कारागारमा आफन्तको भीड

कान्तिपुर संवाददाता

मकवानपुर — मकवानपुरको राक्सिराङ गाउँपालिकास्थित बोटबारी सुनसान जस्तै छ । सहरदेखि गाउँघरसम्म दसैंले धपक्कै छोपे पनि यो गाउँमा दसैंको रौनकता छैन । बोटबारीका अधिकांश युवा वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन् । बाँकी गाउँमा भएका युवाहरू पनि लागूऔषधलगायत अन्य मुद्दामा कारागारमा कैदी जीवन बिताइरहेका छन् । 

‘दुई छोरी बिहे भएर गइसके एक भाइ छोरा विदेशमा छ, अर्को जेलमा’, बोटबारीका ६३ वर्षीय देवी चेपाङले भने, ‘यसपालिको दसैंमा पनि हामी बुढाबुढी मात्रै हुनेभयौं ।’ यहाँका बुढापाकालाई चाडपर्व आउँदा सन्तानको चिन्ताले पीडा दिन्छ । ‘ज्याला मजदुरीका लागि शहर गएका केही युवा फर्कंदै छन्, तर बाँकी युवा बिभिन्न मुद्दामा जेलमा छन्’, राक्सिराङ वडा ८ का अध्यक्ष रामकृष्ण चेपाङले भने, ‘यो दसैंमा पनि गाउँघर बुढापाकाले मात्र भरिनेभयो ।’
गाउँघर शून्य भए पनि क्षेत्रीय कारागार भीमफेदी भने दसैं रौनकले छोपिएको छ । आफन्तले ल्याइदिएको दसैं भागले कारागारमा खानेकुराको पनि कमि छैन । कारागारभित्र दसैंको स्वागत गेट निर्माण, ध्वजा पतकाले सजाउनेदेखि सरसफाइमा कैदीबन्दीहरू ब्यस्त छन् । कारागारको ‘क’ ब्लकका नाइके सुरेश मोक्तानलाई कैदीबन्दी भेट्न आउने आफन्तको समय मिलाउन भ्याइ नभ्याई छ ।

कारागारभित्रका आफन्तलाई दसैं भाग पुर्‍याउन आएका मकवानपुर कैलाश गाउँपालिकाकी सकुन्तला ब्लोन कारागारभित्र पुग्दा गाउँमा छु की कारागारमा भन्ने अन्योलमा परिन् । ‘मलाई गाउँकै कुनै भोज/कार्यक्रममा पुगेजस्तो भयो’, उनले भनिन्, ‘गाउँका धेरै आफन्त कारागारमा भेट्दा खुसी पनि लाग्यो, दु:ख पनि ।’

भरिभराउ र दसैंको रौनकले छाएको कारागारभित्र कैदीबन्दीको मन भने खुसी छैन । ‘गाउँघरमा धेरै साथीभाइ पनि छन्, खानेकुराको पनि समस्या छैन तर चाडबाडमा आफ्नो गाउँघरमा जस्तो कहाँ हुन्छ र’, लागूऔषध मुद्धामा कैद भुक्तान गरिरहेका मकवानपुर राक्सिराङका मनदीप लामाले भने, ‘सायद अर्को वर्ष दसैं गाउँमै मनाउन पाइएला ।’

झट्ट कोही पुग्दा मकवानपुरको कुनै गाउँ झल्को दिने भीमफेदी कागारारमा हाल ९ सय ९४ कैदीबन्दी छन् । तीमध्ये ६० प्रतिशत मकवानपुरका मात्र रहेको कारागार कार्यालयको तथ्याङ्क छ । मकवानपुरका अधिकांश पश्चिमी मकवानपुरको राक्सिराङ, कैलाश र मनहरी गाउँपालिकाका कैदीबन्दी रहेको कारागारका निमित्त प्रमुख केदारप्रसाद सापकोटाले बताए । अधिकांश युवाहरू कैदीको रुपमा कारागारमा रहेका कारण राक्सिराङ गाउँपालिकाका जनप्रतिनिधिको टोलीले कारागारमै पुगेर खाद्यान्न हस्तान्तरण गरेको छ । गाउँपालिकाका अध्यक्ष राजकुमार मल्ल, उपाध्यक्ष निर्मला हिमडुङलगायतको टोली दुई वटा खसी, चिउरा, चामल, तेल, फलफूल र अन्य खानेकुरा बोकेर त्यहा पुगेका थिए ।

‘गाउँमा भन्दा बढी युवा कारागारमा छन्, त्यही भएर उनीहरूलाई भेट्न र दसैंको शुभकामना दिन यहाँ आएका हौं’, गाउँपालिका अध्यक्ष मल्लले भने, ‘लागूऔषध गाँजाले गर्दा गाउघर सुनसान छ, कारागार भरिभराउ भएको छ । भीमफेदी कारागारमा सबैभन्दा बढी लागूऔषध मुद्दाका ३ सय ७९ कैदीबन्दी छन् । लागूऔषधपछि जर्बजस्ती करणीका २ सय १५ कैदीबन्दी रहेको कारागारको तथ्याङ्क छ । कारागारमा रहेकामध्ये ८३ विदेशी छन् । यहाँ महिला कैदीबन्दी भने राखिएका छैनन् ।

प्रकाशित : आश्विन १९, २०७६ ०७:२७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

नाच सिक्दै सन्थाल समुदाय

सन्थाल समुदायका युवा नवमीदेखि पूर्णिमासम्म झापाका विभिन्न स्थानमा लाग्ने दसैं मेलामा नृत्य देखाउने अभ्यासमा व्यस्त
अर्जुन राजवंशी

(बिर्तामोड) — भगन टुडुको दैनिकी अहिले व्यस्त छ । दिनभर घरको काम । बिहान–बेलुका गाउँभरीका युवाहरूलाई भेला गरेर नाच सिकाउने । कनकाई नगरपालिका ७ कालीमुडा गाउँका सन्थाल पुरुषहरू यतिबेला दसैं नाच सिक्न व्यस्त छन् । 

कालीमुडा गाउँमा दसैंको रौनकताले भेटिसकेको छ । करीब एक सय सन्थाल घरपरिवारको बसोबास रहेको कालीमुडा गाउँका ५० बढी पुरुष दसैं नृत्यको अन्तिम तयारीमा छन् ।

गाउँको मन्जिथान (सन्थाल जातिको थान) मा भेला भएर जातीय पोसाक र मौलिक बाजागाजासहित उनीहरू अहिले धमाधम नृत्य अभ्यास गरिरहेका छन् । झापामा नवमीदेखि पूर्णिमासम्म जिल्लाका विभिन्न स्थानमा दसैं मेला लाग्ने गर्दछ । ती मेलाको मुख्य आकर्षण नै सन्थाल नृत्य हुने गरेको छ ।

सन्थाल भाषामा दसैं नृत्यलाई ‘दसाई एनक’ भनिन्छ । उनीहरूले दसैं मेलामा विशेषगरी दसाई एनक, रिन्जे एनक, धिम्सोर एनक र दङ एनक नामक् नृत्य प्रदर्शन गर्ने गर्छन् । नृत्यका लागि बाजाहरू तुङ्गा, टामाट र ड्रम चाहिन्छ । ५०–६० जनाको समूह । एकै रंगको पोसाक । शीरमा नेपालको राष्ट्रिय झण्डा ।

घुगुरा, पैङजन, पोट्कु, रुमाल, मुजा, टाई लगाएर सिट्टी फूक्दै लोक बाजामा सन्थाल जातिले दसैं नृत्य गर्ने गर्छन् । दसैं मेलामा सन्थाल नृत्यको प्रतियोगिता नै आयोजना गरिएका हुन्छन् । आकर्षक नगद पुरस्कारसहित निमन्त्रणा गरेर नृत्य गर्न बोलाइने भएकाले पछिल्लो समय सन्थाल नृत्य आकर्षक बनाउन जरुरी भएको जिल्ला समन्वय समिति सदस्य माराङ्ग हास्दाले बताए । यसका लागि यतिबेला सन्थाल बस्तीहरूमा धमाधम तयारी चलिरहेको छ ।

सन्थाल नृत्य बडा दसैंको सप्तमीदेखि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म प्रदर्शन गरिन्छ । जिल्लामा कालीमुडा, बाह्रदशी गाउँपालिकाको राजगढ, कमल गाउँपालिकास्थित सराङपाडाको सन्थाल नाच टोली ठूलो र आकर्षक मानिन्छ । यी बाहेक अन्य डेढ दर्जन स्थानमा पनि सन्थाल नाच टोली छन् ।

जिल्लामा गरामनी, फूलबारी, चारआली, घैलाडुब्बा, गौरीगञ्ज, जुरोपानी, टाघनडुब्बा, राजगढ, बैंसाबारी, बनियानी, लकडीगद्दी, पाडाजुँगी, शिवगञ्ज, कुञ्जिबारी, रंगियाथान, कुमरखोदलगायतका स्थानमा ठूलो दशैं मेला लाग्ने गर्छ ।
‘गाउँमा दसैं नाचको तयारी धमाधम भइरहेको छ’ कालीमुडास्थित बिहानी सन्थाल युवा क्लबका अध्यक्ष समेत रहेका भगन टुडुले भने । कालीमुडा सन्थाल नाच टोलीमा नृत्यका लागि ५० जना युवा छन् । उनीहरू सबैलाई पुग्ने पोसाक छ । ‘यो बर्ष हामी अघिल्ला बर्षमा भन्दा धेरै ठाउँमा पुरस्कार जित्ने गरी तयारीमा छौं’ टुडुले भने, ‘प्रतियोगिता र मेलाको स्तर हेरेर सहभागी हुन्छौं ।’

दसैं मेलामा नृत्य गर्नुअघि फूलपातिदेखि नवमीसम्म घरघर नृत्य गर्दै हिँड्नुपर्ने चलन छ । ‘दसैं मेलामा नृत्य गर्नुअघि दुर्गा भगवतीलाई जगाउन फूलपातिदेखि नवमीसम्म तीन दिन घर घरमा गई नृत्य गर्नुपर्छ’ बुधराई मुर्मुले भने,‘त्यसपछि दसैं मेलामा नृत्य गर्ने चलन छ ।’ ०६८ को जनगणना अनुसार नेपालभरी यो समुदायको जनसंख्या ५१ हजार ७ सय ३५ हो । सबैभन्दा धेरै जिल्लामा करीब ३५ हजारको बसोबास छ ।

प्रकाशित : आश्विन १९, २०७६ ०७:२७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT