नेसम खोलापारि अति दुर्गम जुगल- वाग्मती - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

नेसम खोलापारि अति दुर्गम जुगल

दिपु, तेगा, तेम्बाथानवासी शिक्षा, स्वास्थ्य, सडक, बिजुलीलगायत आधारभूत सेवा पाउनबाट वञ्चित
अनिश तिवारी

सिन्धुपाल्चोक — लक्याप भीर, नेस्टम जंगलमा खसेका ४ पहिरो छिचोल्दै नेसम खोलाछेउ आइपुगेकी जुगल गाउँपालिका–३ की बिबिरानी तामाङ टोलाएर बगरतिर हेर्दै थिइन् । तेम्बाथान जडीबुटी लिन गएका लामा आइतबारै त्यहाँबाट फर्किए पनि घर नपुगेपछि बिबिरानी श्रीमान्को खोजीमा झन्डै ६ घण्टा हिँडेर बुधबार नेसम खोला आइपुगेकी थिइन् ।

सिन्धुपाल्चोकको गुम्बाथानस्थित झोलुंगे पुल नेसम खोलाको बाढीले भत्काएपछि राखिएको तुइन । तस्बिर : अनिश/कान्तिपुर

‘उसको झोला खोला किनारमै रैछ, झोलाको अवस्था हेर्दा उनले खोला तर्ने प्रयास गरे तर त्यही क्रममा भेलले बगायो जस्तो लाग्छ । तैपनि भेटिन्छन् कि भनेर खोजिरहेका छौं,’ उनले भनिन्, ‘४ नाबालक छोराछोरी घरमा कुरिरहेका छन्, यता श्रीमान्को अत्तोपत्तो छैन । पुलिसलाई खबर गर्न पनि झन्डै एक दिनजस्तो हिँडेर कात्तिके पुग्नुपर्छ । श्रीमान् खोज्ने हतारोमा त्यहाँ पुग्न सकेको छैन ।’

जुगल–३ का दिपु, तेगा, तेम्बाथानका २ सय २० भन्दा बढी परिवारले प्रहरी सेवा मात्रै होइन, शिक्षा, स्वास्थ्य, सडक, बिजुलीलगायत आधारभूत सेवा अहिलेसम्म पाउन सकेका छैनन् । ‘हामी पनि यही देशका जनता हौं, अरूले जस्तै सरकारलाई कर तिरेका छौं तर हामीसम्म कहिल्यै सरकार आएन, न विकास नै आयो,’ तेम्बाथानका खुन्खेन यशी लामाले भने, ‘गुम्बाथानसम्म सडक त छ तर नेसम खोला तरेपछि बिजुली, मोबाइलमा नेटवर्क, सडक, उच्च शिक्षा, स्वास्थ्य केही पनि छैन ।’ सडक सञ्जालले नछोएकै कारण गर्भवती, सुत्केरी, दुर्घटनामा परी गम्भीर चोट लागेकाहरूलाई उपचार गर्न हेलिकप्टरको भर पर्नुपर्ने बाध्यता यसअघिदेखिकै हो ।

‘सक्नेले पो ऋण या जोरजाम गरेर हेलिकप्टर बोलाउँछन् । नसक्ने हामीजस्ता यहीं थलिएर मर्नुपर्छ । हेलिकप्टरको ऋण तिर्न नसकेर उकुसमुकसमा बाँचेका यहाँ धेरै छन्,’ उनले भने । बुहारीलाई सुत्केरी बेथा लागेपछि तेम्बाथानकै याङ्जी शेर्पाले हेलिकप्टर चार्टर गरिन् । ‘तर बुहारीलाई तल (काठमाडौं) लग्दा लागेको २ लाख ऋण अझै तिर्न सकेको छैन, ब्याज तिर्दा हैरान भइसकेको छु,’ उनले भनिन्, ‘हेलिकप्टरमा नलगेको भए बुहारी र नाति दुवैको मुख देख्न नपाउने रहेछु ।’

गाउँमा युवा नभएका कारण स्ट्रेचरमा बोकेर लैजाने अवस्थासमेत नरहेको उनले सुनाइन् । स्ट्रेचरमा बोक्न कोही तयार भइहाले भने पनि भीर र पहिरोको गोरेटो बाटो छिचोल्नु युद्ध लड्नुभन्दा कम नरहेको उनले बताइन् । स्वास्थ्य चौकी जानुपरे पनि २ दिन हिँडेर गुम्बाथानको पाङ्गर्पुस्थित सामुदायिक स्वास्थ्य इकाइ पुग्नुपर्छ । जसका कारण यहाँका अधिकांश बालबालिका खोपबाट वञ्चित छन् । सरकारले विभिन्न समयमा अभियानमार्फत सञ्चालन गर्ने पोलियो थोपा, भिटामिन ‘ए’ खुवाउनेलगायत कार्यक्रममा पनि उनीहरू सहभागी हुन सक्दैनन् । ‘यस्तो भीर र पहिरोको बाटो छ,’ स्थानीय कामी शेर्पाले भने, ‘खोप नपाए पनि मरी त हाल्दैनन् होला नि, तर भीरबाट लडे मर्लान् भन्ने डरले पठाउँदैनौं ।’

गत असार १ मा यी तीनवटै गाउँलाई बजारसँग जोड्ने एक मात्र माध्यम नेसम खोलाको झोलुंगे पुल बगाएपछि स्थानीयको सकस चुलियो । उनीहरूले झन्डै महिना दिन चुँडिएको पुलबाटै जोखिम मोलेरै आउजाउ गरे । मंगलबार तुइन हालिएपछि गाउँका धेरै महिला प्राथमिक उपचार, औषधि र खोपका लागि झन्डै २ दिनको यात्रा गरेर पांगर्पु गएको यशीले सुनाए । ‘धन्न तुइन भने पनि जोडिएछ तर हामीलाई कहिलेचाहिँ सुख छ र ?,’ यशी निराश सुनिए ।

पुल भत्किएपछि तत्कालको आवश्यकता पूरा गर्न स्थानीय राजनीतिक दल र समाजसेवीले दिएको चन्दा र जनश्रमदानबाट तुइन हालिएको हो । तुइन उदघाट्न कार्यक्रम सकिएपछि दिपुका धर्के शेर्पाले स्थानीय नेता/कार्यकर्ताबीच दुखेसो पोखे, ‘यहाँ कहिले पुल बन्ला र खै । उता दिपु र तेगाका दुई दर्जन परिवार पालमा छन्, त्यहाँ ब्रह्मायणीले ध्वस्त बनायो सर, हाम्रो समस्या पनि हेरिदिनुहोला ।’ श्रीमान्को खोजी गरिदिन आग्रह गरेपछि प्रदेश पूर्वमन्त्रीसहितका नेताले बिबिरानीलाई सान्त्वना दिए र प्रहरीलाई खबर गरिदिए । धर्केलाई पनि गाउँमा राहत पुर्‍याउने आश्वासन दिए । सधैंजसो आश्वासन मात्र पाएका धर्केलाई विश्वास नलागेपछि प्रश्न गर्न भ्याइहाले, ‘हाम्लाई पनि सरकारले हेर्छ र सर ?’ जुगलकै बोल्दे बजारबाट माथिल्लो भेगको गोरेटो ठाउँठाउँमा भासिएको र पहिरोले पुरेको छ ।

अहिले स्थानीय लहरामा झुन्डिदै वारपार गरिरहेको धर्केले सुनाए । गुम्बाथानबाट माथिल्ला तीन गाउँ जोड्न ७ किमि सडक खन्न थालिएको २ वर्ष भइसके पनि काम सुस्त छ । यी गाउँमा आधारभूत शिक्षा पाउनसमेत कठिन छ । ५ कक्षाभन्दा माथिल्लो तह पढ्न ५ घण्टाभन्दा बढी हिँडेर गुम्बाथान पुग्नुपर्ने तेम्बाथानका मिङमार शेर्पाले बताए । गाउँमा भएको विद्यालय पनि नियमित सञ्चालन हुँदैन । शिक्षकहरू आलोपालो विद्यालय चलाउँछन् । एउटै कोठामा सबै कक्षाका विद्यार्थीले पढ्नुपर्छ ।

प्रकाशित : श्रावण ९, २०७८ ०८:२३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रलयको पदचाप !

अविनाश श्रेष्ठ

तपाईं–हामीले सोचेको भन्दाअलि फरक शैलीमा आउनेछ प्रलयचुपचाप–चुपचापप्रलयको कतै नसुनिने बहिरो पदचाप !

एक दिन सुन्नुहुनेछ—

समुद्रमा माछा निख्रिएको समाचार

र तपाईं ठान्नुहुनेछ—

सामान्य खबर हो

समुद्रमा माछा जाबो न सकिएका हुन्

अरु सबै त ठीकठाकै छ नि पृथ्वीमा


पृथ्वीमा अझ पनि अक्सिजन सकिएको छैन

पानी सकिएको छैन

अन्न उब्जनी भइरहेकै छ

थोरै संख्यामा भए पनि

हावामा रुखहरुको नृत्य जारी छ

नदीहरुमा पातलिएको छ तर पानी अझै बगेकै छ

मुडुलिएका छन् तर पृथ्वीमा पहाडहरुले पहरा

दिइरहेकै छन्

निकै परपर हुँदै गए पनि

हिमालहरु हाँस्न छाडेका छैनन् अझै


जाबो माछा सकिएर के हुन्छ !

समुद्र त साबिकै छ अहिले पनि

कतै–कतै दह र सिमसारहरुले अझै पनि

आफ्नो पानी–धर्म त्यागेका छैनन्

बादलहरु त उडिरहेकै देखिन्छन् आकाशमा अझै

आकाश त अझ पनि सफा र नीलो छ हामीमाथि

विशाल चँदुवाझैं टाागिएको


कविहरु क्रान्तिका कविता कोरलिरहेकै छन्

कविहरु पर्यावरणका कविता कथिरहेकै छन् अथक

त्यसैले पृथ्वी अझै सुरक्षित छ

तपाईं भन्ठान्नुहुनेछ

...

अनि एक दिन अर्को खबर आउनेछ—

‘अर्काटिक उत्तर गोलार्द्धमा अब

हिउँ बन्न छाडेको छ

दक्षिण अन्टार्कटिका पनि अहिले

हिउँविहीन हुने हिँडाइमा छ सुस्तसुस्त ।’


हामीलाई लाग्नेछ

जाबो कुनै काम नलाग्ने भूभाग हुन् पृथ्वीका

यी उत्तर–दक्षिणका बेकार कुइनेटाहरु

मानवविहीन छन् सुरूदेखि नै ती

हिउँ त्यहाँ जम्न छाड्दैमा दु:खी बनिरहनुको के मतलब ?

पृथ्वीमा नेताहरुका न्याना भाषणहरु चलिरहेकै छन्

चलिरहेकै छन् वैज्ञानिक अनुसन्धानहरु

नयाँ–नयाँ आविष्कारहरु चलिरहेकै छन्

जारी छन् सुदूर अन्तरिक्षका महत्त्वाकांक्षी महँगा अभियानहरु

पृथ्वी पूर्णरुपेण सुरक्षित नै छ


हाम्रो पुस्तामा केही भइहाल्ने होइन

किन चिन्तित हुने हामी व्यर्थैमा


बगिरहेकै छ शीतल फाल्गुनी हावा

वसन्त र शरदले आ–आफ्ना अनुहार

अझै झल्याक्–झुलुक देखाउन छाडेका छैनन्

कथाकारहरु परिकथामाथि ओथारो बसिरहेकै छन्

थामेकै छन् धर्मग्रन्थहरुले झर्को नमानी हाम्रा हात

धमिरा लागेका चिन्तन

अनि लाटो–लठ्ठकै भए पनि

हामीलाई छ समयको शाश्वत् साथ

हामी यति छिट्टै कहाँ मासिन्छौं र !


प्रलय परको कुरो हो, धेरै परको

कथा–कहानी र किंवदन्तीको विषय हो प्रलय

मान्छे रहुन्ज्याल जसरी पनि

रहिरहनुपर्ने नै छ पृथ्वीले

घस्री–घस्री भए पनि मान्छेको सेवा–टहल

गरी नै रहनेछन्— पृथ्वीले... प्रकृतिले...

—भन्ठान्ने गर्छौं हामी

..


अनि यस्तैमा—

एक दिन थालिनेछ पृथ्वीमा

कतै लामा–लामा खडेरीका सुक्खा खित्काहरु !

कतै बेमौसम वर्षातका बहुला बर्बराहटसँगै

बाढी र बर्बादीका हज्जारौं हिक्काहरु !!


हामी निदाइरहेका हुनेछौं चीऽऽसो मोहनिद्रामा

र सुन्न असमर्थ बनिरहनेछौं प्रलयको द्रुतविलम्बित पदचाप ।।

प्रकाशित : श्रावण ९, २०७८ ०८:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×