गोरखा दरबार पुननिर्माण- जगमै बित्यो २० महिना

हरिराम उप्रेती

(गोरखा) — पुनर्निर्माणका क्रममा रहेको गोरखा दरबारको जगको काममै २० महिना बितेको छ । निर्माण कम्पनीको चरम लापरबाहीका कारण काम निकै सुस्त छ । 

२०७४ कात्तिक २९ गते ठेक्का सम्झौता गरेको ठेकेदार कम्पनी पचली सिवाको जेभि कन्ट्रसनले २०७४ पुस २ गते दरबार जगैदेखि भत्काएको छ । २०७६ मंसिर मसान्तभित्र बनाइसक्नुपर्ने सम्झौता रहेकोमा पाँच महिना मात्र बाँकी छँदा कामै सुरु भएको छैन ।

‘हामीले बोलेको सुन्दैनन्,’ स्थानीय रामबहादुर कुंवरले भने, ‘इट्टा, काठ छरपस्ट छन्, निर्माणस्थलमा कामदार देखिँदैनन ।’ दरवार पुनर्निर्माण नहुदा पर्यटकको संख्या पनि घटेको उनले बताए । ‘अहिले मान्छे पनि छैनन्, व्यापार पनि छैन,’ उनले भने, ‘पर्यटक इतिहास हेर्न र अध्ययन गर्न आउने हुन्, यस्तो भद्रगोल अवस्था हेर्न किन आउने ?’ जग निर्माण क्रममा फुटाउनै नपर्ने ढुङ्गा पनि फुटाइएको उनको भनाइ छ । ‘पहरामाथि बनेको दरबार हो, ढुङ्गा फाल्ने भए बुढापाकाले उहिल्यै फाल्थे,’ उनले भने, ‘पहिले जस्तो थियो, त्यस्तै बनाउनुपर्‍यो ।’

यही अवस्था रहे अबको ३ वर्षमा पनि दरावर नठडीने स्थानीय राजकुमार अच्छामीले बताए । ‘कोही कामदार पैसा पाइन भन्दै फर्किएका छन्,’ उनले भने, ‘कामदार नै कम छन्, कसरी छिटो काम हुनु ?’ भूकम्पले चर्किएपछि ४ करोड ३७ लाख रुपैयाँ लागतमा पुनर्निर्माण योजना अघि सारिएको हो । पुरानै स्वरूपमा बनाउन आवश्यक काष्ठकलाका सामग्री, झिँगटी र इँट्टा सुरक्षित राखिएको छ । यो दरबारबाट शाहवंशीय राजा राम शाहदेखि पृथ्वीनारायणसम्मले शासन गरेको इतिहास छ ।

ठेकेदारलाई चाडो काम सक्न बारम्बार ताकेता गरिरहेको गोरखा दरबार हेरचाह अड्डाका निमित्त प्रमुख रामेश्वर कट्टेलले बताए । ‘लगातार काम भए दरवार ठडीन मात्र अझै डेढ वर्ष लाग्ला,’ उनले भने । काठ अभावमा झन्डै २ महिना रोकिएको काम अहिले सुरु भएको उनको भनाइ छ । जग निर्माणपछि चाहिने चाहिने थाम, लकासी लगायत सामाग्री वनाउन काठमाडौँबाट कामदार आएका छन् ।

अहिलेसम्म २५ प्रतिशत काम सम्पन्न भएको छ । निर्धारित समयमै काम सक्ने निर्माण कम्पनीका म्यानेजिङ डाइरेक्टर सुशीलबाबु श्रेष्ठले दावी गरे । ‘पुरानो दरबार भत्काएर स्टोर गर्न ५ महिना लाग्यो’ उनले भने, ‘फाउन्डेशन बलियो बनाउन पनि समय लाग्यो । हेर्दा ढिलो देखिए पनि काम धेरै भएको छ ।’

दरबारसँगै रहेको कालिका मन्दिरको पनि प्राविधिकहरूले ३ साताअघि स्थलगत अध्ययन गरेका छन् । पुनर्निर्माण गर्ने वा रेक्ट्रोफिटिङ (मर्मत) गर्ने निर्क्योल भइनसकेको कट्टेलले बताए । ‘रिपोर्ट आइसकेको छैन,’ उनले भने ।

कालिका मन्दिरको गारोको केही भाग चर्किएको छ भने छानाको झिँगटी बाँदरले छरपस्ट पारेको छ । छाना जोगाउन अहिले झिँगटी माथि जस्ता राखिएको छ । दरवार परिसरमै रहेको सितल पाटीको झिगटी बाँदरले झारेपछि त्रिपाल ओढाइएको छ । आइतबार जिल्ला रेडक्रसले त्रिपाल उपलब्ध गराएको हो । दमै पाटीमा भने गोरखा दरबार हेरचाह अड्डाले त्रिपाल खरिद गरेर ढाकेको छ ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७६ ११:०६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ग्रामीण महिलालाई शिविरकै भर

तृप्ति शाही

(बैतडी) — पाटनकी सरु भाटलाई तल्लो पेट दुख्ने, पाठेघर झरे जस्तो हुने, सेतो पानी बग्ने समस्याबाट पीडित भएको ७ वर्ष नाघ्न थाल्यो । रोगले च्यापेको लामो समय भए पनि उपचार गर्न नपाएर सहेरै बसिन् ।

बैतडीले पाटनस्थित सिद्धेश्वरमा आयोजित निःशुल्क स्वास्थ्य शिविरमा सेवा लिन आएका महिला । तस्बिर : तृप्ति/कान्तिपुर

पाटनकै जयमती महराको समस्या पनि सरुको भन्दा फरक छैन । वर्षौं अघिदेखि पाठेघर समस्या देखिए पनि उनले उपचार भने गर्न सकेकी थिइनन् । सरु र जयमती जस्तै ग्रामीण क्षेत्रमा बसोवास भएका महिलाहरूले पाठेघरलगायत स्वास्थ्य समस्याको उपचार गर्न गाउँठाउँमा सञ्चालन हुने स्वास्थ्य शिविर पर्खनुपर्ने अवस्था छ ।

जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयले आइतबार आयोजना गरेको एकिकृत प्रजनन् स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गर्‍यो । पाटनको सिद्धेश्वर स्वास्थ्य चौकीमा सञ्चालन गरिएको एकदिने शिविरमा उपचार गर्न आउने महिलाको घुइँचो लाग्यो । एक दिनमात्रै सञ्चालन हुने भएकाले उपचार गराउन बिरामी महिलाको तछाडमछाड थियो । शिविरमा १ सय ५० बढी महिलाले उपचार गराए ।

धेरै समयपछि गाउँमा शिविर आएकाले धेरै दिदिबहिनीले उपचार गराउन पाएको पाटनकी बेलु महराले बताइन् । उनले भनिन्, ‘सबैलाई तल्लो पेट दुख्ने, सेतोपानी बग्नेलगायत एकैखालको समस्या छ ।’

घर छाडेर बाहिर नयाँ ठाउँमा उपचार गराउन अप्ठ्यारो हुने भएकाले गाउँ नजिकै सञ्चालन हुने स्वास्थ्य शिविरमा उपचार गर्न सहज हुने स्थानीय बताउँछन् । ‘आर्थिक अवस्था कमजोर, त्यसैमा घरबाहिर लैजाने कुरुवाको समस्या भएकाले उपचार गराउन सकेकी थिएन,’ सरुले भनिन्, ‘गाउँनजिकै शिविर सञ्चालन भएकाले सजिलो भयो ।’

पाटनकी सीता भाटले घर छाडेर बाहिरका अस्पतालमा उपचार गर्न जान अप्ठ्यारो लाग्ने भएकाले महिलाहरू रोग पालेर बस्ने गरेको बताइन् । पाटनकै कलावती महराले सबै चिनजानका महिला दिदिबहिनी भएपछि उपचार डाक्टरहरूसँग चेकजाँच गराउन अप्ठ्यारो नलाग्ने भएकाले यस्तै शिविर पर्खने गरेको बताइन् ।

उपचार गराउन आएका अधिकांश महिलालाई तल्लो पेट दुख्ने, सेतो पानी बग्ने, पाठेघरसम्बन्धी विभिन्न समस्या पाइएको पाटन प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र बैतडीकी डाक्टर रोश्ना छुकाङले बताइन् । उनले भनिन्, ‘अस्पतालहरू टाढा छन भनेर जान मान्दैनन् । गाउँमै शिविर सञ्चालन भएका बेला उपचार गर्न आउनेहरूको घुइँचो लाग्छ ।’ धेरैजसो महिला रोग लुकाएर बस्ने गरेकाले जटिल हुने गरेको पाइएको डा. रोश्नाको भनाइ छ । ‘यस क्षेत्रमा निरन्तर शिविर सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ,’ उनले भनिन् ।

गाउँघरमै महिलाहरूलाई एकै ठाउँमा सबै प्रजनन् रोगहरूको सेवा दिन एकीकृत प्रजनन् स्वास्थ्य शिविर आयोजना गरिएको स्वास्थ्य कार्यालयका परिवार नियोजन सुपरभाइजर डिल्लीरमण जोशीले बताए । प्रदेश सामाजिक विकास मन्त्रालयको सहयोगमा आयोजना गरिएको कार्यक्रममा परिवार नियोजन, गर्भवती महिलाहरूको भिडियो एक्सरे सेवा, पाठेघर खसेकाहरूको पहिचान र उपचार, गर्भवतीहरूको रगत जाँचलगायतका सेवा प्रदान गरिएको जोशीले बताए । उनले पाठेघरको क्यान्सरको प्रारम्भिक परीक्षणसमेत गरिएको बताए ।

ग्रामीण क्षेत्रका महिला प्रजनन् समस्याबारे खुलेर बाहिर आउन नसक्ने र आर्थिक अवस्था पनि कमजोर हुने भएकोले गाउँगाउँमा शिविर सञ्चालन गरी सेवा उपलब्ध गर्ने गरेको जोशीले बताए ।

जिल्लाका सबै पालिकामा यस्तै एकीकृत शिविर आयोजना गर्ने योजनाअनुरूप यसअघि दशरथचन्द नगरपालिका, डिलाशैनी, दोगडाकेदार, सुर्नया, सिगास, शिवनाथ गाउँपालिकामा सञ्चालन गरिसकिएको उनले बताए । अन्य स्थानीय तहहरूमा स्वास्थ्य निर्देशनालयले सञ्चालन गरेको बताए । उनले भने, ‘जिल्ला बाहिरबाटसमेत विशेषज्ञ डाक्टरहरू ल्याएर स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराइएको जोशीले बताए ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७६ ११:०२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्