दुर्गम गाउँमा मोटरबाटो

कान्तिपुर संवाददाता

नुवाकोट — दुर्गम बरचेतवासीलाई म्यागङ गाउँपालिका देउरालीसम्म आउन र स्थानीयस्तरमा उत्पादित वस्तुलाई बजारसम्म पुर्‍याउनका लागि मोटरबाटो निर्माण गरिएको छ  । ‘गाउँपालिका आउन पैदल हिँडेर एक दिन लाग्छ,’ स्थानीय छेपोन तामाङले, भने, ‘अहिले गाउँमा मोटर पुग्यो  ।

गाउँमा फलेका चिजबिज बजार पुर्‍याउन पाइयो ।’ स्थानीयलाई एक दिन पैदल हिँडेर त्रिशूली बजारसम्म झर्नुपर्ने बाध्यता हटेको छ । स्थानीयवासी डोको र थुन्सेमा सामान बोकेर गाउँ र त्रिशूली बजार आवतजावत गर्थे । उनले भने, ‘बिजुली नहुँदा मट्टितेल किन्न, लत्ताकपडा, जिरा मसाला किन्न त्रिशूली बजार नगइ हुँदैनथ्यो ।’

अहिले गाउँमै मोटर पुगेपछि भूकम्पले भत्किएका घरहरूको पुनर्निर्माणका लागि चाहिने निर्माण बजारबाट ल्याउन सहज भएको स्थानीयवासी बताउँछन् । ‘बजारबाट सामान बोकेरै ल्याउनुपर्थ्यो,’ स्थानीय लक्ष्मी तामाङले भनिन्, ‘बाटो आएर गाडीले अब सामान ल्याउँछ । सजिलो भयो ।’

बरचेत मेघाङ गाउँपालिका–२ मा पर्छ । वल्लो भेगमा बुङताङ गाउँ पर्छ । बुङताङमा मोटरबाटो पुगिसकेको छ । बुङताङ हुँदै भीर काटेर बरचेतमा मोटरबाटो बनाइएको हो । बरचेतका लागि बुङताङगाउँबाट दुइवटा मोटरबाटो लगिएको छ । बुङताङ गाउँको बीचबाट एउटा र अर्को गाउँमाथिबाट बाटो खनिएको छ । बुङताङगाउँबाट बरचेत ३ किमि अर्को बुङताङगाउँमाथिबाट डेढ किमि सडक भीर काटेर बनाइएको छ ।

यी दुवै सडकले किस्पाङ गाउँपालिका–४ भल्चे जोड्छ । ‘गाउँमा फलेका चिजबिज बजारसम्म पुर्‍याउन सडकले स्थानीयवासीलाई सजिलो बनाएको छ,’ म्यागङ–२ का वडाध्यक्ष रुपबहादुर तामाङले भने, ‘हाम्रो वडालाई मात्र नभई किस्पाङ–४ भाल्चेवासीलाई समेत सुविधा पुग्छ ।’

बरचेत र भाल्चेमा सुन्तला, आलु, मकै, कोदो, लोक्ता, ढोको, थुन्सेलगायतका वस्तुहरू उत्पादन हुन्छन् । बाटो निर्माण भएपछि संघीय सांसद बहादुरसिङ लामा तामाङ, जिविस सदस्य गणेश शाही र म्यागङ गाउँपालिका अध्यक्ष आशा तामाङ लगायतले मोटरबाटो निरीक्षण गरेका थिए ।

उक्त बुङताङ गाउँबाट खनिएको मोटर बाटोलाई गाउँपालिका र प्रदेश सरकारको १ करोड २५ लाखभन्दा बढी बजेट परेको जनप्रतिनिधिले बताएका छन् । बुङताङ गाउँ माथिबाट खनिएको डेढ किमि सडकलाई प्रदेश सरकारको ५० लाख रुपैयाँ बजेट परेको गाउँपालिकाले जनाएको छ । म्यागङ र किस्पाङ गाउँपालिकालाई जोड्ने सडकले बरचेतमा १ सय ३८ घरधुरी र भाल्चेमा ७ सय घरधुरी लाभान्वित भएका छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ २९, २०७६ ०९:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हरेक बार, खाना चार

खाडाचक्र नगरपालिकाले कुपोषण हटाउन टोलटोलमा स्थानीय उत्पादनबाट सन्तुलित खाना बनाउन र खान सिकाइरहेको छ ।
तुलाराम पाण्डे

(कालिकोट) — आमा र बालबालिकामा कुपोषण हटाउन खाडाचक्र नगरपालिकाले ११ वटै वडामा ‘हरेक बार, खाना चार’ अभियान सुरु गरेको छ । स्थानीय खाद्य, तरकारी तथा फलफूल संकलन गरेर पकाउने र खाने विधिबारे टोलटोलमा प्रदर्शनी गर्दै अभियान सुरु गरिएको हो । 

नगरपालिकाले गाउँगाउँमा कोदो, हरियो साग, फर्सी र फापरको ढिँडो, हलुवा बनाउने विधि महिलालाई सिकाइरहेको छ । सेतो चामल, चाउचाउ र बिस्कुटले कुपोषण निम्त्याएको भन्दै सुनौलो हजार दिनका आमा (सुत्केरी, गर्भवती महिला र बालबालिका) लाई लक्षित गरी परिकार बनाएर खान सिकाउन थालिएको हो । खाडाचक्र–४ की जाल्का विश्वकर्माले घरमै पाइने कोदो, फापर, रातो फर्सी, सागपात र गेडागुडीमा पाइने भिटामिनबारे पहिलो पटक जानकारी पाएको बताइन् । ‘खाना खान पनि जानेका रहेनछौं, बल्ल थाहा भयो,’ उनले भनिन्, ‘कोदोको सुक्खा रोटी मात्र खाने चलन थियो, अब ढिँडो र हलुवा बनाएर खान्छौं ।’

स्वास्थ्य स्वयंसेविका र आमा समूहका सदस्यले गाउँबाट संकलन गरिएको कोदो, मकै, गहुँ, फापरको पिठोबाट हलुवा र ढिँडो बनाउन सिकाउने गरेका छन् । सागपात, ताजा तरकारी, कुखुराको अन्डा पकाएर खान र खुवाउन पनि सिकाउने गरिएको नगरपालिकाले जनाएको छ ।

मौसमी र बेमौसमी फलफूलसहितका पोषणयुक्त खाद्य परिकारबारे चेतना दिन स्वास्थ्यकर्मीर् र कृषि प्राविधिक टोलटोलमा पुगेको स्वास्थ्य शाखा संयोजक रवीन्द्र सेजुवालले बताए । उनले नगरले सुनौला हजार दिनका महिला लक्षित गरे पनि अन्य व्यक्तिले समेत पोषण र खाद्य आनीबानीबारे शिक्षा पाएको बताए ।

गर्भवती महिलामा रक्तअल्पतता र ५ वर्षमुनिका बालबालिकामा कुपोषण अत्यधिक देखिएकाले अभियान सुरु गरिएको नगरले जनाएको छ । बहुक्षेत्रीय पोषणका लागि ३३ लाख २५ हजारसहित ४७ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ । मान्म, दाहा, पाखा, बदालकोट, जिम्मजेडी, रेगिंल, बरातु र भर्तालगायत सबै वडामा कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको सेजुवालले जानकारी दिए । ‘सुनौला हजार दिनका आमा समेटी गठन भएका समूहमा गएर सन्तुलित भोजनबारे जानकारी दिन्छौं,’ उनले भने, ‘टोलटोलमा पुगेर परिकार बनाउने तरिकासमेत सिकाइरहेका छौं ।’

स्थानीय उत्पादनलाई बेवास्ता गरेर खाद्य संस्थानको चामलमा स्थानीय बासिन्दा भर पर्न थालेकाले अभियान सुरु गरिएको नगर प्रमुख जसीप्रसाद पाण्डेले बताए । ‘स्थानीयले कोदोलाई हेलाँ गर्छन्, अधिकांशले मकै खानै छाडिसके,’ उनले भने, ‘रैथाने बालीको महत्त्व बुझाउन पनि कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको हो ।’ नगर उपप्रमुख विजया विष्टले ताडी, बद्रीगाउँ, पिली, मान्मको मेग्र र रेगिलमा आयोजना गरिएका कार्यक्रममा आफैं संलग्न भएको बताइन् । ‘गाउँबाट संकलित अन्न, तरकारी र फलफूलको महत्त्व बुझाउँदै मात्रा मिलाएर पकाउन र खान गाउँमा सचेतना दिइरहेका छौं,’ उनले भनिन् ।

छोरीमा कुपोषण बढी
जिल्लामा छोराछोरीबीच विभेद चर्को छ । छोरी जन्माउने आमालाई हेलाँ गर्ने र पोषणमा ध्यान नदिने प्रवृत्ति छ । एक अध्ययनअनुसार लैंगिक विभेदले उचित खानपिन र स्याहारसुसारमा ध्यान नपुर्‍याउँदा छोरीमा बढी कुपोषणको समस्या देखिएको हो । शीघ्र कुपोषणको एकीकृत व्यवस्थापन कार्यक्रममार्फत गरिएको अध्ययनअनुसार कालीकोटका केही स्थानीय तहमा ४ सय ५६ जनामा कडा कुपोषण भएका बालबालिका भेटिएका छन् ।

बालकभन्दा दुई गुणा बढी बालिका कुपोषित रहेको पाइएको निमित्त जिल्ला स्वास्थ्य प्रमुख कटकबहादुर महतले बताए । उनका अनुसार कालीकोटमा दुई वर्षअघि ९ सय ३३ जना मध्यम कुपोषण भएका बालबालिका पहिचान भएको थियो । सर्वेक्षणअनुसार कडा कुपोषण भएकामध्ये १ सय ५२ बालक र ३ सय ४ बालिका फेला परेका हुन् । उनीहरू सबैको उमेर ६ महिनादेखि ५ वर्षसम्म थियो ।

अशिक्षा, अज्ञानता, विभेद, महिलामाथिका हिंसाले बालकको तुलनामा बालिकामा बढी कुपोषण देखिएको स्वास्थ्यकर्मी बताउँछन् । सबैभन्दा बढी कडा कुपोषण भएका बालबालिका पलाताको धौलागोहमा भेटिएको स्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ । धौलागोहमा मात्रै ६४ जना बालबालिकामा कडा कुपोषण भएको भेटिएको थियो । कार्यालयका अनुसार जिल्लाभर १७ प्रतिशत बालबालिका अति कुपोषित छन् ।

कालीकोटको खाडाचक्र–४ बद्रीगाउँमा स्थानीय उत्पादनको खाद्य परिकार बनाएर आफ्नो शिशुलाई खुवाउँदै आमा ।तस्बिर : तुलाराम/कान्तिपुर

प्रकाशित : जेष्ठ २९, २०७६ ०९:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्