घरबार बेचेर गुम्बा

अनिश तिवारी

सिन्धुपाल्चोक —  भूकम्पले भत्काएको मन्दिर, गुम्बा र आवास निर्माण गर्न सबै जुटिरहेका छन्  । तर, हेलम्बु गाउँपालिका ४ तालामाराङका आसाराम तामाङ अहिलेसम्म थोत्रो टहरामै सन्तुष्ट छन्  ।

५३ वर्षका आसाराम हर्षसाथ भन्छन्, ‘सबै गुम्बामा चढाएँ ।’ भूकम्पपीडितको पहिलो किस्ताबाहेक दुई वटा घरखेत बेचेर आएको १ करोड ४० लाख रुपैयाँ उनले गुम्बाकै लागि दिए । विदेशिएको छोराले घर बनाउन पठाएको ४४ लाख पनि गुम्बा बनाउन दान दिए । ३६ प्रतिशत ब्याजमा ५० लाख ऋण लिएर उनले गुम्बा बनाउनमै सिध्याए । अब उनीसँग टहराबाहेक केही छैन । कलात्मक ग्याता गुम्बा भने अझै ठडिसकेको छैन । ‘४५ प्रतिशत संरचना मात्रै सकिएको छ, कहिले भव्य गुम्बा बन्ला भन्ने मात्रै लागिरहन्छ,’ ग्याता गुम्बा समितिका अध्यक्ष तामाङले भने ।


तालामाराङ बजार सुविधाजनक आवास, विद्यालयको भवनले घेरिसकेको छ । चारैतिर रंगीन आवासले ढाकिरहँदा पुलछेउका आसाराम भने गुम्बा कसरी ठडिएला भन्ने धुनमै मस्त छन् । गुम्बाको अनुदान आएपछि दिन्छु भनेर उनले लिएको ५० लाख ऋणको ३६ प्रतिशत ब्याजले क्रमशः तामाङको परिवारलाई थिच्दैछ । श्रीमती माइली र छोराछोरीसँगै आसाराम गुम्बाको अनुदान आउने पर्खाइमा छन् । ‘अनुदान आएदेखि गुम्बा पनि बन्थ्यो, ऋण तिरिन्थ्यो, पैसा नआएकाले गुम्बा पनि यत्तिकै थन्कियो, हामी पनि थाक्यौं,’ श्रीमती माइलीले भनिन् ।

गुम्बामा रकम खर्चिएकाले एकाथरीले सम्मान गरे पनि अधिकांशले अनेक लान्छना लगाउने गरेको तामाङ परिवारको अनुभव छ । २०६३ सालमा स्थापना भएको कलात्मक ग्याता गुम्बाको नक्सा प्रक्रिया चारवर्षअघि सकेर ६ वटा गुम्बाको अनुदान सम्झौता भएको थियो । पूर्व अर्थमन्त्री डा. रामशरण महतले शिलान्यास गरेको ग्याता गुम्बाको नाममा २ करोडको चेक काटिए पनि खातामा रकम नभएपछि अन्योल अवस्थामा फर्किएको अध्यक्ष आसारामले दुःखेसो गरे । ‘जति पर्खिए पनि सरकारले गुम्बाको रकम पठाएन, हाम्रो धार्मिक धरोहर र मन्दिर बनाउनै बेवास्ता गर्‍यो, त्यसपछि आफैं कस्सिएँ,’ उनले भने । भूकम्पले जिल्लाभरका २ सय ५० भन्दाबढी गुम्बा ध्वस्त भए ।


पुरातात्त्विक महत्त्व बोकेका दर्जनौं गुम्बा अझै क्षतिग्रस्त अवस्थामा थन्किएको जनप्रतिनिधिले बताएका छन् । गुम्बैगुम्बाको सहर र ह्योल्मो भूमि हेलम्बु, पाँचपोखरीदेखि भोटेकोशी क्षेत्रको लिस्तीकोट, मार्मिङ, लिसंखुपाखरमा रहेका चिनिया संस्कृति चित्र कोरिएका गुम्बा अझै ध्वस्त अवस्थामा छन् । ‘गुम्बाबिना बौद्ध संस्कृति रीतिरिवाजसँग जोडिएकाको जीवनशैली बिथोलिएको छ, गुम्बा पुर्निर्माणलाई सरकारले किन यसरी बेवास्ता गरिरहेको छ ?,’ ह्योल्मो गुम्बा संघका महासचिव टसी दोङ्बा ह्योल्मोले भने । ह्योल्मो अभियन्ता टसीले स्थानीय सरकार र दाताबाट पाएको सहयोगले केही गुम्बा बने पनि अधिकांश अन्योलमा रहेको प्रष्ट्याए ।

तालामाराङ र ग्याल्थुमाको सिमानामा रहेको ग्याता गुम्बाभित्र बौद्ध धर्मका महागुरु देवता गुरु रेन्पोछे, शाक्यमुनि बुद्ध, आर्यअवलोकेश्वरको विशाल मूर्तिदेखि अनेक कलात्मक काष्ठकला र चित्र कोरिँदैछन् । ग्याता गुम्बा परिवारकाअनुसार गुम्बाको माथिल्लो उच्च संरचना पूर्ण रूपमा बनिसकेको छैन ।


‘साङतासी’ अर्थात् तीन (गुरु रेन्पोछे, बुध्द र आर्यअवलोकेश्वर) ईश्वरीय प्रतिमूर्तिको आँखा छोपेर राखिएको छ । गुम्बा सकिएको दिन गुम्बामा ‘ख्ने’ भव्य पूजा हुन्छ, त्यही दिन आँखा खोलेर (सुङ्गा प्रवेश गरिसकेको) मूर्तिमा अभिषेक गरिन्छ ।

प्रकाशित : आश्विन २८, २०७६ ११:०४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बीपी राजमार्गमा थेगिनसक्नु चाप

कान्तिपुर संवाददाता

सिन्धुली — सिन्धुलीमाढीबाट काठमाडौं जान कमलामाई नगरपालिका ४ का बुद्ध कार्कीलाई निकै सास्ती भयो  । सामान्यतया ४ घण्टामा पार हुने दूरी आठ घण्टा लाग्यो  ।

बिहान हिँडेका कार्की परिवारसहित साँझ मात्र पुगे । काठमाडौंको कोटेश्वरबाट सिरहा यात्रु लिएर हिँडेका टाटासुमोका चालक बोधराज श्रेष्ठलाई सदरमुकाम सिन्धुलीमाढी आइपुग्न ७ घण्टाभन्दा बढी समय लाग्यो । कोटेश्वरबाट सिन्धुली १४८ किमि दूरीमा छ ।

बीपी राजमार्गको कालोपत्रे सडकमा सरकारी गति प्रतिघण्टा ४० किमिका दरले गुडाउने हो भने तीन घण्टा र केही मिनेट लाग्नुपर्ने हो । ट्राफिक पोष्टमा आफ्नो सवारी इन्ट्रि गराइरहेका उनले उक्त समय छिटो भएको बताए । बीपी राजमार्गको नागबेली सडक र त्यसमा परेको खाल्डाखुल्डी ढिलो हुने त छदैछ, उनले भने, ‘त्यसमा पनि साँघुरो सडक भएकाले जाम खपिसक्नु हुँदैन ।’ झन चाडबाडको समयमा सवारीसाधनको चाप थेगिनसक्नु छ ।

साना सवारीसाधन चल्दा त योबिघ्न जाम हुन्छ, झन ठुला सवारी साधन चल्न थाले भने दोहोरो पास हुनसमेत मुस्किल छ अर्का चालक रेशम दर्लामीले थपे । साना गाडीमात्र चल्दा कम्तीमा दिनको दुई तीनवटा सवारी दुर्घटना हुन्छ, त्यसमाथि ठूला सवारीसाधन चलाउने हो भने के हुने हो जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका रामेश्वर पाण्डेले चिन्ता व्यक्त गरे । भन्छन, ‘घुमाउरो सडक र सिंगल लेनको भएकाले गाडी पास गराउन नै मुस्किल हुन्छ ।’ ठूला सवारीसाधनलाई रातको समयमा मापदण्ड हेरेर चल्न दिइएको छ । चाडबाडको समयमा मोटरसाइकलबाहेक दैनिक १० हजारभन्दा बढी सवारीसाधन बीपी राजमार्ग भएर ओहोरदोहोर गर्ने पाण्डेले जानकारी दिए । उनले भने, ‘चाडबाडबाहेक पनि छोटो दूरी पर्ने भएकाले चाप कम छैन ।’

सिंगल लेनको सडक भएकाले दोहोरो गाडी पास हुन हरेक डेढ सय मिटरमा डबल लेन बनाइएको छ । राजमार्गको १ सय २३ किमि सडक खण्ड सिंगल लेनको छ । सदरमुकाम सिन्धुलीमाढीदेखि खुर्कोट सम्मको ३९ किमि सडक धेरै घुम्ती छ । खुर्कोटबाट मध्यपहाडी राजमार्ग हुँदै पूर्व जाने तथा रामेछाप, दोलखा जाने सवारी साधनसमेत आउने भएकाले कमिलाको ताँती सरह नै हुने शित्तलपाटीका नवीन पौडेलले बताए ।सिन्धुली सदरमुकाम हुँदै बर्दिवास भएर पूर्वी नेपाल जाने र मध्येपहाडी हुँदै जाने सवारी साधन खुर्कोटसम्म सँगै हुने भएकाले चाप बढी हुने उनको अनुभव छ ।

यसैबीच जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालयले यात्रुहरूको गुनासो र दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि नियम उलंघन गर्ने सवारी साधनलाई कारबाही गरेको छ । कार्यालय प्रमुख विष्णु बस्नेतका अनुसार चाडबाडको समयमा बढी भाडा लिइएका १ सय ३१ जना यात्रुको २९ हजार ६ सय रुपैयाँ सवारी चालकबाट फिर्ता गराइएको छ । उक्त रकम असुल गर्ने १२ वटा सवारी साधनलाई छुट्टै १८ हजार जरिवाना समेत गरिएको छ । त्यस्तै यात्रुलाई टिकट नदिएकोमा १०६ सवारीसाधनबाट १ लाख ६ हजार जरिवाना गरिएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन २८, २०७६ ११:०४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT