बिरामी अलपत्र छाडेर ‘स्टाफ’ ओसार्छन् एम्बुलेन्स 

सुवास विडारी

मकवानपुर — लकडाउनका बेला एम्बुलेन्सजति ‘मेडिकल स्टाफ’ बोक्न खटिएपछि बिरामी मर्कामा परेका छन् । एम्बुलेन्स चालकहरू जानाजान बिरामी बोक्न आनाकानी गर्दै ‘स्टाफ’ ओसारिरहेका हुन्छन् ।

पहिले हेटौंडा अस्पतालबाहिर बिरामी बोक्न एम्बुलेन्स लामबद्ध हुने गरेकोमा अहिले फोन गर्दासमेत नआउने गरेको स्थानीयको गुनासो छ । लकडाउनमा मेडिकल स्टाफका सवारी सञ्चालनमा रोक लगाइएको छैन । तर बजार अनुगमनमा कतिपय मेडिकल स्टाफ एम्बुलेन्समा आउने र एम्बुलेन्सचालकहरू तिनैलाई पर्खर बस्ने गरेको देखिएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ ।


सोमबार हेटौंडा–१७ का ६ वर्षीय सन्तोष कार्कीको आँखामा चोट लागेपछि अस्पतालले काठमाडौं रिफर गरेको थियो । तर परिवारले धेरै कोसिस गर्दा पनि एम्बुलेन्स पाउन सकेन । हेटौंडा अस्पताल र अन्य अस्पताललाई आग्रह गर्दा पनि नभएपछि उनीहरूले प्रहरी गुहारे । प्रहरीले काठमाडौं जाँदै गरेको अन्य सवारीमा पठाउने व्यवस्था मिलाइदियो ।


‘हामीले एम्बुलेन्स खोज्दा पाएनौं तर बिरामीलाई समन्वय गरेर पठाइयो’, प्रहरी निरीक्षक सुजन पाठकले भने, ‘धेरै गुनासो आएपछि एम्बुलेन्स पार्किङ गर्ने स्थानमा सोधखोज गर्दासमेत भेटिएन ।’


हेटौंडा अस्पतालमा भेटिएका बिरामीका आफन्तहरूले केही एम्बुलेन्स चालकले फोनै नउठाउने, उठाए पनि नभ्याउने जवाफ दिने गरेको बताए ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी दीपकराज नेपाल एम्बुलेन्सले बिरामी बोक्न आनाकानी गर्न नमिल्ने जनाउँदै सम्बन्धित निकायसँग जानकारी लिने सुनाउँछन् ।

हेटौंडा अस्पतालका अध्यक्ष प्रकाश पौडेलले एम्बुलेन्सले बिरामी नबोकेको गुनासो आफूसम्म पनि आएको बताए । ‘चिकित्सकलाई ल्याउन र पुर्‍याउन छुट्टै सवारीको व्यवस्था गरिएको छ,’ उनले भने, ‘अस्पतालका एम्बुलेन्सले गल्ती गरेका भए कारबाही गरिनेछ ।’


स्वाब परीक्षण बढाउन पालिकाहरूको जोड

पालिकाहरूले कोरोना संक्रमण फैलन नदिन शंकास्पद बिरामीको स्वाब परीक्षणको दर बढाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन् । जिल्ला समन्वय समितिमा बसेको स्थानीय तह समन्वय बैठकले लकडाउन प्रभावकारी बनाउँदै स्वाब परीक्षण व्यापक बनाउने व्यवस्था मिलाउन प्रदेश तथा संघीय सरकारसँग आग्रह गरेको हो ।

हेटौंडामा दैनिक ६० जनासम्मको स्वाब जाँच्न सकिने ल्याब स्थापना गरिए पनि परीक्षण थोरै भइरहेको भन्दै सहभागीले जिल्लाबाहिरबाट आएका तथा लक्षण देखिएकाहरूलाई ध्यान दिनुपर्ने बताए ।

बैठकले निगरानी बढाउने तथा स्वाब संकलनमा स्थानीय तहहरूले समन्वय गर्ने निर्णय गरेको जिसस प्रमुख रघुनाथ खुलालले जानकारी दिए ।


बैठकले राहत वितरण एकद्वार प्रणालीमार्फत गर्नुपर्ने तथा आवश्यक व्यक्तिले मात्र राहत पाऊन् भन्ने विषयमा पालिकाले विशेष ध्यान दिनुपर्ने निर्णय गरेको छ ।

बैठकमा सहभागी पालिकाका प्रमुख/उपप्रमुखहरूले महामारी फैलिहाले अहिले निर्माण भएका क्वारेन्टाइन र आइसोलेसन व्यवस्थित र पर्याप्त नभएकाले हेटौंडा अस्पताललाई नै आइसोलेसन अस्पताल बनाउनुपर्नेमा जोड दिए ।

प्रकाशित : चैत्र २५, २०७६ ०९:३६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोभिड-१९ : ट्रेसिङ, टेस्टिङ, ट्रिटमेन्ट

परीक्षणमा नेगेटिभ नतिजा आउँदैमा कोरोना संक्रमण होइन भन्न सकिन्न । बिरामीको उपचार प्रक्रियामा नेगेटिभ नतिजा मात्रै ‘निर्णायक एकल आधार’ हुन सक्दैन ।
डा.स्वतन्त्र गौतम, डा. भौमिक शाह

गत साता विश्व स्वास्थ्य संगठनका कार्यकारी निर्देशक टेड्रोस आडानोम घेब्रियससले कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) माथि नियन्त्रण पाउन ‘परीक्षण, परीक्षण र परीक्षण’ को निती अवलम्बन गर्न सबै देशलाई आग्रह गरेका थिए ।

अघिल्लै साता अर्को समाचार आयो— भुटानमा शंका लागेर परीक्षण गरिएका एक बिरामीमा नतिजा नेगेटिभ आयो । अझ शंका लागेर दोस्रोपटक परीक्षण भयो— नतिजा नेगेटिभ नैआयो । फेरि पनि परीक्षण भयो, तैपनि नेगेटिभ आयो । तर, शरीरमा देखिएका ज्वरोसहितका लक्षण नरोकिएपछि चौथोपटक परीक्षण गर्दा मात्रै बल्ल पोजेटिभ भेटियो । यसरी विश्व स्वास्थ्य संगठनका तर्फबाट भनिएको ‘लगातार परीक्षण’ को अवधारणा भुटानका मामिलामा सिद्ध भयो ।

र, भुटानले समेत सतर्कता र सचेतनाका कार्यक्रमहरू एकैसाथ अघि बढायो ।

आज अन्तर्राष्ट्रिय समाचारहरूमा सन्त्रासकै कारण अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प, रुसी राष्ट्रपति पुटिन, जर्मन चान्सलर एन्जेला मार्केलसहितले दोहोर्‍याउँदै कोभिड–१९ को परीक्षण गराइरहेको जानकारी आइरहेकै छ । यो तहको मनोवैज्ञानिक सन्त्रास फैलिएको स्थितिलाई सामान्य रूपमा लिनै मिल्दैन । फेरि कोरोना परीक्षणको नतिजामा नेगेटिभ वा पोजेटिभ देखिएको विषयमा अर्थ–अनर्थका सन्दर्भ जोडेर सामाजिक सञ्जालहरूमा छाएको बहस पनि सतही देखिएको छ ।

पछिल्लो एक साताको अन्तरमा बुटवल र चितवनका कोरोना उपचारकेन्द्रित अस्थायी अस्पताल तथा काठमाडौंंका वीर र पाटन अस्पतालमा आइसोलेसनमा बसेका कोभिड–१९ लक्षणसँग मिल्दाजुल्दा पाँच बिरामीको निधन भयो । तर, उनीरुको कोरोना परीक्षणको नतिजा भने नेगेटिभ निस्कियो । यसरी, कोभिड–१९ सँग मिल्दोजुल्दो लक्षण भएकै अवस्थामा पनि नतिजा भने किन नेगेटिभ निस्किएको हो भनेर कौतूहल र परीक्षणमा आशंकासमेत रहेको पाइयो । यसरी नतिजा नेगेटिभ देखिनुमा कतिपयले परीक्षणगत त्रुटि भनेका छन् भने कतिपयले सही नतिजा देखाइएमा माहोल तनावग्रस्त हुने भन्ठानेर पनि त्यस्तो गरिएका तर्कहरू अघि सारेका छन् । यथार्थ के हो भने परीक्षणमा नेगेटिभ नतिजा हुनासाथै कोरोना संक्रमण होइन भन्न सकिन्न । बिरामीको उपचार प्रक्रियामा नेगेटिभ नतिजा मात्रै ‘निर्णायक एकल आधार’ हुन नसक्ने तथ्यलाई ख्याल गर्नु जरुरी छ ।

कुनै पनि मेडिकल टेस्टमा दुई महत्त्वपूर्ण पाटा हुन्छन्— संवेदनशीलता (सेन्सिटिभिटी) र विशिष्टता (स्पेसिफिसिटी) । परीक्षणहरू प्रयोगशाला तहमा‘संवेदनशील’ साबित हुन्छन्, जबकि व्यक्तिगत तहमा हुने परीक्षणले भाइरसको सानो सम्भाव्यता मात्रै पहिल्याउन सक्छ । पहिल्यायो भने यसबाट विशेषत: कोभिड–१९ मात्रै पत्ता लाग्छ,सार्स–कोभ–स्ट्रेन आदि होइन ।
‘लकडाउन’ को पहिलो चरण सफल भैसक्यो, हामीले अहिले नै संक्रमणलाई रोक्नमा सफलता हासिल गर्‍यौं भनेर नाराबाजी गर्ने बेला यो होइन ।
सामान्यतया कोभिड–१९ परीक्षणमा तत्काल संक्रमण नदेखिए पनि यसमा शतप्रतिशत ढुक्क भएर बस्न सकिन्न । नेगेटिभ देखा पर्नेका हकमा पनि उत्तिकै परामर्श र निगरानी जरुरी रहन्छ । पुन: परीक्षण र बारम्बार परीक्षणबारे सचेतना बढाउन सक्नुपर्छ । भुटानकै केस यो मामिलामा राम्रो उदाहरण हुन सक्छ । पोजेटिभ नतिजा आउनेका हकमा‘आइसोलेसन’ को अवधि र निगरानीमा अझसचेत हुनुपर्छ । अझ शंका लागेका बिरामीमा त झनै सकेसम्म फोक्सोको भित्री भागबाट ‘स्याम्पल’ लिएर जाँच गर्नु जरुरी हुन्छ, जसलाई मेडिकल भाषामा‘ब्रोन्को एल्भियोलर ल्याभेज’ भनिन्छ । यो चरणको परीक्षणमा पनि पोजेटिभ नभेटिए अझ ढुक्क हुनका लागि फोक्सोको सिटी–स्क्यानसमेत जरुरी हुन्छ । ख्याल गर्नुपर्ने तथ्य के हो भने, विश्वमा कहलिएको ‘नेचर’ जर्नलका अनुसार, कोरोना नियन्त्रण गर्न कम्तीमा ६ साताको क्वारेन्टाइन जरुरी हुन्छ ।

पहिलो चरणको परीक्षणमा नेगेटिभ देखिएका कतिपय केसमा दोस्रो चरणको परीक्षणमा पोजेटिभ’ भएको पनि पाइएको छ । संक्रमितको पहिलो चरणको परीक्षणमा भाइरस अन्त्यन्त सूक्ष्म आकारमा रहेकाले र ‘स्वाब’ (खकार/थुक) संकलनको पद्धतिमा रहेको कमजोरीले पनि रोग पहिचान मुस्किल भएको हुन सक्छ । जस्तो— स्वाब पनि नाकको भित्री भाग, बाहिरी नाक, घाँटी आदिमा विभिन्न फरक–फरक स्तरको विषाणु सक्रिय हुन सक्छ । यसमा स्वाब संकलनदेखि परीक्षणु विधिसम्ममा भिन्नता पनि हुन सक्छ । उदाहरणका लागि, जर्नल अफ अमेरिकी मेडिकल एसोसिएसनअनुसार, बिरामीको घाँटी र नाकको भित्रबाट लगिने स्वाब नमुनाको ‘संवेदनशीलता’ क्रमश: ३२ र ६३ प्रतिशत मात्रैछ । यस आधारमा, १ सय जना आशंकित व्यक्तिमध्ये घाँटीको स्वाब परीक्षण गरिएका ३२ जनामा मात्रै पोजेटिभ नतिजा आउँछ भने, नाकको स्वाबमा ६३ जना । अहिले नेपालमा अपनाइएको तरिका यही हो । बाहिरी विश्वका हकमा एकपटक नेगेटिभ परीक्षण आएको नतिजामा पुन: परीक्षण हुन्छ भने हामीकहाँ हुँदैन ।

नेपालमा अहिलेसम्म १२ सय जनामा परीक्षण गरिएकामा ९ जनामा मात्रै पोजेटिभ देखिएको छ । अमेरिकामा सुरुआती अवस्थामा १ लाख व्यक्तिमा परीक्षण गर्दा १ हजार जनामा संक्रमण देखिएको छ । त्यसकारण अधिकतम परीक्षण भनेको‘नम्बर’ र ‘क्वालिटी’ दुवै हो । अर्थात्, अधिकतम संख्यामा परीक्षण गर्ने र गुणस्तरीय किटको भरमा मात्रै परीक्षण गर्ने ।

अहिलेसम्म काठमाडौंको टेकु जनस्वास्थ्य प्रयोगशाला, धरान र पोखरामा मात्रै कोभिड–१९ परीक्षण सुरु भएको छ । कम स्रोतसाधन, समय र जनशक्तिका भरमा पनि यति काम सुरु हुनुलाई उत्साहजनक नै मान्नुपर्छ । यति मात्रै पर्याप्त भने छैन । कोरोना संक्रमणले विश्व स्वास्थ्य संगठनकै भनाइमा, महामारीको रूप लिइसकेको अवस्थामा नेपालमा संक्रमण नियन्त्रण, परीक्षण र अनुगमनमा निकै कछुवा गतिले काम अघि बढिरहेको यथार्थलाई स्विकानैपर्छ । ‘लकडाउन’ को पहिलो चरण सफल भैसक्यो, हामीले अहिले नै संक्रमणलाई रोक्नमा सफलता हासिल गर्‍यौं भनेर नाराबाजी गर्नेबेला यो होइन ।

अबको चरणमा भने हामीलाई अनिवार्य रूपमा‘थ्री टी’ अर्थात् ‘ट्रेसिङ, टेस्टिङ एन्ड ट्रिटमेन्ट’ को दिशामा अघि बढाउनैपर्छ । शनिबार मात्रै धनगढीमा कुनै लक्षण नदेखिँदासमेत एक जनामा कोरोना पोजेटिभ नतिजा आएको छ । ‘लोकल ट्रान्समिसन’ को यो स्थिति साँच्चिकै जोखिमपूर्ण छ । भारत, मुम्बईको धराबी सुकुम्बासी बस्तीमा, (जहाँ १० लाखभन्दा बढी घरविहीन व्यक्ति बस्छन्‌), समेत कोरोना संक्रमित भेटिएका छन् । अब यो सलहमा लाग्न सक्ने आगलागीको अवस्थालाई कसरी आकलन गर्ने ? कसरी यो आगो रोक्ने ? यही अवस्था नेपाली गाउँठाउँ र भीडभाडयुक्त सहर–बस्तीमा देखा परेमा के गर्ने ? यो हाम्रो नियन्त्रणबाहिरको महामारी बन्ने निश्चित छ । यसकारण मुलुकका सबै प्राथमिकता अब यही स्वास्थ्य सरोकारमा केन्द्रित गर्दै तत्काल गर्नैपर्ने र हिँड्नैपर्ने बाटो हो— ‘ट्रेसिङ, टेस्टिङ, ट्रिटमेन्ट’ !

-गौतम हाल मेडिकल अभ्यासमा संलग्न छन् भने शाह अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ क्यालिफोर्नियाका प्याथोलोजिस्ट हुन् ।

प्रकाशित : चैत्र २५, २०७६ ०९:३६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×