स्थानीय तहले बुझाएनन् क्षति विवरण

सुवास बिडारी

(मकवानपुर) — मकवानपुरका स्थानीय तहहरूले महिना बितिसक्दा पनि बाढीपहिरोका कारण भएको क्षतिको विवरण बुझाएका छैनन् । असार २६ देखि परेको अविरल वर्षाका कारण भएको क्षतिको विवरण जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिमा पठाउनुपर्ने भए पनि जिल्लामा रहेको दसमध्ये आठ स्थानीय तहले अस्पष्ट र दुईवटा स्थानीय तह कुनै पनि विवरण नपठाएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी आस्मान तामाङले बताए । 

बाढीपहिरोका कारण जिल्लामा मानवीयसँगै धनजनको क्षति भएको थियो । जिल्लाका स्थानीय तहहरूले क्षतिको स्पष्ट विवरण नपठाउँदा राहत वितरणमा समस्या भएकोतामाङले जनाए ।

‘आठवटा स्थानीय तहबाट विवरण आएका छन् । तर, पूर्ण छैनन्,’ प्रजिअ तामाङ भने, ‘राक्सिराङ गाउँपालिका र थाहा नगरपालिकाले हालसम्म क्षतिको विवरण पठाएकै छैनन् ।’

हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले एकीकृत रूपमा क्षतिको विवरण नपठाएपछि ५, १२, १७ र ५ नम्बर वडाहरूले वडागत रुपमा क्षतिको विवरण पठाएका छन् । मकवानपुरगढी गाउँपालिकामा दुईवटा घर पहिरोले बगाएको छ भने अन्य तीनवटा घरमा पनि क्षति पुगेको बताइएको छ । बकैयामा दुईवटा घर पूर्णरूपमा नष्ट हुनुको साथै खेतीयोग्य जमिनमा पनि क्षति भएको छ । मनहरी गाउँपालिकामा ९१ वटा घर जोखिममा, १ सय २० बिघा जग्गा कटान, ट्रान्समिटरमा तथा खानेपानीको मुहानमा क्षति पुगेको जनाइएको छ ।

वाग्मती गाउँपालिकाले ३ सय ६० घर पूर्णरूपमा र ५ घर पुरिएका, ५ नम्बरको ७५ प्रतिशत धानबाली नष्ट भएको जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिमा पठाएको विरणमा उल्लेख गरेको छ । कैलाश गाउँपालिकाले ५२ घरधुरीमा क्षति पुगेको जनाएको छ । समितिले दिएको विवरणअनुसार भीमफेदीमा २४ वटा घरधुरीमा क्षति भएको र इन्द्रसरोवर गाउँपालिकामा घरमा क्षति हुनुको साथै करिब ५१ लाखबराबरको बेमौसमी टमाटर खेती नष्ट भएको छ ।

अविरल वर्षाका कारण जिल्लाको सरकारी कार्यालयमा पनि क्षति पुगेको छ । क्षति भएकोमा प्राकृतिक जलाशय मत्स्य प्रवर्द्वन एवं संरक्षण केन्द्र हेटौंडा, शीतोष्ण बागवानी नर्सरी केन्द्र दामन, हेटौंडा दुग्ध वितरण आयोजना, जलस्रोत तथा सिँचाइ विकास डिभिजन कार्यालय मकवानपुर र हेटौंडा औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन कार्यालय रहेका छन् ।

विपद् व्यवस्थापन समितिले विपदबाट क्षति भएका ३९ वटा घरलाई प्रतिघर १० हजारको दरले राहत वितरण गर्ने निर्णय गरेको छ । जसमा हालसम्म २७ घरधुरीले राहत रकम बुझिसकेका छन् । बाढी तथा पहिरोको कारण जिल्लामा ६ जनाले ज्यान गुमाएका थिए । ज्यान गुमाएका परिवारलाई समितिले प्रतिपरिवार १ लाख दिने निर्णय गरेकोमा हालसम्म ४ जनाको परिवारले राहत रकम बुझेका छन् । ‘समितिमा आएको तथ्यांकका आधारमा भएको निर्णयअनुसारको राहत वितरण गरिएको हो । अब सबै स्थानीय तहबाट विवरण आएसँगै पूर्ण बैठक बसेर राहतको घोषणा र वितरणलाई तीव्रता दिइने छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७६ १२:१६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रामेछापमा ५ हजार रोपनी बाँझै

टीकाप्रसाद भट्ट

(रामेछाप) — कुलो बनाएर ३ सय वर्ष पुग्यो सानीमदौ क्षेत्रमा खेती भएको । सधैं धान झुल्थ्यो । यस वर्ष जमिन बाँझै बस्यो । किसानहरू पुर्पुरोमा हात लगाएर बसेका छन् । 

किसानले सधैंझैं यो वर्ष पनि सानिमदौको सुवेदीटारमा धानको ब्याड राखे । कुलो बनाउने काममा सहभागी भए । जमिन खनजोत गरे । खोला आउला र रोपाइँ गरूँला भन्ने रहर पाले । तर, न खोला आयो न उनीहरूले छुपुछुपु रोपाइँ गरेर खुसी मनाउन पाए ।

स्थानीय पूर्णबहादुर सुवेदीले भने, ‘अब पानी परे पनि खेत नरोप्ने निर्णयमा पुग्यौं, अब रोपेर धान फल्दैन ।’ सुवेदीका अनुसार किसानहरूको भेलाले यस वर्ष धान नरोप्ने निर्णय गरेको छ । ‘मकै छर्ने कुरा भएको छ, मंसिरमा धानको भात हैन, फल्यो भने मज्जाले च्याँख्ला बजाउने हो ।

आकाशे पानी परेन भने त्यो पनि नपाक्ला । पानी नपर्दा पाखो बारीमा लगाएको मकै यस वर्ष पनि सुकेर नाश भए । मकै मरेपछि किसानका धेरै जमिन अहिले बाँझै देखिन्छन् ।

सानीमदौमा ३ सय वर्षअघि उपल्लो कुलो खनेको र त्यसपछि जग्गा बिराएर खेत बनाएको इतिहास छ । ‘उपल्लो कुलो खनेको ३ सय वर्ष पुग्दा यसै वर्ष मात्र त्यस क्षेत्रमा रोपाइँ नभएको हो,’ मच्छेडाँडीका ध्रुवप्रसाद सुवेदीले भने, ‘दैव लागेपछि कसको के लाग्छ ।’

रणजोरमा पानी नपलाएपछि नागथान, चालिसे, कालापानी, डिटार, उपल्लोटार, माझटार, बिरौटा, खाँदबारी र बोधने नामले चिनिने करिब ५ हजार रोपनी खेत बाँझै छ । तल्लो कुलोभन्दा मुनि केही किसानले धान रोपेका छन् । सानो जरुवाको पानीले रोपिएको उक्त खेतमा पानी पटाउने निहुँमा किसानबीच झमेला हुने गर्छ । पानीको वैकल्पिक स्रोत त्यस क्षेत्रमा छैन ।

‘रणजोरमा पानी नभएकोले खेत रोप्न नसक्दा किसानले धानको बीउ उखेलेर गाईभैंसीलाई दिन थालेका छन् । छिप्पिएर ब्याडमै सुक्न थालेको बीउ उखेलेर वस्तुलाई खान दिने किसानलाई आउने वर्ष बेसाएर चामलको आवश्यकता पूरा गर्नुपर्ने बाध्यता परेको सुवेदी बताउँछन् ।

२० वर्षअघिसम्म रणजोरमा वर्षायाममा तर्न नसक्ने पानी हुन्थ्यो । रणजोर तर्न आँट गर्ने मान्छे बहादुर कहलिन्थ्यो । ‘वारपार आउने बाढीमा हेलिने कति तामाकोसीका पुगे, त्यसको हिसाब छैन । खोला तर्न नसक्ने वारिको वारि, पारिको पारि हुन्थे, खेत रोप्न नपाउने त कुरै छाडौं,’ स्थानीय कृष्णप्रसाद सुवेदी भन्छन्, ‘अब ती दिन सम्झनाका लागि मात्र भए, यसबीचमा सानो हुँदै रणजोर स्याप्पै भयो ।’

रामेछापको दक्षिणी क्षेत्रमा लगातार सुक्खा लागेको १५ वर्ष बित्यो । वर्षायाममा पर्याप्त पानी नपर्दा अधिकांश मूलहरू सुके । त्यसको प्रभाव पाखो जग्गामा परेकै थियो । कैयौं वर्षदेखि पाखो जग्गाको मकै किसानहरूले भित्र्याउन सकेका छैनन् । त्यही रणजोरको पानीले सुरुमा खेती हुन्थ्यो । ‘अब न खेतमा न पाखोमा,’ स्थानीय केशरबहादुर कार्की भन्छन्, ‘जग्गा भएर पनि खेती भएन, भोकै परिने भइयो ।’

मन्थलीकै बारीखेत र गैरीमा किसानहरूले तामकोसीको पानी तानेर केही वर्षदेखि खेत रोप्दै आएका छन् । तिनले पैसा खर्च गरेर पनि स्रोत पाएका छन् । तामाकोसी नजिकै छ ।
सानीमदौका किसानले त्यस्तो स्रोत पनि पाएका छैनन् । बोरिङ गर्दा पनि दिगो रूपमा आउने पानी भेटिँदैन भन्ने विश्वास किसानलाई छ । त्यसैले बोरिङको योजना बनाएका छैनन् ।

कृषि ज्ञान केन्द्र रामेछापका अनुसार जिल्लामा झन्डै ७६ प्रतिशतरोपाइँ भएको तथ्यांक छ । दक्षिणी रामेछापका खेतहरू बाँझै छन् । रामेछापको लेकाली क्षेत्रका अधिकांश खेतमा रोपाइँ भएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७६ १२:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×