हेलम्बुमा नमुना बस्ती तयार

अनिश तिवारी

हेलम्बु, सिन्धुपाल्चोक — हरियो छानोसँगै चिटिक्क मिलेका घर । हृयोल्मो संस्कृतिका ‘मर्चेगुम्बा’ शैलीको घर पाएपछि हेलम्बु गाउँपालिका याम्बालामाकी ६५ वर्षीया चेंगा लामा औधि खुसी छिन् ।

सिन्धुपाल्चोकको हेलम्बु तेम्बाथाङमा निर्मित एकीकृत बस्ती । तस्बिर : अनिश/कान्तिपुर

देवीदेवताको स्तुति झल्कने कलात्मक झ्याल देखाउँदै उनले भनिन्, ‘अब भूतप्रेत आउँदैन, यो हृयोल्मो देवीदेवताले रक्षा गर्छन् । सबैतिर शान्ति फैलन्छ ।’ भूकम्पको चार वर्षपछि घर तयार भएर उनी खुसी हुन पाएकी हुन् । घरका लागि उनले पुर्ख्यौली थलोबाट जोगाएको काष्ठकलाले सिँगारिएको ढोका थियो । त्यो नयाँ घरको कोठामा सजाएको उनले बताइन् ।

नादाङबाट भागभाग गरेर आएका स्याङ्बो हृयोल्मो लामाले चाँडै बस्तीमा सर्ने तयारीमा जुटेका भेटिए । पहिले नै हृयोल्मो वास्तुकलाको आँगनमा बौद्ध परम्पराअनुसारका मन्त्र लेखिएको ध्वजा ‘दर्जो’ झन्डा फहराइसकेका छन् । उनले झ्याललाई रंगीन बनाउन भ्याएको बताए । ‘बल्ल ढुक्क महसुसगरेँ, बासको ठेगान भयो,’ उनले भने, ‘हेलम्बु गाउँपालिका र सहयोगी संस्थालाई धन्यवाद छ ।’

हृयोल्मो भूमिको रूपमा चिनिएको हेलम्बु गाउँपालिकाको तेम्बाथाङ पुग्दा जोकोहीलाई लाग्छ, कुनै प्राचीन समृद्ध परम्पराले भरिएको धार्मिक नगर हो । भूकम्पले अधिकांश घर भत्काएको थियो । जनहित ग्रामीण सेवा समितिले अक्सफामको साझेदारीमा तेम्बाथाङमा ४० घरको एकीकृत बस्ती बनाएको हो । एकै आकारप्रकार र रंगका घर सुन्दर देखिएका छन् ।

भूकम्प र पराकम्पले हेलम्बुको याम्बालामा, नादाङ, सेतीघ्याङ, थिपाल, फादुङ, मेन्दुङ र टसीथाङको बस्तीमा क्षति पुर्‍याएको थियो । जमिन धाँजा फाटेपछि ४० परिवार सुरक्षित स्थानको खोजीमा खुबै भौंतारिए । टहरा हालेर बसिरहेका परिवारले घर ठडिएलगत्तै बौद्ध धर्मका महागुरु रेन्पोछे, मिलारेपा, आर्य अवलोकेश्वर र बुद्धको पूजा गर्दै सबै देवीदेवतालाई पुकारे ।

एकीकृत बस्तीको अभियानमा जुटेकी निमाज्याङ्बु लामा हृयोल्मोका अनुसार ७ परिवारले सामग्री लिएर पूजापछि नयाँ घरमा बस्न थालिसकेका छन् । ‘अरू परिवार एकीकृत बस्ती औपचारिक हस्तान्तरणको पर्खाइमा छन् । सबैको सपना बल्ल पूरा भएको छ,’ उनले भनिन् ।

जनहितका अध्यक्ष राजेन्द्र शर्माले एकीकृत बस्तीमा सबै हृयोल्मो डिजाइन भएकाले होमस्टेसँग जोड्न सहज हुने बताए । ‘हेलम्बु गाउँपालिकाले सघाएपछि बल्ल एकीकृत बस्तीको डिजाइनले साकार रूप लिएको छ,’ उनले भने, ‘गाउँको पहिचान छुट्टै रूपमा उभ्याएको छ ।’

विभिन्न पर्यटकीय पदमार्ग तेम्बाथाङ र घ्यागुल भएर जाने कारणले एकीकृत बस्तीसहितका हृयोल्मो गाउँमा होमस्टे सञ्चालन गर्ने योजना बनाइएको हेलम्बु गाउँपालिकाका अध्यक्ष निमाग्याल्जेन शेर्पाले बताए । निर्माणाधीन ६० किलोमिटर लम्बाइको हेलम्बु ग्रेट ट्रेललाई विभिन्न धार्मिकस्थलसँगै यस्ता बस्तीसँग जोड्ने लक्ष्य राखिएको उनले प्रस्ट्याए । ‘त्यहाँको सबै भौतिक पूर्वाधारलाई पूरा गरेर यहाँजस्तै हेलम्बुभरका आकर्षक गाउँमा ‘हिमाली सहर’ को अवधारणा ल्याएका छौँ,’ उनले भने ।

बस्तीवरिपरि हृयोल्मो जातिको परम्परागत संस्कृति चिनाउने बाघबगैँचा र ढुंगेबाटोजस्ता विभिन्न भौतिक संरचनाले सिगार्ने योजना छ । पर्यटकीय आकर्षणका लागि पुराना मन्दिर, गुम्बा र गुफाको कलाकौशल झल्कने धार्मिक संरचना बनाउने योजनामा छ । सामुदायिक भवनको वरिपरि बौद्ध धर्मका संज्ञा बोधी, महागुरु रिन्पोछे महायोगी मिलारेपा, आर्य अवलोकेश्वरलगायतका दर्जनौं धार्मिक महत्त्व बोकेका देवमूर्ति स्थापना गरिने स्थानीय बताउँछन् । ‘स्थानीय स्तरमा लागेर भए पनि यो नमुना काम गर्छौँ,’ लामाले भने ।

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ ०८:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वर्षे भेल नथेग्ने कल्भर्ट 

कृष्ण थापा

कागुने, नुवाकोट — सामरी खोलाको भेल नथेग्ने गरी कल्भर्ट निर्माण थालिएपछि कागुने र रिपगाउँका बासिन्दाले विरोध गरेका छन् । सानो हृयुमपाइप राखिएकाले वर्षाको पानीले पूरै निकास नपाउँदा कल्भर्टकै कारण बस्तीतर्फ भेल सोझिने जोखिम भएको भन्दै गाउँलेले विरोध गरेका हुन् । 

आफूहरूसँग छलफल नै नगरी कागुनेबजार र खडकाटार जोड्ने सडकमा बनाउन सुरु गरिएको कल्भर्ट अनुपयुक्त रहेको दाबी गाउँलेको छ । स्थानीयले निर्माण समितिलाई ठूलो हृयुमपाइप राख्नुपर्ने माग गरेका छन् । कागुने र रिपगाउँ विदुर नगरपालिका–१३ मा पर्छन् । यो क्षेत्र म्यागङ र तारकेश्वर गाउँपालिकासँग पनि जोडिएको छ । ‘वर्षामा खोलाको भेल घरै बगाउलाझैं गरी आउँछ,’ स्थानीय शोभा श्रेष्ठले भनिन्, ‘कल्भर्टमा हालिएको ह्युमपाइप सानो छ । भल बस्तीभित्र छिर्ने डर भयो ।’

उपभोक्ता समितिले १ सय २० सेमीको पाइप हाल्नुपर्नेमा ९० सेमीको पाइप हालेको स्थानीयले बताएका छन् । खोलासँग जोडिएको रिपगाउँतर्फ खेत पर्छ । अहिले खेतमा बर्खे धान छ । कागुनेपट्टि खेत र बस्ती पर्छ । ‘कर्ल्भटले गर्दा घरखेतै जाने भो,’ अर्की स्थानीय गीता श्रेष्ठले भनिन्, ‘खोला दबिएर नगएकाले बर्खामा उर्लेर आउँदा बस्तीमा छिर्छ । भएको खेत र भर्खर बनाएको घर जाने भो ।’

कागुनेपट्टि ६० घरधुरी छन् । खेत ८० रोपनीभन्दा बढी छ । यता रिपपट्टि ८० रोपनी खेत छ । नजिकै सुन्दरादेवी मन्दिर छ । म्यागङ गाउँपालिका–५ सामरीभन्ज्याङदेखि सामरी खोला बग्दै त्रिशूलीमा मिसिन्छ । सामरीमुनि २०२८ सालमा दुईवटा ठूला पहिरो आए । तलका बस्ती जोखिममा परे । ‘पहिरो बर्सेनि आउँछ,’ अर्का स्थानीय मानबहादुर खडकाले भने, ‘कल्भर्टले बर्खे भेल छेकिएपछि बस्ती जोखिममा पर्ने भो । वारि र पारिका खेत पनि रहने भएनन् । अहिले बनाइएको कल्भर्टमा पाइपको मुख सानो छ । ढुंगा थुप्रेपछि खोलो उर्लेर बस्ती पस्छ भनेर विरोध गरेका हौं ।’ उपभोक्ता समितिले स्थानीयवासीसँग सरसल्लाह गरेर काम गरेको भए विरोध नआउने उनले बताए ।

उपभोक्ता समिति अध्यक्ष राजुराम खडकाले कल्भर्टमा माथिबाट खोला जाने भएकाले पाइप साना राखिएको बताए । उपभोक्ता समितिमा कर्मचारी बस्न नपाइने नियम छ । समितिले उक्त नियम मिचेर दुईजना कर्मचारी सदस्यमा राखेको पनि स्थानीयको आरोप छ ।

समितिले वडासँग समन्वय नै नगरी काम गरेको १३ नम्बरका वडाध्यक्ष दलबहादुर तामाङले बताए । ‘काम गर्दा सिफारिस नचाहिने,’ वडाध्यक्ष तामाङले भने, ‘स्थानीयको विरोधबीच एक्कासि भुक्तानीका लागि सिफारिस पाऊँ भन्ने आएका छन् । कसरी दिऊँ ?’

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ ०८:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्