हटेनन् भूकम्पका भग्नावशेष

‘आज या भोलि लड्ने अवस्थामा रहेका थोत्रा घर भत्काउन मान्दैनन्, भत्काउँदा सुरक्षामात्र होइन भूकम्पको त्रासदी पनि मेटिने थियो’
टीकाप्रसाद भट्ट

(रामेछाप) — भूकम्प गएको साढे चार बर्ष बित्यो । भूकम्पका भग्नावशेष भने गाउँबाट हटेका छैनन् । हेर्दै डरलाग्दा र भूकम्प सम्झाउने भग्नावशेष गाउँमा जस्ताको तस्तै छन् ।

ZenTravel

भूकम्पले क्षति पुर्‍याएका घर बस्न योग्य छैनन् । तर अधिकांश सर्वसाधारणले क्षतिग्रस्त घर भत्काउन जाँगर चलाएका छैनन् । आफै भत्किएका बाहेक अधिकांश घर ठाडै राखिएको छ । ती भग्नावशेषभित्रै सरसामान राखिएका छन् । थोत्रा भएका भग्नावशेषमा मानिसहरूको जाउआउ भइरहेको छ । बालबालिका र वृद्धवद्धा जोखिमको वास्ता नगरी ढल्न लागेका घर वरिपरि नै भेटिन्छन् । ‘जोखिमयुक्त घर राख्दा कुनै पनि दिन दुर्घटना हुन सक्छ,’ नेपाल रेडक्रस सोसाइटी जिल्ला शाखा रामेछापका सभापति शिवकुमार कार्कीले भने, ‘सुरक्षाको दृष्टिले त्यस्ता संरचना माया गरेर राख्नु हुँदैन ।’ जोखिमयुक्त घर भत्काउँदा काठपात प्रयोग गर्न सकिने अवस्था हुँदाहुँदै पनि त्यस्तालाई नछोएर पीडितहरूले अलग्गै खर्च गरेको उनी बताउँछन् । भएका काठ कुहिएका छन् । ढुंगा त्यहीँ छन् । क्षतिग्रस्त घर छाडेर सबै नयाँ सामग्री प्रयोग गरी साना घर बनाउने अभियान नै चलेको कार्कीले बताए ।

जिल्लामा पुनर्निर्माण कार्य करिब समाप्तितिर गएको छ । ढुंगामाटोको जोडाइमा बनेका प्राय: घर काम नलाग्ने भन्दै जिल्लाका नेताहरूले समेत जोखिमजन्य संरचना भत्काउन पहल गरेका छैनन् । गाउँमा केवल अनुदानलाई सुविधाको रूपमा लिने गरिएको छ । ‘थोत्रो घर अहिले हो या भोलि लड्ने अवस्थामा छ, तैपनि भत्काउन मान्दैनन्,’ भीरपानीका खड्गबहादुर श्रेष्ठले भने, ‘भत्काउँदा सुरक्षामात्र होइन, भूकम्पको त्रासदी मेटिने थियो । उठ्नासाथ भत्किएको घर हेर्नुपर्ने र कहिले किच्ला भनेर डराउनुपर्ने अवस्था कहिलेसम्म ?’

रामेछापमा अनुदान लिएर करिब ४५ हजार घर पुनर्निर्माण भएका छन् । यो तथ्यांकले सबैका पुराना घर छैनन् भन्ने देखाउँछ । तर गाउँमा पुराना र नयाँ घर सराबरी देखिन्छन् । धेरैको पुराना घरमै बसोबास छ । थोरै चर्किएका घरलाई पुरै नष्ट भनेर अनुदान लिएका लाभग्राहीले नयाँ घरको प्रयोग गरिसकेका छैनन् ।

पुराना भत्काएर मात्र नयाँ घरको अनुदान दिनुपर्नेमा प्राधिकरणले उक्त कार्यमा चासो नदिएपछि साबिकका घर ठडिएकै अवस्थामा बसेका हुन् । सद्दे घर भए पनि धेरैले अनुदान लिएर एककोठे या दुईकोठे घर बनाएका छन् । एक महिनायता भने जिल्लामा केही घर भत्किएका छन् । राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले साविकमा मर्मत गरेर हुने सूचीमा राखेका घर भत्काएर नयाँ बनाएको भए तीन लाख नै अनुदान उपलब्ध गराउने व्यवस्था लागू गरेपछि त्यस्तो सूचीमा रहेका पीडितले घर भत्काएका हुन् । केहीले भने अझै घर जस्ताको तस्तै राखेर बनावटी फोटो देखाई ३ लाखका लागि कागजात पेस गरेको समेत पाइएको छ ।

जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाई (भवन) रामेछापका आयोजना प्रमुख वीरबहादुर रावलका अनुसार पछिल्लो अवधिमा जिल्लामा झन्डै एक हजारको हाराहारीमा घर भत्किएको तथ्यांक प्राप्त भएको छ । गाउँबाट तथ्यांक आउने र त्यसलाई जाँच गर्ने काम भइरहेको उनले बताए ।

प्रकाशित : माघ ९, २०७६ ०९:४८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

महिला हिंसा : ‘श्रीमान्‌लाई सम्झाइदिनु भनिरहन्थिन्’

प्रताप विष्ट

(हेटौंडा) — हेटौंडा उपमहानगरपालिका–१८ का २८ वर्षीय यज्ञराज (हरि) अधिकारीले पत्नी मीनाको शनिबार हत्या गरी घरनजिक पोखरीमा फालिदिए । मादक पदार्थ सेवन गरेर धारिलो हतियारले टाउकोमा हिर्काएर उनको हत्या गरिएको थियो । २१ वर्षीया मीनालाई उनले समयदेखि मादक पदार्थ सेवन गरी कुटपिट गर्दै आएका थिए ।

केही दिनअघि मात्र पूर्वगाविस अध्यक्षसमेत रहेका छिमेकी केशव पण्डितले घरमा एकै ठाउँ राखेर सम्झाइबुझाइ गरेका थिए । मादक पदार्थ नपिउने र पत्नीसँग झगडा नगर्ने यज्ञराजले बाचासमेत गरेका थिए ।

‘बिहान बाटोमा भेट्दा हाँसीखुसी नै थिइन्,’ पण्डितले भने, ‘अरू बेला भेट्दा श्रीमान्लाई सम्झाइदिनुपर्‍यो दाइ भन्थिन् तर शनिबार केही पनि भनिनन् । आइतबार बिहान घरनजिक उनको शव पो देखियो ।’

पतिले सधैं कुटपिट गर्ने गरेको भन्दै मीनाले दुईअघि जिल्ला प्रहरी कार्यालय हेटौंडामा उजुरी दिएकी थिइन् । त्यबेला यज्ञराज तीन रात हिरासत बसेका थिए । ६ महिनासम्म तारेख धाइरहे । त्यति हुँदा पनि उनी सुध्रिएनन् । मादक पदार्थ सेवन गरी पत्नीसँग झगडा गर्ने क्रम रोकिएन । गाउँलेको अनुरोधमा स्थानीय माध्यमिक विद्यालयमा करिब तीन महिनाअघि मीनाले परिचरमा जागिर खाएकी थिइन् । त्यही पैसाले घरखर्च चलाउँदै आएकी थिइन् ।

कैलाली माइती भएकी मीनाको १६ वर्षको उमेरमा यज्ञराजसँग विवाह भएको थियो । उनका दुई वर्षका छोरा र पाँच वर्षकी छोरी छन् । बालबालिका यतिबेला सहाराविहीन बनेका छन् । आमा उनीहरूले गुमाइसके, बाबुलाई प्रहरीले आइतबार पक्राउ गरेको छ । घरमा आमाबाबु र दुई छोराछोरी मात्र बस्थे । तीन वर्षअघि यज्ञराजकी आमाको रहस्यमय मृत्यु भएको थियो । यज्ञराजका बाबु हेटौंडामा एक्लै बस्दै आएका छन् । ‘छोराको व्यवहारदेखि वाक्क भएर उनी एक्लै बसेका हुन्,’ छिमेकी पण्डितले भने । थाहा नगरपालिका–५ का ४५ वर्षीय देवबहादुर लामाले पनि मादक पदार्थ सेवनकै कारण ४९ वर्षीया पत्नी सावित्री तामाङको गत कात्तिक ९ मा हत्या गरेका थिए । छिमेकीको पास्नीमा पतिपत्नी दुवै गएका थिए । पत्नी सावित्री चाँडै घर आएर सुतिन् । पति देवबहादुर घरमा राति ढिला आए ।

सुतिरहेकी पत्नीलाई रक्सीको मातमा गजबारले हिर्काएर उनले हत्या गरे । देवबहादुरले मादक पदार्थ सेवन गरेपछि पत्नीसँग निहुँ खोजेर सधैं झगडा गर्ने गरेको प्रहरीको भनाइ छ ।

‘मादक पदार्थ सेवनका कारण महिलाहरूको अपमान, कुटपिट मात्र होइन, ज्यानैसमेत जाने गरेको छ,’ माइती नेपाल मकवानपुरकी कार्यक्रम संयोजक माया लामाले भनिन्, ‘अधिकांश महिला हिंसा मादक पदार्थ सेवनका कारणले हुने गरेको छ ।’ जिल्ला प्रहरी कार्यालय हेटौंडामा रहेको महिला सेलमा चालु आवको पाँच महिनामा एक सय २८ वटा महिला हिंसाका घटना दर्ता भएका छन् । दर्ता भएकामध्ये पतिले मादक पदार्थ सेवन गरेर कुटपिट गरेको र घरबाट निकालेको घटना अधिकांश छन् । ‘पतिले मादक पदार्थ सेवन गरेकै कारण पत्नीले विविध हिंसा बेहोर्नुपरेको छ,’ महिला सेलका सइ ताराकृष्ण भट्टराईले भने, ‘घरेलु हिंसाको मुख्य जड मादक पदार्थ सेवन देखिएको छ ।’ गत आवमा महिला सेलमा दुई सय ९३ उजुरी परेको थियो ।

प्रकाशित : माघ ९, २०७६ ०९:४५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×