कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

माझीले दुवाली छेकेनन् 

प्रताप विष्ट

(हेटौंडा) — खोलामा माछा नभएकाले मकवानपुरका माझी समुदायको दुवाली छेकेर माघेसंक्रान्ति मनाउने चलन यो वर्ष रोकिएको छ । माझी समुदाय बसोबास गर्ने क्षेत्रको सिमात र बकैया खोलामा माछा नभएकाले दुवाली छेकेर माघेसंक्रान्ति मनाउने परम्परा रोकिएको हो । ‘पहिले पहिले खोलामा करेन्ट र विष हालेर माछा मारिन्थ्यो,’ बकैया गाउँपालिका ६ जुइनाका कृष्ण माझीले भने, ‘खोलामा माछा नै छैन के दुवाली छेक्नु । पुस मसान्तका दिन दुवाली छेक्ने काम गरिएन ।’ 

माघेसंक्रान्तिको अघिल्लो राति दुवाली छेकेर डढिया र घिङ्ग्री थापेर त्यसमा परेको माछा पकाएर खाएर संक्रान्ति मनाउँदै आएका थिए । ‘पोहोरसम्म खोलामा माछा थिए,’ माझीले भने, ‘गाउँले जम्मा भएर खोलामा दुवाली छेकेर ढडिया र घिङ्ग्री रातभर थापेर परेको माछा संक्रान्तिका दिन पकाएर खाइन्थ्यो, अहिलेको वर्ष माछा छैन ।’


‘माछा नभए पनि माघेसंक्रान्ति मनाउँछौं तर दुवाली छेकेको जस्तो रमाइलो हुँदैन,’ स्थानीय दीपक माझीले भने । खोलामा माछा नभएकाले परम्परा पनि लोप हुने डर माझी समुदायलाई छ । माझीबाहेक अरू समुदायले खोलामा करेन्ट र विष हालेर माछा मारेका कारणले माछा नै हराएको उनीहरूको आरोप छ । खोलाको माछासँग अन्तरसम्बन्ध रहेको माझी समुदायले करेन्ट र विष हालेर माछा मार्दैनन् । जाल हालेर वा ढडिया थापेर मात्र उनीहरूले माछा मार्ने गर्छन् ।


माघेसंक्रान्तिको अघिल्लो दिन अर्थात् मसान्तको दिन आफ्नो घर, बस्तीनजिकको खोलामा दुवाली छेकेर डढिया र घिङ्ग्री रातभर थापेर त्यस्मा परेको माछा पकाएर खाएर संक्रान्ति मनाउने गर्थे । दुवाली छेकेपछि ढडिया र घिङ्ग्री रातभर थाप्ने गरिन्छ । माझी समुदायका युवाहरू डढिया र घिङ्ग्री थापेको नजिक आगो बालेर रातभर जागाराम बस्ने गर्थे ।


ढडिया र घिङ्ग्रीमा परेको माछा सामूहिक रूपमा भाग लगाएर घरमा लगेर पकाएर खाने गर्थे । माझी समुदायले खोलामा दुवाली छेक्ने बेला अन्य जातिका मानिस आएर हेर्ने गर्थे । ‘माघेसंक्रान्तिका दिन दुवाली छेकेर माछा मारेर खाने यो हाम्रो ऐतिहासिक परम्परा थियो,’ कृष्णले भने, ‘अब मासिएला भन्ने डर भो । मकवानपुरको पूर्वी क्षेत्र बकैया र वाग्मती गाउँपालिका केही बस्तीहरूमा माझी समुदायको बसोबास छ ।

प्रकाशित : माघ १, २०७६ ०९:१८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

घुँगी खान सबै हुरुक्क

घुँगी खान सबै लालायित भए पनि पकाउन थारु समुदाय नै अगाडि छन् । होटलहरुमा पनि थारु समुदायलाई कुक राखेरै घुँगी पकाउने गरिन्छ ।  
रमेशकुमार पौडेल

(चितवन) — शंखेकीराजस्तो देखिने भएका कारण घुँगी खाने कुरा गर्दा धेरैलाई दिगमिग लाग्न सक्छ । तर थारू समुदायको यो लोकप्रिय परिकार अहिले थारूको भान्सामा मात्रै सीमित छैन । होटलहरूमा घुँगी पाक्न थालेको छ । हाटबजारमा अरू तरकारी सरह घुँगी बिक्री हुन सुरु भएको छ । के थारू, के अरू घुँगी खान भनेपछि अचेल सबै हुरुक्क हुने गरेका छन् ।

माघी थारूहरूको पर्व हो । थारूको पर्वको सन्दर्भ पारेर आयोजना भएको कार्यक्रममा थारूका परिकारहरू पाक्ने नै भए । चिच्चर, माछा, हाँसको मासुसँगै घुँगी खान रुचाउनेहरू महोत्सव हेर्न आउने नै भए । माडी सिधुवाकी मीनाकुमारी महतो थारू परिकार तयार पार्न व्यस्त छिन् । उनले पाँच किलो घुँगी सफा गरेर पकाउने तरखरमा छन् ।

‘घुँगीलाई लसुन चाहिन्छ । अरू मसला मिलाए पनि लसुन मिसाउन बिर्सनै हुन्न,’ लसुन पोटी छोडाउँदै मीनाले भनिन् । वंशराज मर्दनिया थारू ६० वर्षका भए । माडी जीवनपुरका वंशराजका वंशले घुँगी खाँदै आए । पहिला थारूहरूले मात्रै खान्थे । अरूले खान त्यति रुचि दिँदैन थिए । तर अहिले यो थारूको मात्रै परिकार नभएको वंशराजले बताए ।

‘हामी त पहिलेदेखि खाँदै आएको हो अहिले पनि खान्छौं । तर अहिले अरू समुदाय गुरुङ, मगर, नेवार, बाहुन क्षेत्री सवै खान्छन् । यो जात ऊ जात भन्ने नै छैन । उनीहरूले नपकाउलान् तर हामीले पकाएको घुँगी मिठै मानेर खान्छन्,’ वंशराजले भने । शंखेकीराजस्तो देखिए पनि घुँगी फरक हो । खोला, पोखरी र खेतबाट घुँगी संकलन गरेर ल्याएपछि एकरात पानीमा त्यसै राख्ने गरिन्छ । ‘एकरात पानीमा राखेपछि यसको पेटमा भएको सबै चिजहरू दिसा भएर बाहिर निस्कन्छ । त्यसपछि बेस्सरी पानीले धोएर सफा गर्दछौं । घुँगीको खोलको पछिल्लो भाग काट्छौं । फेरि पानीमा पखालेर सफा गर्दछौं । अनि पकाउँछौं,’ मीनाले तरिका बताइन् ।

घुँगी खान सबै लालायित भए पनि पकाउन थारूहरू नै अगाडि सर्ने उनको अनुभव छ । अरूको भान्सामा घुँगी खासै पाक्दैन । होटलहरूले पनि थारू ‘कुक’ राखेर घुँगी पकाउँछन् । घुँगी ओखती पनि हो भन्छन् थारू पाका पुरानाहरू । हात खुट्टा भाँचिएमा, मर्केमा ज्यान दुखेमा घुँगी पकाएर खाने चलन रहेको अर्का थारू वृद्ध माडी सिधुवाका जीएन महतोले बताए । यसमा क्यल्सियम भन्ने तत्त्व हुन्छ रे, जसले हड्डीलाई बलियो बनाउँछ । त्यसैले यो स्वादका लागि मात्रै नभएर हामी थारूहरूले ओखतीका लागि पनि निकै पहिला पुस्तौं पुस्तादेखि खाँदै आएको हो,’ जीएन महतोले भने ।

घुँगी खाने चलन बढे पनि घुँगी कम हुँदै गएको स्थानीय थारू समुदायका व्यक्तिहरूको अनुभव छ । ‘पहिला हामी घुँगी टिप्न जाने खोलाहरू अहिले राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र परेका छन् । गाउँमा खेतीपातिमा विषादी र रासायनिक मल राख्ने चलन बढेर हो कि, किन हो पहिलाको जस्तो घुँगी पाइँदैन,’ वंशराजले भने । महोत्सवको स्टलमा पकाउने घुँगी नारायणगढ बजारबाट मगाउनुपरेको मीनाकुमारीले बताइन् । भदौ असोजमा घुँगी धेरै मान्छ । अरू बेला पनि घुँगी नपाइने हैन । ‘यो बाह्रै महिना पाइने गर्छ । तर पहिलाको जस्तो छैन । कम हुँदै गयो । माटै खराब भयो कि पानी राम्रो भएन कि ? हामीलाई यसको भने चिन्ता छ,’ जीएन महतोले भने ।

घुँगी थारूहरूको पहिचानजस्तै भएको हुँदा यसलाई जोगाउन पनि थारूहरू नै जाग्नुपर्ने उनले बताए । तर घुँगी के भएर कम भयो त्यो कुरा जान्नेहरूले बताउनुपर्ने उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : माघ १, २०७६ ०९:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×