सुनकोसी-मरिन डाइभर्सन : आयोजनाको लागत ७६ अर्ब

राजकुमार कार्की

(सिन्धुली) — सुनकोसीको पानी सुरुङमार्फत मरिन खोलामा खसाली सिँचाइ र विद्युत् उत्पादनको बहुउद्देश्यीय आयोजनाको काम सुरु भएको छ । राष्ट्रिय गौरबको बहुउद्देश्यीय आयोजना अन्तर्गतको सुनकोसी मरिन डाइभर्सनको विस्तृत अध्ययन प्रतिवेदन (डीपीआर) तयार भएपछि आयोजनाको काम सुरु भएको हो । डीपीआरमा तयार भएअनुसार झन्डै ७६ अर्ब रुपैयाँ लागतमा उक्त आयोजना निर्माण सम्पन्न हुने देखिएको छ । 

आयोजना प्रमुख सुशील आचार्यका अनुसार सुनकोसीको पानी मरिनमा सुरुङमार्फत ल्याएर जलविद्युत् उत्पादनका लागि ४६ अर्ब १९ करोड लाग्ने अनुमान गरिएको छ भने बाँकी संरचना निर्माण गर्नका लागि झन्डै ३० अर्ब लाग्ने प्रारम्भिक प्रतिवेदनमा छ । जसबाट २८.६२ मेगावाट विद्युत् उत्पादन हुने जनाइएको छ ।

आयोजनाको मूल उद्देश्य सिँचाइ सुविधा भए पनि विद्युत्समेत उत्पादन हुने भएकाले यो बहुउद्देश्यीय आयोजनालाई चासोका साथ हेरिएको छ । ‘हाम्रो मूल उद्देश्य सिँचाइ सुविधा नै हो,’ आयोजना प्रमुख आचार्यले भने, ‘सिँचाइका लागि सुनकोसी डाइभर्सन गर्दा विद्युत् उत्पादन हुने हो ।’ सिन्धुलीको सुनकोसी गाउँपालिका–६ को कानढुंग्री नजिक सुनकोसी नदीमा १२ मिटर उचाइको बाँध राखी ६७ क्युविक प्रतिसेकेन्ड पानी १३.१किलोमिटर सुरुङको माध्यमबाट कमलामाई नगरपालिका २ को कुसुमटारस्थित मरिन खोलामा खसालिने आयोजनाले जनाएको छ ।

आयोजनाबाट प्रभावित क्षेत्रमा विस्तृत अध्ययन तथा स्थलगत निरीक्षण गर्नुका साथै स्थानीयसँग सार्वजनिक सुनुवाइ भइरहेको आचार्यको भनाइ छ । वर्ष ०७६/७७ को बजेटमा सुनकोसी–मरिन डाइभर्सनको कामका लागि २ अर्ब ५ करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन भएको छ । आयोजनाबाट सुनकोसीको ६७ क्युमेक्स पानी मरिनमा खसाल्ने योजना बनेको छ । त्यसबाट साढे २८ मेगावाट बिजुलीसमेत उत्पादन गर्ने आयोजनाका इन्जिनियर दिलीप विश्वकर्माले बताए । आयोजनाको पावर हाउस कमलामाई २ को कुसुमटार फाँटमै रहने छ ।

तराईका विभिन्न जिल्लालाई सिँचाइको सुविधा पुर्‍याउन सरकारले यो आयोजनालाई अगाडि बढाएको हो । तराईका बारा, रौतहट, सर्लाही, महोत्तरी र धनुषाको कुल १ लाख २२ हजार हेक्टरमा सिँचाइ पुर्‍याउने यो आयोजनाको उद्देश्य रहेको आचार्यले बताए । सुनकोसीको पानी डाइभर्सन गरी मरिनमा मिसाएपछि ४२ किलोमिटर दूरीमा रहेको वाग्मती बाँधमा पुर्‍याई सिँचाइ सुविधा बढाउने लक्ष्य सरकारको छ ।

हाल वाग्मती आयोजनाबाट सर्लाही र रौतहट जिल्लाका ४२ हजार हेक्टर जमिनमा मात्र सिँचाइ हुँदै आएको छ भने सुनकोसी–मरिन–डाइभर्सनपछि थप ८० हजार हेक्टर जमिनमा सिँचाइ सुविधा पुग्ने देखिएको छ । यो आयोजना निर्माण सम्पन्न हुन ५ वर्ष लाग्ने जनाइएको छ । निर्माणको ठेक्का प्रक्रिया यसै वर्षबाट सुरु हुने र ठेक्का सम्झौता भएको मितिले ४ वर्षभित्र आयोजनाका मुख्य संरचनाको निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण १९, २०७६ ०८:११
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

महिलालाई ५००, पुरुषलाई १०००

ज्यालामा विभेद
राजकुमार कार्की

सिन्धुली — कमलामाई नगरपाालिका–२ की सीतामाया भोलन र आफ्ना श्रीमान् जगतसँगै खेतीको काममा जान्छन् । उनीहरू दैनिक ज्यालादारी गर्छन् । दिनभरको कामपछि सीताले पाँच सय रुपैयाँ थाप्छिन् भने जगतले एक हजार । काम उत्तिकै हो, श्रीमान् हलो जोत्छन्, श्रीमती रोपाइँ गर्छिन् । यहाँ कामदार पुरुष र महिलाको ज्याला वर्षौंदेखि फरक–फरक छ । 

‘उहाँले (श्रीमान्) हलो जोत्ने, पटाहा, आली लगाउने, बाउसेलगायतका काम गर्नुहुन्छ, म छुपुछुपु धान रोप्ने काम गर्छु,’ सीताले भनिन्, ‘काम उस्तै हो तर ज्याला आधा मात्र हुन्छ ।’ काम नगरे छाक टार्न समस्या हुने भएकाले असमान ज्यालामा पनि महिला कामदार दलिन बाध्य छन् । सीता मात्र हैन, सयौं महिला कामदार असमान ज्यालाबाट पीडित छन् ।

‘घर निर्माण, सडक, खेतबारी काम होस् या अन्य कुनै सबैमा महिलालाई कम ज्याला दिने गरिएको छ, सँगै डोकामा गोबर दिनभर बोक्दा पनि ज्याला भने कम पाइन्छ,’ कमलामाईं नगरपालिका ५ पोखरेल गाउँकी सीता सार्कीले गुनासो पोखिन्, ‘हिउँदमा होस या वर्षामा महिनालाई पुरुषसरह ज्याला दिइँदैन ।’

असमान ज्यालाका कारण महिलाहरू पुरुषबाट प्रताडितसमेत हुने गरेका छन् । सँगै काम गर्दा धेरै ज्याला पाउने हुनाले पुरुषले मदिरा सेवन गर्दासमेत केही बोल्न नसक्ने सीताको ठहर छ । ‘तैलेभन्दा बढी कमाएको छु, भनेर हप्कीदप्की गर्छन्, केही बोल्न सकिन्न,’ उनले भनिन् ।

पहिलादेखिकै चलन भएकाले ज्याला कम दिने गरेको काम लगाउनेहरूको भनाइ छ । महिला कामदारले भन्दा पुरुषले बढी जोखिमका काम गर्ने भएकाले ज्याला बढी दिनुपरेको कनपा ४ ढुंग्रेवासका कृषक केदार दाहालको भनाइ छ । ‘महिला कामदारले मिस्त्री, हलो जोत्नेदेखि जोखिमका कुनै काम गर्न सक्दैनन्,’ उनले भने, ‘पुरुषसरह दिन थाल्यो भने कामदार नै पाइँदैन ।’

महिलालाई धेरै ज्याला दिँदा हेपिएको महसुस गर्दै पुरुष कामदार काममै नआउने गरेको कनपा ६ का लोकविक्रम थापाले बताए । हेपिएको अथवा काम बढ्ता हुने गरेको भन्दै पुरुष कामदार नै बढी ज्याला माग्ने गर्नाले समान बनाउनै नसकिने उनको तर्क छ । ज्यालामा मात्र हैन खानेकुरामा समेत महिलाहरू हेपिने गरेका छन् ।

रोपाइँमा पुरुष कामदारलाई खान दिएपछि मात्र महिलालाई दिने गरेको कनपा ६ अधेरीकी दिलमाया रम्तेलले बताइन् । ‘पुरुषलाई अघाउजी खाजा दिइन्छ, तर हामीलाई भने बचेखुचेको दिने गरिएको छ,’ उनले भनिन्, ‘ज्याला त कम दिइन्छ नै, खानेकुरामा समेत भेदभाव छ ।’

महिलालाई निजी क्षेत्रमा मात्र हैन, सरकारी काममा समेत असमान ज्याला रहेको भेटिन्छ । जिल्ला दररेटअनुसार महिला हुन् या पुरुष दुवै कामदारले न्यूनतम ६ सय कायम गरिएकाले असमान ज्याला दिएको उजुरी परे कारबाही गरिने जिल्ला प्रशासनले जनाएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण ११, २०७६ ०७:१६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×