नारायणी नदी किनारमा फोहोर फाल्न स्थानीयको अवरोध

रमेशकुमार पौडेल

(चितवन) — भरतपुर महानगरपालिकाले दैनिक ६५ टन फोहोर थुपार्दै आएको नारायणगढ बाह्रघरेको नगरवन नजिक नारायणी नदी किनारमा स्थानीयले अवरोध गरेका छन् । स्थानीयले महानगरमा फोहोर व्यवस्थापकसमक्ष सोमबार ११ बुँदे मागसहित १० दिने अल्टिमेटम दिइसकेका छन् ।


आफूहरूको माग पूरा नभए १० दिनपछि फोहोर फाल्न रोक्ने उनीहरूको चेतावनी छ । तर महानगर सकारात्मक नभएको भन्दै मंगलबारबाटै फोहोर फाल्न दिइएको छैन ।

‘हाम्रो मागका बारेमा महानगर पदाधिकारी सकारात्मक देखिनु भएन । मेयरले नै सक्ने भए भोलिबाटै रोक्नुस् भन्नुभयो । त्यसैका कारण हामीले फोहोर फाल्न दिएनौं,’ भरतपुर महानगर ल्यान्डफिल्ड साइट पीडित संघर्ष समिति, भरतपुर–३ नारायणी दोभानका संयोजक उत्तम श्रेष्ठले भने । स्थानीयले बिहान सबेरैदेखि पहरा दिन सुरु गरेको नारायणी दोभान टोलका अध्यक्ष सूर्य बरालले बताए ।

‘यहाँ बिहानै साढे चारदेखि पाँचै बजेबाट फोहोर फाल्न सुरु हुन्थ्यो । फोहोर बोकेका ट्याक्टरहरू आउन सुरु गर्दथे । स्थानीय टोलबासीले बिहानैदेखि पहरा दिएका कारण फोहोर बोकेका ट्याक्टरहरू यस क्षेत्रमा आउन सकेका छैनन्,’ टोल विकास समितिका अध्यक्ष बरालले भने । संघर्ष समितिका संयोजक उत्तम श्रेष्ठले स्थानीयले दिउँसो र राति पनि त्यस क्षेत्रमा पहरा दिने बताए ।

‘महानगरको २९ वटै वडाको फोहोर ल्याएर यहाँ थुपारेर हामीले दुर्गन्ध मात्रै बेहोर्नुपर्‍यो । स्थानीयका समस्याको सुनुवाइ गर्न महानगर तयार नभएपछि बाध्य भएर यो कदम उठाएको हो,’ संयोजक श्रेष्ठले भने । भरतपुर महानगरमा स्थायी ल्यान्डफिल्ड साइट छैन । वर्षौंअघि महानगरको पूर्वतर्फ रहेको सामुदायिक वन क्षेत्रमा फोहोर लगेर फ्याँक्ने र पुर्ने गरिन्थ्यो ।

वनमा फोहोर फाल्दा स्थानीयको विरोध बढ्दै गयो । त्यसैगरी, हेटौंडाको तत्कालीन पुनरावेदन अदालतले पनि वन क्षेत्रमा फोहोर फाल्न रोक लगायो । त्यसपछि झन्डै १२ वर्षयता भरतपुर महानगरको बजार क्षेत्रको फोहोर नारायणगढ बजारदेखि पश्चिम नारायणी नदी किनारमा थुपार्ने र पुर्ने गरिन्छ । महानगरको वातावरण शाखाका प्रमुख विराट घिमिरे अहिले दैनिक ६० देखि ६५ टन फोहोर संकलन हुने गरेको बताउँछन् ।

वर्षायामपछि नदीको पानी सुकेपछि बस्तीदेखि झन्डै तीन/चार किलो मिटर पर नगर वनभित्र मजुवामा लगेर फोहोर थुपार्ने र पुर्ने काम हुन्छ । ‘तर पानी बढेका बेलामा गाडीहरू मजुवासम्म पुग्न सक्दैनन् । नदी किनारमै थुपार्ने र पुर्नुपर्ने बाध्यता छ,’ घिमिरेले भने । बस्ती नजिक नै फोहोर थुप्रेपछि स्थानीयको विरोध बढेको हो । कात्तिकसम्म बस्ती आडमा फोहोर राख्नुपर्ने बाध्यता रहेको छ ।

‘नारायणगढ बजारदेखि नजिकै भए पनि हाम्रो टोल क्षेत्र निकै विकट ठाउँजस्तो छ । यहाँ पूर्वाधार निर्माणका कामहरू हुँदैनन्भन्दा पनि हुन्छ । तर महानगरभरिकै फोहोरको दुर्गन्ध हामीले सहनुपर्ने किन,’ संघर्ष समितिका संयोजक श्रेष्ठले प्रश्न गरे । भरतपुर महानगरपालिकालाई स्थायी ल्यान्डफिल्ड साइट बनाउन सरकारले भरतपुरदेखि उत्तर–पूर्वमा पर्ने सामुदायिक वनमा जग्गा पनि उपलब्ध गराएको छ ।

सरकारले जग्गा दिएको १० वर्ष भए पनि निर्माणको काम सुरु भएको छैन । वातावरण शाखा प्रमुख घिमिरेका अनुसार ल्यान्डफिल्ड साइट निर्माणका लागि महानगर र कोरियन कम्पनीबीच विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) निर्माण गर्ने सम्झौता भएको छ । डीपीआर बन्न नै अझै कम्तीमा एक वर्ष लाग्ने छ । त्यसपछि बल्ल स्थायी ल्यान्डफिल्ड साइट निर्माणको काम सुरु हुने घिमिरेले जानकारी दिए ।

त्यसैले महानगरसँग फोहोर विर्सजन गर्न तत्कालै कुनै भरपर्दो विकल्प छैन । ‘जहाँ फोहोर फालिएको थियो उहाँहरूको जायज माग हामीले विगतमा पनि पूरा गर्‍यौँ, अब पनि गर्ने नै छौं । तर उहाँहरू हामीले नसक्ने नमिल्ने मागहरू पनि लिएर आउनुहुन्छ, अनि कुरा मिल्दैन,’ घिमिरेले भने । महानगरले मंगलबार पनि फोहोर फाल्न नछाडेको उनले बताए । तर सधैं फाल्ने गरेको भन्दा एक किलोमिटर वरै नदी किनारमा नै फोहोर फालेर पुरेको घिमिरले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७६ ०८:०७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विकास निर्माणले मासिँदै चौतारी

प्रमिता ढकाल

(भरतपुर) — सडक विस्तार तथा विकास निर्माणको नाममा प्रतीक्षालय बनाउने क्रम बढेसँगै वरपीपलको चौतारी मासिँदै गएका छन् । पछिल्लो समय सडक, बिजुली, ढल, घर निर्माणको क्रम बढेसँगै चौताराहरू भत्काइने क्रम तीव्र भएको छ । चौतारा संरक्षण र विस्तारमा कमैको चासो देखिने गरेको छ ।

भरतपुर १० का ७० वर्षीय होमनाथ पौडेल चौतारा मासिँदै गएको देख्दा खिन्न छन् । ‘रुखबिरुवा मासेर घर अनि सहर त बढेकै थियो,’ उनले भने, ‘अब त चौतारा पनि बाँकी नरहने भयो ।’ भरतपुर १० वीरेन्द्र क्याम्पस चोकको एउटा कुनामा सीमित चौतारामा सुस्ताउँदै गर्दा भेटिएका पौडेलले सो चौतारासँग जोडिएको आफ्नो जीवनकथा सुनाउन चाहे ।

‘कति पर्व, कति अनसन, कति आन्दोलन यही चौतारामा गरियो,’ उनले भने, ‘इतिहासका साक्षी पो हुन् त चौताराहरू ।’ क्यान्सरले थलिएका साहित्यकार पौडेलका अनुसार पछिल्लो १० वर्षयता भरतपुरको राजमार्गसहितका क्षेत्रमा मात्रै करिब ५४ वटा चौतारा काटिए ।

४ वर्षअघि चौबिसकोठीदेखि लायन्स चोकसम्म सडक विस्तारको काम हुँदा क्याम्पस गेटमा रहेका दुई चौताराका चारवटा वरपीपलका रुखहरू सजिलै काटिएका थिए सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणका लागि ०१३ मा बनेको ऐन र पछिल्लो पटक ०७३ पुस ६ मा सर्वोच्चले परमादेश नै जारी गरी वरपीपल संरक्षण गर्नुपर्ने निर्देश गरेको छ । सर्वोच्च अदालतले बाटोको नाममा पर्यावरणीय विनाश नगर्नू भनी आदेश गरेको छ । तर पनि विकास निर्माणको नाममा चौतारा मास्न छोडिएको छैन ।

भरतपुर १० कै स्थानीय अनिता खनाललाई बिहानीपख चराचुरुंगीको चिरबिर नसुनेको वर्षौंजस्तो लाग्न थालेको छ । ‘घर अगाडि नै चौतारो थियो, साँझ–बिहान चराको चिरबिर सुनेर काम गर्दा दिन नै रमाइलो लाग्थ्यो,’ उनले सम्झिँदै भनिन्, ‘अहिले त चराचुरुंगीको आवाज सुन्न पनि रहर हुन थाल्यो ।’ चौतारा मासिँदा चराचुरुंगीको बासस्थान पनि मासिएका छन् । ठूला चौतारामा बास बस्ने चराचुरुंगी बासस्थान अभावकै कारण लोप हुने जोखिम बढेको छ ।

हाकिम चोककी ६८ वर्षीया लक्ष्मी अधिकारीले आफ्नै जीवनकालमा धेरै रुखबिरुवा मासिएको प्रत्यक्ष देखेको बताइन् । चौताराको महत्त्व अहिलेको पुस्तालाई थाहा नभएको उनको भनाइ छ । ‘हाम्रो पुस्तैनी घर पटिहानीमा थियो, यहाँ भर्खर घर बनाउँदै थियौं,’ उनले भनिन्, ‘३ घण्टा हिँडेर यहाँ आउँदा ३ ठाउँ बिसाउने चौतारी कहाँ भुल्याछु र ।’

यातायात असुविधा भएको समयमा बाटोमा भएका चौतारीमा थकाइ मार्न पाउँदाको आनन्द उनले स्मरण गरिन् । अहिले यातायात संख्या बढे पनि यात्रुले भोग्ने सास्ती कम भएको छैन । क्षमताभन्दा बढी यात्रु राख्ने, सकसपूर्ण यात्रा गर्नुपर्ने बाध्यता छ । वरपीपललाई धार्मिक दृष्टिकोणले पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । वरपीपलमा जल चढाए पुण्य कमाइन्छ भन्ने मान्यता छ ।

प्रत्येक शनिबार जल चढाउन नजिकको चौतारा जाने लक्ष्मीले अहिले घरमा गमलामा वरपीपल रापेकी छन । घर नजिकका चौतारा मासिएपछि उनले यो विकल्प रोजेकी हुन् । ‘पहिला त ३ घण्टा हिँड्दा पनि केही लाग्थेन तर अब बूढो शरीर थोरै हिँड्दा पनि घुँडा दुख्छ,’ उनले भनिन्, ‘चौतारा मासिए पनि धर्म मास्न भएन नि ।’

पहिले पहिले चौतारा निर्माण गर्ने, थाकेर सुस्ताउन आउने बटुवाका लागि दैनिक गाग्रीमा पानी राख्ने परम्परा थियो । अहिले बजार क्षेत्रमा प्रतीक्षालय (बस बिसौनी) निर्माण गरिएका हुन्छन् । बस बिसौनीमा खाने पानीको सुविधातर्फ भने कसैको ध्यान गएको पाइँदैन । कंक्रिटका बिसौनीलाई चौतारासँग तुलना गर्नै नसकिने लक्ष्मी बताउँछिन् ।

काम विशेषले बजार आएकी भरतपुर १६ की रामकुमारी ठकुरी पनि चौतारीमै भेटिइन् । चर्को घामले आत्तिएकी उनले सुस्ताउँदै भनिन्, ‘बसले ऊ पर चोकमा छोडिहाल्यो, यस्तो चर्को घाममा उभिनै सकिन, बजारमा त थकाइ मार्न पनि पैसा तिरेर होटलमा खाजा खान जानुपर्ने पो रै’च ।’

डेंगुको उपचारका लागि अस्पताल भर्ना गरिएका आफन्त भेट्न आएकी उनले थकाइ मार्न केहीबेर चौतारीमा बसेको बताइन् । पहिलेको तुलनामा धेरै चौतारा मासिएकोप्रति उनले चिन्ता व्यक्त गरिन् ।

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७६ ०८:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT