मध्यवर्ती समितिमा महिला शून्य

कान्तिपुर संवाददाता

चितवन — दुई दशकमा चारवटा कार्य समिति निर्माण हुँदा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समितिमा महिलाको नेतृत्व र प्रतिनिधित्व शून्य नै रहयो । अहिले नयाँ कार्य समितिको लागि निर्वाचन प्रक्रिया सुरू भएको छ ।

पदमा रहन आकांक्षीको नाम हेर्दा आउँदो समितिमा पनि महिलाहरूको संख्या शून्य नै रहने अवस्था छ । चार जिल्ला कार्य क्षेत्र रहेको मध्यवर्ती समितिले वर्षमा १२ करोड रुपैयाँ हाराहारीको बजेट परिचालन गर्छ ।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समितिको साउन २६ मा बसेको बैठकले नयाँ कार्य समिति गठनको लागि प्रक्रिया अगाडि बढाएको छ । वर्तमान कार्य समितिको पाँच वर्षे पदावधि आउँदो मंसिर ५ मा सकिँदैछ । त्यसैले उक्त बैठकले कार्यविधि पारित गरेर निर्वाचन प्रक्रिया अगाडि बढाएको हो । कार्यविधिमा समितिका एकजना सदस्य बासु ढुंगानाको फरक मत दर्ता भएको छ ।

‘पारित कार्यविधिअनुसार बन्ने समिति वर्तमान संविधानअनुसार समावेशी हुन नसक्ने हुँदा फरक मत राखेको छु,’ ढुंगानाको मत छ । पहिलेको कार्यविधिअनुसार समूह, समिति र व्यवस्थापन समिति गठन गर्दा महिला प्रतिनिधित्व नहुनेमा ढुंगाना जस्तै मत राख्ने अरु पनि छन ।

नीतिगत तहमा महिला नेतृत्व र प्रतिनिधित्वको चर्चा बढेका बेलामा चितवन मध्यवर्ती समितिमा भने यो पक्षमा ध्यान दिने कमै छन । निकुञ्ज, आरक्ष वा संरक्षित क्षेत्रसँग सिमाना जोडिएको आवादी वा आवासीय भूभाग मध्यवर्ती क्षेत्र हो । निकुञ्जका जनावर वा निकुञ्ज संरक्षित नीतिनियमले मध्यवर्ती क्षेत्र प्रभावित हुने गर्दछ । त्यहाँका बासिन्दालाई संरक्षणप्रति सजग र क्रियाशील बनाउन र निकुञ्जको आम्दानी त्यही क्षेत्रमा लगानी गर्न मध्यवर्ती क्षेत्रको अवधारणा आएको हो ।

चितवनमा २०५४ सालमा मध्यवर्ती क्षेत्रका समितिहरू बन्न सुरु भएका हुन् । चितवन निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रको कुल क्षेत्रफल ४२४२ वर्ग किलोमिटर छ । यसभित्र सानो भूभाग मकवानपुरको मनहरी गाउँपालिकाको एउटा वडा, पर्साको ठोरी गाउँपालिकाको १, २ र ३ नम्बर वडाहरू पनि पर्दछन् । ठूलो भाग चितवन र त्यसपछि नवलपुर जिल्लामा पर्दछ । चितवनको राप्ती, खैरहनी र रत्ननगर नगरपालिकाका केही वडाहरू मध्यवर्तीमा परेका छन् ।

त्यसैगरी भरतपुर महानगरपालिकाका ६, ८, ९, १३, १४, १७, १८, २२, २३, २४, २५, २६, २७ र २८ नम्बर वडा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्रमा पर्छ । माडी नगरपालका पुरै मध्यवर्ती क्षेत्रमा छ । त्यसैगरी नवलपुरका गैंडाकोट, देवचुली, कावासोती, मध्यविन्दु नगरपालिका र विनयी त्रिवेणी गाउँपालिकाका वडाहरू पनि मध्यवर्तीमा पर्छन् । मध्यवर्तीमा चार जिल्लाका १२ स्थानीय तह जोडिएका छन् ।

मध्यवर्ती क्षेत्र हेर्ने चितवन निकुञ्जका सहायक संरक्षण अधिकृत लोकेन्द्र अधिकारीका अनुसार मध्यवर्तीमा ४५ हजार ६ सय १६ घरधुरी छन् । त्यसैगरी १ हजार ७ सय ८४ समूह यसमा आवद्ध छन । १८ वर्ष पुगेका घरमुली सदस्य हुन्छन् । प्रत्येक घरबाट एकजना महिला र पुरुष घरमुलीलाई सदस्य बनाइन्छ । ‘अहिले समूह गठन र पुनर्गठनको प्रक्रिया अगाडि बढेको छ । घरमुली संख्या र समूह संख्या घटबढ हुन सक्छ,’ अधिकारीले भने ।

निकुञ्जको पटिहानी मध्यवर्ती उपभोक्ता समितिका सदस्य बिना बोटे व्यवस्थापन समितिले बजेट बाँडफाट र योजना तथा कार्यक्रम निर्माण गरेर उपभोक्ता समितिहरूमा पठाउने काम गर्दछ । सहायक संरक्षण अधिकृत अधिकारीका अनुसार आर्थिक वर्ष ०७४/४२४ मा चितवन निकुञ्जको मध्यवर्ती समितिमा १२ करोड ७७ लाख रुपैयाँ बजेट आएको थियो । मध्यवर्तीमा ०५४ सालयताको २० वर्षमा ९३ करोड २८ लाख २७ हजार ८८४ रुपैयाँ बजेट आएर खर्च भएको तथ्यांक छ ।

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७६ ०७:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कांग्रेस नेता गिरीले देउवा र पाैडेललाई भने–‘भाँडभैलो नगर्नुस्, बाँडीचुँडी खानुस्’

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — कांग्रेस नेता प्रदीप गिरीले सभापति शेरबहादुर देउवा र वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेललाई मिलेर अघि बढ्न आग्रह गरेका छन् । आइतबारको केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमा उनले तीव्र आन्तरिक प्रतिस्पर्धा र ध्रुवीकरणले पार्टी कमजोर भएको टिप्पणी गरे । 

‘तपाईंहरू मर्नुहुन्न, मलेसियाका प्रधानमन्त्री महाथिर मोहम्मदजस्तै ९०/९५ वर्षसम्म रहनुहुन्छ । कसले के खाने ? के भाग लिने ? सल्लाह गर्नुहोस्,’ गिरीले कटाक्ष गर्दै भने, ‘ज्योतिषलाई देखाउने हो कि गोला हान्ने हो निर्णय गर्नुहोस्, मर्नुभन्दा पहिला प्रधानमन्त्री र पार्टी सभापति सबै चीज हुनुहुन्छ ।’

पार्टीको आगामी महाधिवेशनमा को सभापति बन्ने भनी प्रतिस्पर्धा चलिरहेका बेला गिरीले देउवा र पौडेलप्रति यस्तो व्यंग्य गरेका हुन् । ‘तपाईंहरू सभापति र प्रधानमन्त्री बन्ने होडमा पार्टीभित्र भाँडभैलो नगर्नुहोस्,’ उनको भनाइ थियो, ‘दुई जना बसेर सल्लाह गर्नुहोस्, पालैपिलो खानुहोस् ।’

पार्टी बलियो बनाउनेभन्दा आफ्नो वर्चस्व खोज्ने प्रवृत्तिले नयाँ पुस्ता कांग्रेसबाट टाढिन थालेको भन्दै अन्य नेताले पनि नेतृत्वको कार्यशैलीको आलोचना गरेका छन् । नयाँ मतदातालाई आकर्षित गर्ने रणनीति र कार्यक्रम दिन नसक्दा पार्टी कमजोर बन्न थालेको उनीहरूको निष्कर्ष छ । समसामयिक राजनीतिक प्रस्तावमाथि जारी छलफलमा आइतबार पनि करिब एक दर्जन नेताले धारणा राखे । केन्द्रीय सदस्य महेश आचार्यले काउन्टर रणनीति अख्तियार गर्न नसक्दा पार्टीको भूमिका कमजोर बनेको बताए ।

उनले भदौ ३ गते बालुवाटारमा बसेको सर्वदलीय बैठकमा प्रधानमन्त्रीले राखेको अभिव्यक्तिलाई कांग्रेसले किन काउन्टर प्रतिवाद गर्न नसकेको उनी प्रश्न गरेका थिए । राजावादी र नेत्रविक्रम चन्द नेतृत्वको नेकपाबाट राज्य प्रणालीमाथि नै संकट उत्पन्न भएको भन्दै प्रधानमन्त्रीले संविधानका मूलभूत उपलब्धि रक्षा गर्न संविधान जारी गर्दाका शक्तिहरू एक ठाउँ उभिनुपर्ने धारणा राखेका थिए । ‘समसामयिक मुद्दाहरूमा तपाईं (देउवा) ले बोल्दा प्रेसमा प्राथमिकता पाउँछ । आम जनताले पनि सुन्छ,’ आचार्यको भनाइ थियो, ‘नेतृत्वले नबोलेपछि कांग्रेस कमजोर बनेको अनुभूति हुन जान्छ ।’

केन्द्रीय सदस्य मीनेन्द्र रिजालले आउने उपनिर्वाचनलाई नेतृत्वबाटै ‘मिनी जनमत’ भनी घोषणा गरिएकामा आपत्ति प्रकट गरे । उनले अबका बीस महिना सबै नेता आफूभित्रै प्रतिस्पर्धा गर्न तम्सेको भन्दै बाहिरी प्रतिस्पर्धा पनि ख्याल गर्न सुझाए । ‘को सभापति हुने ? को महामन्त्री बन्ने ? हाम्रो पोजिसन के होला ? भन्ने दिशामा आन्तरिक प्रतिस्पर्धा हुनेवाला छ । बाहिर हेर्नेवाला केही छैन,’ उनले भने, ‘आन्तरिक प्रतिस्पर्धामा मात्रै केन्द्रित हुने र बाहिरको ख्याल नराख्ने हो भने पार्टी कसरी बलियो हुन सक्छ ?’ गगन थापाले आगामी निर्वाचनमा थपिँदै गरेका ३५ लाखभन्दा बढी मतदातालाई सम्बोधन गर्ने कांग्रेसको नीति र कार्यक्रम खोइ भन्दै प्रश्न गरेका थिए । नयाँ मतदातालाई कांग्रेसप्रति जोड्न नयाँ नीति र कार्यक्रम आवश्यक रहेको उनको भनाइ थियो ।

केन्द्रीय सदस्य श्याम घिमिरेले ६० लाख युवालाई बाहिर राखेर मुलुकको आर्थिक सम्पन्नता खोज्न कठिनाइ हुने भन्दै कांग्रेसले आर्थिक मुद्दालाई अघि बढाउनुपर्ने बताए । ‘सरकारले भर्खरै पञ्चायतकालको अवशेषका रूपमा रहेको एनसीसीएनलाई ब्युँताउन लागेको छ । धमिजा काण्डदेखि वाइडबडी काण्डमा ठूला भ्रष्टाचार भएका छन् । भर्खरै सरकारले तीन सय बस खरिद गरेको खबर आएको छ,’ उनले भने, ‘सतहमा भ्रष्टाचारको कुरा गरेर मात्रै हुँदैन । जरोसम्मै अध्ययन गरेर कांग्रेसले आर्थिक भ्रष्टाचारको
विषयलाई उठाउनुपर्छ, आर्थिक अनियमितताको विरोध गर्दा आफूभित्रैको आर्थिक अनुशासनलाई पनि कडाइसाथ लागू गर्नुपर्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७६ ०७:५०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्