जोखिमपूर्ण ढुंगो हटाइँदा गाउँले ढुक्क

राजकुमार कार्की

(गणेस्थान, सिन्धुली) — सुनकोसी गाउँपालिका १ गणेस्थान बेसारेकी ७५ वर्षीया सुकमाया मोक्तानलाई यतिखेर सहज भएको छ । नेपालीहरूको महानचाड बडादसैंसमेत अरूको घरमा मनाउन पर्दा उनलाई कम्ता दु:ख लागेको थिएन ।

चाडबाड नै थातथलो छोडेर बाहिर मनाउन पर्ने गरी दु:ख दिने ढुंगालाई फोडेर तह लगाएपछि सुकमायालगायत सिंगो गणेस्थानवासीलाई यतिखेर शान्ति मिलेको छ ।

‘कतिखेर ढुंगा झरेर किच्ने हो भन्ने सधैंको त्रास थियो,’ सुकमायाले भनिन्, ‘अनाहकमा मरिने चिन्ताले वर्षौंदेखि हामीलाई सताइरहेको थियो । कहिले छिमेकीकोमा त कहिले ओडारमा समेत रात काटियो ।’ दसैंअगाडिको वर्षाद्ले ढुंगा उप्किएपछि बढी त्रासदीमा उनीहरू थिए । सुकमायाकै श्रीमान् ८० वर्ष पुग्न लागेका खड्गबहादुरले ढुंगाका कारण धेरै दु:ख पाएको सुनाए ।

घरको सिधा माथि जंगलमा घरभन्दा ठूलो एउटा अजंगको ढुंगा थियो । ६ दशकअघिदेखि नै गणेशस्थानमा घरजम गरेर बसेका खड्गबहादुरलाई त्यसको मतलब थिएन । उनीहरूको दैनिकी चलिरहेको थियो । ०७२ को भूकम्पले पनि ढुंगा डेग चलेको थिएन । अब ढुंगा खस्दैन भन्नेमा उनी ढुक्क थिए । तर दसैं नजिक भएको वर्षादले ढुंगा उप्किएर सरेपछि भने उनीलगायत पूरै गाउँमा सन्त्रास छायो । ‘ढुंगा २ मिटर जति सरेपछि जुनसुकै बेला खस्छ भनेर हामी त्रासमा थियौं,’ खड्गबहादुरले भने, ‘त्यो ढुंगा खसेको भए धेरै ठूलो क्षति हुने निश्चित थियो ।’

खड्गबहादुरको परिवारले घ्याम्पेखोला पारि काभ्रेको रोशी गाउँपालिकाको बाँसघारीमा रहेको सम्धीको घरमा शरण लिएर यसपालिको दसैं मनाए । अघिपछि दिउँसो काम गरेर राति छिमेकीको घरमा सुत्न जाने गरेका उनीहरू दसैं भने चिन्तामुक्त भएर मनाउन घरपरिवारका सदस्य, बस्तुभाउ र चाहिने अन्नपात, लत्ताकपडा लिएर नै घर छाडेका थिए ।

बर्दबहादुर गणका सेनाले साता लगाएर ढुंगा फोडेर गणेशस्थानलाई यतिखेर सुरक्षित बनाएको छ । फुटाएर तह नलगाउँदा स्थानीयहरू दैनिक ढुंगाको अवस्था बुझ्न जंगल जाने गर्थे ।

छिमेकी गाउँका वासिन्दा तथा सुनकोशी गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष दिर्वुसिङ मोक्तानलाई ढुंगाका कारण गाउँ नै विस्थापित हुने सुनाएपछि स्थानीय प्रहरी चौकी हुँदै जिल्ला प्रशासन कार्यालयमार्फत सेनाको बर्दबहादुर गणमा खबर पुग्यो । बेसारे गणेस्थानका बासिन्दालाई सुरक्षित गर्न जोखिम मोलेर ढुंगा फोडेर हटाएको बर्दबहादुर गणका गणपति राजीव थापाले बताए । भन्छन्, ‘ढुंगा उप्किएर सरेकाले पार्टपार्ट गरेर फोरियो ।

एकैपटक फुटाउँदा गाउँमा क्षति हुने सम्भावना थियो ।’ अहिले गणेस्थानका २१ घरपरिवार आफन्तको शरण र ओडारको बासबाट मुक्त भएका छन् । उनीहरूले गाउँमै रहेको गणेस्थान मन्दिरमा ढुंगा झरेर घरपरिवार तथा गाउँमा क्षति नहोस् भनेर भाकलसमेत गरेका थिए । बीपी राजमार्गको नेपालथोकबाट घ्याम्पेखोला हुँदै करिब १० किलोमिटर माथितिर गएपछि गणेस्थान पुगिन्छ ।

प्रकाशित : कार्तिक ४, २०७६ १२:०५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

हरियै जुनार महँगो

राजकुमार कार्की

(सिन्धुली) — जुनारको पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिएको सिन्धुलीमा यो वर्ष उपभोक्ताले सिजन सुरु नहुँदै महँगो मूल्य तिरेका छन् । 

उपभोक्ताहरूका अनुसार अहिले बजारमा जुनारको मूल्य प्रतिदाना १० रुपैयाँदेखि १२ सम्म रहेको छ । बिचौलियाले भने सिधै बगैंचाबाट कृषकहरूसँग प्रतिदाना तीन रुपैयाँदेखि चार रुपैयाँमा खरिद गरी तेब्बर मूल्यभन्दा बढीमा उपभोक्तालाई जुनार बिक्री गर्ने गरेका छन् ।

‘गत वर्ष जुनारको मूल्य यतिखेर प्रतिकेजी ४०/५० रुपैयाँ रहेकोमा हरियै जुनार प्रतिकेजी ८०/९० रुपैयाँभन्दा तल झरेन, सदरमुकामका उपभोक्ता रामचन्द्र कार्कीले भने, ‘दु:ख गरेर जुनार फलाउने कृषकले प्रतिदाना चार रुपैयाँसम्म पाउँछन् । बिचौलियासँग हामीले खरिद गर्दा प्रतिदाना १२ रुपैयाँसम्म पर्न जान्छ ।’ चाडबाडको समय भएकाले हरिया जुनारसमेत बिक्रीका लागि राखिएको छ । जुनार पाक्ने खास सिजन मंसिर र पुस महिना हो ।

व्यापारीले सिधै कृषकसँग सम्पर्क गरी जुनार खरिद गर्नाले बिक्रीका लागि कृषकलाई सुविधा पुगे पनि आफुहरूलाई मर्का परेको उपभोक्ताहरूको गुनासो छ । जुनार स्वादिलो र रसिलो भएकाले स्थानीय बासिन्दाले महँगो मूल्य तिरेर भए पनि बाहिरी जिल्लामा बसेका आफन्तलाई कोसेलीस्वरूप पठाउने गरेका छन् । सिजनको फल भएकाले मूल्य महँगिए पनि अहिले जुनारको निकासी बढेको छ ।

गिोलन्जोर गाउँपालिका बाशेश्वरका जुनार कृषक हस्तबहादुर मगर आफ्नो बगैंचामा उत्पादन भएको जुनार तराईबाट आएका व्यापारीले गुणस्तर हेरेर प्रतिदाना पाँच रुपैयाँसम्म हालेर सिधै रुखबाट टिपेर लगेको बताउँछन् । ‘अहिले हामीले गाँउघरमा खरिद गर्नुपर्‍यो भने पनि प्रतिदाना चार/पाँच रुपैयाँ तिनुपर्छ,’ उनले भने । जिल्लामा जुनार उत्पादन हुने अधिकांश क्षेत्रमा सडक सुविधा पुगेकाले उत्पादन भएको जुनार तराईबाट आएका व्यापारीले बगैंचाबाटै खरिद गरेर लाने गरेको उनको भनाइ छ । उपभोक्ता मञ्चका अध्यक्ष अच्युतम ढकालका अनुसार महँगो मूल्यमा जुनार उपभोक्ताले खरिद गर्नुपरेकामा चिन्ता व्यक्त गर्छन् । ढुवानीका कारण देखाएर महँगो मूल्यमा जुनार बिक्री गरेको व्यापारीहरूले दाबी गरेको उनको भनाइ छ ।

जुनार विकास संघ सिन्धुलीका अनुसार दुई नगरपालिकासहित ७ गाउँपालिका रहेको यस जिल्लामा यतिखेर झन्डै १ हजार ५ सय हेक्टर जमिन जुनार खेतीले ढाकेको छ । वार्षिक करिब १५ हजार टन जिल्लामा जुनार उत्पादन हुँदै आएको छ । तर, यो वर्ष जुनारमा किराको प्रकोपसमेत रहेकाले उत्पादन घट्ने जनाइएको छ ।

प्रधानमन्त्री जुनार सुपर जोन कार्यालयका प्रमुख देवराज अधिकारीका अनुसार तीन–चार वर्षअघिदेखि सिन्धुलीको माहाभारत उत्तरतर्फ क्षेत्रमा हुने जुनार खेतीमा ब्याक्टोसेरा–मिनाक्स नामक किरा लाग्न थालेको हो । जुनारको फल लाग्ने बित्तिकै उक्त किराले फुल पार्ने र पछि त्यसबाट औंसा किरा जुनारभित्र हुर्कंदै जानाले सबै त्यही औंसालार्भाले रस चुसेपछि जुनार झर्ने गर्छ । किरा नियन्त्रणको प्रयास भइरहेको छ ।

प्रकाशित : आश्विन २९, २०७६ ०८:२४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×