताकै ४ वर्षीय रूपक चेपाङको उचाइ एक मिटर मात्र छ, तौल ६ केजी । रूपकलाई स्वास्थ्य परीक्षण गराउन २४ वर्षीया आमा सानीमाया चेपाङले शिविरमा ल्याएकी थिइन् । उनले ११ महिनाकी छोरी पनि ल्याएकी थिइन् । शिविर आइपुग्न २ घण्टा हिँड्नुपर्ने भएकाले २ वर्षीय छोरालाई घरमै छाडेको उनले बताइन् । सानीमाया पनि चौथो बच्चा जन्माउने तयारीमा छिन् ।

गर्भवती भएको ६ महिना भइसक्दा पनि उनले परीक्षण गराएकी छैनन् । उनका सन्तान पनि कुपोषणबाट ग्रसित छन् । १७ वर्षको उमेरमा विवाह गरेकी सानीमायाले १८ वर्षको उमेरमा पहिलो छोरा जन्माइन् । उनलाई पनि गर्भ परीक्षण गर्नुपर्ने र सुत्केरी भत्ता पाउनेबारे केही थाहा छैन ।

अञ्जना र रूपक चेपाङलाई सांग्रिला नामक गैरसरकारी संस्थाले उपचारका लागि आइतबार काठमाडौं लगेको छ ।‘कुपोषणले उनीहरूको अवस्था गम्भीर भएकाले उपचारका लागि काठमाडौं लगेका हौं,’ कार्यक्रम संयोजक सागर थापाले भने, ‘मध्यमखालका कुपोषणको सिकार बनेकाहरूलाई भने यहीं उपचार गरी भिटामिन र पोसिलो खानेकुरा उपलब्ध गराउँछौं ।’

रमिला र सानीमायाका सन्तान मात्र होइन भार्ताका ४० प्रतिशतभन्दा बढी बालबालिकाहरू कुपोषणबाट ग्रसित छन् । अधिकांश चेपाङ समुदायका बालबालिका कुपोषणले ग्रसित रहेका गाउँपालिकाका स्वास्थ्य शाखा संयोजक श्याम महतोले बताए । ‘बालबालिकालाई पोसिलो खानेकुरा खुवाउँदैनन्, सुत्केरी हुन स्वास्थ्य चौकी आउँदैनन् र गर्भ परीक्षण पनि गराउँदैनन्,’ उनले भने ।

भार्तामा स्वास्थ्य चौकीसहित बर्थिङ सेन्टर पनि छ । खाद्यान्नको अत्यन्त असुरक्षा रहेको बस्तीका बासिन्दा दैनिक ज्यालादारी गरेर कमाएको पैसाले बालबालिकालाई चाउचाउलगायत जंकफुड खुवाउने गर्छन् । ‘बालबालिकालाई ढिँडो, रोटीलगायत गाउँमै उत्पादन भएको खाद्य वस्तु खुवाउँदैनन्,’ भार्ता स्वास्थ्य चौकीकी अनमी जुनेली थापा मगरले भनिन् ।

जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका अनुसार आव ०७६/७७ मा मकवानपुरका ११ महिना उमेरसम्मका १ सय ४७ बालबालिकासहित २ सय २३ जना कुपोषणले ग्रसित छन् । कोरोना संक्रमणका कारण कुपोषणपीडितको संख्या बढेको अनुमान स्वास्थ्य कार्यालय प्रमुख भीमसागर गुरागाईंले बताउँछन् ।

‘विगतदेखि नै खाद्य असुरक्षा भएको क्षेत्रमा कोरोना महामारीसँगै कुपोषित बालबालिकाको संख्या झन् बढेको हुनुपर्छ,’ उनले भने । स्तनपान, खाद्य असुरक्षा, स्वास्थ्य सेवामा पहुँच र खानामा पोषक तत्त्वको अभावले शीघ्र कुपोषणको समस्या देखिने हेटौंडा अस्पतालका बाल विशेषज्ञ डा. हरिबहादुर खड्का बताउँछन् । ‘कोरोनाले अभिभावकले कमाइ गुमाएका कारण बालबालिकाले समयमा खान पाएनन् र कुपोषणको सिकार बने ।’

प्रकाशित : चैत्र १, २०७८ १२:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×