बस्ती जोखिममा, बसाइ टहरामै

बलराम घिमिरे

रसुवा — भूकम्प गएको चार वर्ष पूरा हुँदासमेत जोखिमयुक्त बस्तीमा परेका साविकको हाकु र डाँडागाउँ गाविसका भूकम्पपीडित अझै पुनर्स्थापित हुन सकेका छैनन् । थातथलोमा पहिरो गएपछि आफ्नो पुख्यौली गाउँ छाडेर उनीहरू जिल्लाको विभिन्न स्थान र छिमेकी जिल्ला नुवाकोटमा समेत बसोबास गर्दै आएका छन् ।

रसुवाको उत्तरगया गाउँपालिका– ५ खाल्टेमा अस्थायी बसोबास गर्दै आएका विस्थापित भूकम्पपीडित परिवार । तस्बिर : कान्तिपुर

राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले रसुवा जिल्लाको जोखिमयुक्त बस्तीमा परेका १ हजार २० परिवारको नाम लाभग्राही सूचीमा प्रकाशन गरेको छ । त्यसमध्ये अहिलेसम्म ५ सय ५७ परिवारले २ लाख बुझेर पुनर्बास प्रक्रिया पूरा गरेका छन् ।

स्थानान्तरणका लागि बाँकी रहेका ४ सय ६३ परिवारको अझै टुंगो लागेको छैन । जिल्लाको नैकुण्ड, उत्तरगया, आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकामा विस्थापितहरू छन् । राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणको भौगर्भिक अध्ययनले जिल्लाका ७० स्थानका बस्ती जोखिमयुक्त देखाएको छ ।

जसमा ३० वटा बस्तीलाई पूर्ण रूपमा स्थानान्तरण गर्नुपर्ने देखिन्छ । २५ बस्तीलाई भने आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गरी सुरक्षित गर्न सकिने प्राविधिकहरूले सुझाव दिएका छन् । पुनर्स्थापित हुन बाँकीमध्येकरिब २ सय परिवार उत्तरगया गाउँपालिका–५ बोगटीटार र खाल्टेमा बसोबास गर्दै आएका छन् ।

पुनर्स्थापित हुने आसैआसमा चार वर्ष बित्यो तर अहिलेसम्म पूरा भएन खाल्टेमा बसोबाट गर्दै आएका विस्थापित भूकम्प पीडितहरूले गुनासो गरे । पहिरोले न गाउँ फर्कन सक्ने अवस्था छ न सरकारले व्यवस्थित गरेर राख्छ । अस्थायी टहरमै जिन्दगी बित्ने भयो,’ विस्थापितले बताए । खाल्टेमा एकीकृत बस्ती बनाएर राख्ने आश्वासन प्रधिकरणले पटक–पटक दिए पनि पछिल्लो समय धोका दिएको विस्थापित भूकम्प पीडित छेकु लामाले बताए । भौगर्भिक अध्ययनबाट प्राधिकरणले खाल्टेलाई बस्न नमिल्ने जोखिमयुक्त ठाउँ भनेको छ ।

स्वेच्छिक स्थान्तरणमा जानको लागि जिल्लामा पर्याप्त र उपयुक्त जग्गा पाउनै मुस्किल छ । जग्गाको भाउ बढदै गएको छ । २ लाखमा घडेरी किन्न सक्ने अवस्था छैन । सरकारले दिने २ लाख रुपैयाँ अनुदानले सुरक्षित र उपयुक्त जग्गा खरिद गर्न सक्ने अवस्था नरहेको पीडित जंगबहादुर तामाङले बताए ।

पछिल्लो समय जग्गाधनीहरूले मूल्य बढाउँदै जान थालेका छन् । २ लाखमा घडेरी योग्य जग्गा नआउने भएकाले सरकारले नै तल्लो पहिरेमा जग्गा अधिग्रहण गरेर एकीकृत बस्ती बनाएर राख्नुपर्ने पीडितहरूको माग छ ।

खाल्टेमा बस्ने १ सय ५६ परिवारले जग्गा अधिग्रहणको प्रक्रिया सुरु गरेका छन् । तल्लो पहिरेमा रहेको ४२ रोपनी जग्गा अधिग्रहण गर्नका लागि पीडितहरूले जग्गाधनीको मञ्जुरीनामा र लालपुर्जाको फोटोकपी राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणमा पेस गरेको छेकु लामाले बताए । स्वेच्छिक स्थानान्तरणमा जाने परिवारलाई घडेरीयोग्य जग्गा खरिद गर्न सरकारले दुई लाख अनुदान उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।

स्वेच्छिक स्थान्तरणमा जाने विस्थापित परिवारले घडेरी योग्य जग्गा आफैं खोज्न पर्छ । भौगोलिक विकटताको कारण जिल्लामा पर्याप्त र सुरक्षित जमिनको अभाब रहेको जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाई अनुदान व्यवस्थापन तथा स्थानीय पूर्वाधार कार्यालयका सूचना अधिकारी मौलीधन राईले बताए ।

पर्याप्त र उपयुक्त जग्गाको अभाव हुँदा विस्थापितलाई पुनःस्थापित गर्न ढिलाइ भइरहेको उनले बताए । ती एकीकृत बस्तीमा जानको लागि १ सय ९ परिवारले घडेरी किनिसकेका छन् ।

प्रकाशित : वैशाख १३, २०७६ ०८:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गाउँपालिका बन्यो अभिभावक

प्रताप विष्ट

हेटौंडा — गरिबीका कारणले स्कुलमा भर्ना गर्न नसक्ने बालबालिकाको अभिभावक गाउँपालिका बन्ने निर्णय मकवानपुरको दुर्गम एक गाउँपालिकाले गरेको छ । चेपांग बस्ती रहेको उक्त गाउँपालिकाले मंगलबारदेखि विद्यार्थी भर्ना अभियानअन्तर्गत उक्त निर्णय गरेको हो । 

मकवानपुरको राक्सिराङ गाउँपालिका—६ सिलिङेस्थित श्रीराष्ट्रिय माविमा सञ्चालन गरेको भर्ना अभियानमा र्‍याली निकाल्दै । तस्बिर : कान्तिपुर

‘आर्थिक कारणले पढ्न नसकेका बालबालिकालाई गाउँपालिकाले पढाइदिनेछ,’ गापा अध्यक्ष राजकुमार मल्लले भने, ‘छोराछोरीलाई स्कुल भर्ना पनि नगर्ने र गरिबीको कारणले पढाउन सकिन भनेर गापालाई पनि जानकारी नदिने अभिभावकलाई गाउँपालिकाका सेवासुविधा वञ्चित गराउनेछौं ।’

राक्सिराङ गाउँपालिकाले भर्ना अभियान औपचारिक रूपमा सुरु गरेको हो । ‘राक्सिराङको अपेक्षा सबैमा पुर्‍याऔं शिक्षा’ भन्ने मूल नाराका साथ गाउँपालिका ६ सिलिङेस्थित राष्ट्रिय माविबाट भर्ना अभियान सुरु गरेको हो । अध्यक्ष मल्लको उपस्थितिमा उक्त क्षेत्रमा पर्ने ६,७ र ८ नम्बर गरी तीनवटा वडाका वडाध्यक्ष, १६ वटा विद्यालयका व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष र प्रधानाध्यापक संयुक्त भेलाले गाउँमा पढ्ने उमेरका शतप्रतिशत बालबालिकालाई स्कुल भर्ना गराउने निर्णय गरेका छन् ।

आफ्नो क्षेत्रमा पर्ने बस्तीका घर/घरमा शिक्षक र व्यवस्थापन समिति एवं गाउँका अगुवाहरू पुगेर भर्ना अभियानका लागि घरदैलो गर्ने निर्णय गरेका छन् । सिलिङेमा मंगलबार पढने उमेरका बालबालिकालाई स्कुलमा भर्ना गराऔं भन्दै र्‍याली गरिएको थियो ।

खाद्य असुरक्षा रहेको उक्त गाउँपालिकाको ६,७ र ८ नम्बर वडाका रहेका १६ वटा स्कुलका विद्यार्थीलाई विगत ६ वर्षदेखि दिगो विकासका लागि एकता नेपालले दिवा खाजा उपलब्ध गराउँदै आएको छ । दिवा खाजाको प्रभाव यस क्षेत्रमा सकारात्मक ढंगले परेको सिलिङेस्थित राष्ट्रिय माध्यमिक विद्यालयका प्रधानाध्यापक तारानाथ दुवाडीले बताए । दिवा खाजाका कारण भर्ना दर बढेर ‘ड्रप आउट’ रोकिँदै गएको छ ।’

ती वडा चेपाङ समुदायको बाहुल्य वडा हुन् । सिलिङेबाट सुरु अभियान राक्सिराङ गापाको खैराङ, सरिखेत, राक्सिराङमा सञ्चालन गरिनेछ ।

प्रकाशित : वैशाख १३, २०७६ ०८:३६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्