खाली हुँदै नमुना बस्ती- वाग्मती - कान्तिपुर समाचार

खाली हुँदै नमुना बस्ती

हरिहरसिंह राठौर

धादिङ — ध्वजापताका फरफराइरहेका छन् । आकार र रङमा एकनासका घर भएको बस्ती चिटिक्क देखिन्छ । तर बस्ती पुग्दा कुनै–कुनै घरमा मात्रै केही महिला र केटाकेटी मात्रै फेला पर्छन् ।

उत्तरी धादिङको कपुरगाउँबाट विस्थापित भएका परिवारलाई राखिएको ज्वालामुखी–४ स्थित नमुना बस्ती । तस्बिर : हरिहरसिंह/कान्तिपुर

बाँकी सबै घरमा ताला लगाइएको छ । बिजुलीको मुख्य स्विच अफ गरिएको छ । कुखुरा र बाख्राका खोर खाली छन् । कतिपय घरका झ्यालहरूमा जस्तापाता ठोकेर बन्द गरिएको छ । समग्रमा बस्ती सुनसान छ ।

‘घर मात्रै चिटिक्क भएर के गर्नु ? श्रीमान्लाई दिनभर कमाइ गर्न अरू गाउँ नपठाई हुँदैन,’ रुबीभ्यालीको कपुरगाउँबाट भुवालेपानीको नमुना बस्तीमा आएर बसेकी ४२ वर्षीया सानुमाया तामाङले भनिन् ।

सानुमायाका श्रीमान् गुमान तामाङ स्थानीयका मकै गोड्ने, खेत खन्ने, डकर्मी काम गरेर परिवारको गुजारा चलाउँछन् । जोखिमयुक्त बस्तीमा वृद्ध आमाबाबुलाई छोडेर नमुना बस्ती सरेका युवापुस्तालाई अहिले हातमुख जोर्न धौ–धौ छ । दाताहरूले सदरमुकाम छेउछाउ चिटिक्क परेका घर निर्माण गरिदिए पनि खेती गर्ने जग्गा र रोजगारीको अभावमा उनीहरूलाई दिनहुँ गुजाराकै समस्या भएको हो ।

२०७२ वैशाखको भूकम्पले क्षतविक्षत पारेको उत्तरी धादिङको रुबीभ्यालीका स्थानीयलाई ज्वालामुखी–४ भुवालेपानी र तल्लो आलेमा ५६ घरको नमुना बस्ती बनाई सारिएको थियो । भूकम्पले चारैतिर पहिरो गएको र जमिन चिरा परेर बसोबासका लागि उच्च जोखिमयुक्त बनेपछि यहाँ पुनःस्थापना गरिएका पीडितहरूले अहिले धमाधम नमुना बस्ती छाड्न थालेका छन् । करिब १६ महिनामा निर्माण गरिएको ढोलास्थित भुवालेपानीका २९ मध्ये ९ घरमा र तल्लो आलेका २७ मध्ये १३ घरमा मात्रै अहिले विस्थापित परिवार बसिरहेका छन् ।

कोही परिवारका व्यक्ति वैदेशिक रोजगारीमा, कोही मनाङ, मुस्ताङमा जडीबुटी खोज्न र कतिपय पोखरा र काठमाडौंमा मजदुरी गरी बसेका छन् । कतिपय परिवार फेरि पुरानै गाउँ कपुरगाउँ र नेवियर नै फर्केका छन् । भूकम्प जाँदा यी बस्तीका ७५ मध्ये ६० घर ध्वस्त भएका थिए । चार जनाले ज्यान गुमाएका थिए । बस्तीको चारैतिर पहिरो गएर ‘नाकाबन्दी’ जस्तै अवस्था थियो । बस्तीको तलमाथि सबैतिर चिराचिरा परेपछि भूगर्भर्विद्हरूले पनि मानवीय बस्ती बसाल्न नमिल्ने भनेर सिफारिस गरेका थिए ।

प्रकाशित : असार १०, २०७८ ०९:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वृद्धवृद्धा अझै जोखिमयुक्त बस्तीमा

हरिहरसिंह राठौर

धादिङ —  सदरमुकाम धादिङबेंसी वरपरका पाखामा रंगीचंगी जस्ताले छाएका स–साना बस्ती थपिएका छन् । अधिकांश एकनासका छन्, कतिपय घरहरू २०७२ को भूकम्पपछि जोखिममा परेका उत्तरी धादिङका बासिन्दालाई राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्रााधिकरणले नै जग्गा किनेर निर्माण गरिदिएको हो ।

पहिरोको जोखिममा रहेको धादिङको झार्लाङ गाउँ । फाइल तस्बिर : हरिहरसिंह राठौर/कान्तिपुर

कतिपयका घर विभिन्न संघसंस्थाहरूले बनाइदिएका हुन् । तर यी बस्तीका सबैजसो घरमा युवा उमेरका व्यक्ति मात्रै छन् । ज्येष्ठ नागरिक भने पुर्ख्यौली थलो छाडेर आएका छैनन् ।

यसरी सदरमुकाम वरपर बसाइँ सरेका घरधुरीको संख्या एक हजार नाघेको नीलकण्ठ नगरपालिकाको तथ्यांक छ । ‘भूकम्पपछि उत्तरी भेगका जोखिमयुक्त बस्तीहरूबाट आएर जग्गा खरिद तथा आवास निर्माण अनुदानमा सदरमुकाम वरपर बसाइँ सरेकाका घरमा कोही पनि वृद्धवृद्धा छैनन् । उनीहरू पुरानै बस्तीमा छन् । यहाँका अधिकांश घर कुर्न एक/दुई जना युवा मात्रै छन्,’ नीलकण्ठ–१२ का अध्यक्ष बाबुराम लम्सालले भने ।

सरकारी तथ्यांकमा उत्तरी धादिङका जोखिमयुक्त बस्ती स्थानान्तरण भएको रेकर्ड भए पनि ती बस्तीमा मानवीय बसोबास अझै कायम छ । भूकम्पले क्षति पुगेका बस्तीमा वर्षात्को समयमा बाढीपहिरोको जोखिम उत्तिकै छ । तर ज्येष्ठ नागरिक जोखिमकै बीच पुर्ख्यौली थलोमा बसिरहेका छन् । रुबी भ्याली गाउँपालिका–२ को आरनडाँडा, ४ को हिम्दुङ, ५ को लामाटोल, झाँक्री टोल, कपुर गाउँ, नेवेर, ६ को तीरगाउँका मात्रै करिब २ सय ५९ घर जोखिममा रहेको जिल्ला प्रशासन कार्यालयले जनाएको छ ।

हरेक वर्ष वर्षातमा जोखिमयुक्त बस्ती सार्ने कुरा उठे पनि वर्षात् सकिएपछि सेलाएर जाने गरेको प्रदेशसभा सदस्य जगत सिंखडाले बताए । जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रमा रहेको खनियाँवासको झार्लाङ, दार्खा, सत्यदेवी, रुबी भ्यालीका लापा, तिप्लिङ, सेर्तुङलगायतका बस्तीहरू पनि भूकम्पपछि पहिरोको जोखिम क्षेत्र मानिन्छन् ।

भूकम्पले जमिन चिराचिरा पारेपछि भूगर्भविद्ले त्यस भेगका ८ बस्तीका २ सय ७६ घरधुरी अन्यत्रै सार्नुपर्ने सुझाव दिएका थिए । तर ज्येष्ठ नागरिकले पुर्ख्यौली बस्ती छाड्न नचाहेका कारण बस्ती सार्न नसकिएको जनप्रतिनिधिहरू बताउँछन् । ‘पुनर्निर्माण प्राधिकरणले खटाएका भगोलविद्हरूले खतरायुक्त बस्ती अन्तै सार्न सुझाव दिए पनि पाको उमेर समूहका नागरिक बस्ती छोड्नै चाहँदैनन्,’ रुबी भ्याली–२ का वडाध्यक्ष पेम्वा घलेले भने ।

प्रकाशित : असार ८, २०७८ १०:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×