दमकललाई भ्याइनभ्याइ

प्रमिता ढकाल

भरतपुर — आगलागीको जोखिम बढदै गए पनि चितवनमा दमकल सुविधा भने कम छ । कुनै समय चारकोसे झाडीको जिल्ला भनेर चिनिने चितवनमा झाडी तथा वनमा लाग्ने डढेलोसँगै अव्यवस्थित सहरीकरण, अतिप्रज्वलनशील वस्तु र विद्युतीय आगलागीको जोखिम बढेको हो ।

चैत हावाहुरीको महिना । यसै पनि यो समयमा आगजनीको जोखिम निकै हुन्छ । चितवनमा चैत महिनामा मात्रै १७ ठाउँमा आगलागी भएको छ । एउटा गाउँपालिकासहित ७ वटा स्थानीय तह भएको चितवनमा भरतपुर महानगरका तीन र माडी नगरपालिकाको एउटा गरी चार दमकल छन् । भरतपुर महानगरको कार्यालयमै बारुणयन्त्र विभाग छ ।

दमकलको यो स्टेसनले भरतपुर मात्र नभई चितवन र नवलपुरक्षेत्र समेत हेर्ने गर्छ । सूचना पाउनासाथ कुद्ने दमकलले पनि मुस्किलले आगो नियन्त्रण गरी क्षति कम गर्न सकेका छन् । गैंडाकोट क्षेत्रमा गरी १७ ठाउँमा भएको आगलागी नियन्त्रणका लागि भरतपुर महानगरको बारुणयन्त्र विभागले दमकल पठाएको थियो ।

अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासमा दमकल सेवाका लागि १० किमिको दूरीमा एक स्टेसन अनिवार्य मानिन्छ । ६० हजार जनसंख्या बराबर १ दमकल चाहिन्छ । आफ्ना सबै वडाहरूमा समेत प्रभावकारी सेवा दिन नसक्ने भौगोलिक बाध्यतामा रहेको महानगरको दमकललाई भने आफ्नो जिल्ला र छिमेकी जिल्लामा समेत आगो निभाउन कुद्नुपर्ने बाध्यात्मक अवस्था छ ।

विगतका घटनालाई हेर्ने हो भने सूचना पाएलगत्तै कुदेका दमकलले भरतपुर १५, भरतपुर २, भरतपुर ९ का क्षेत्रमा समेत मुस्किलले आगो नियन्त्रण गरेको पाइन्छ । महानगरको बारुणयन्त्र विभागबाट केवल १ किमि पर रहेको अस्पताल रोडको होटल तथा पसलमा केही महिनापहिले आगलागी हुँदा लाखौंको क्षति भयो ।

तर महानगरको दमकललाई झन्डै ६० किमि परका क्षेत्रमा समेत आगो निभाउन कुद्नुपर्ने बाध्यता छ । दाउन्ने, मनहरीसम्म आगो लागेको खबर पाएपछि महानगरका दमकल साइरन बजाउँदै कुद्ने गरेका छन् । आगो लागेका टाढाका ठाउँमा दमकल पुग्न झन्डै ४५ मिनेटसम्म लाग्ने गरेको छ ।

चालु आवको २०७५/०७६ को फागुनसम्म महानगरका दमकल ५१ स्थानमा आगो निभाउन पुगेका थिए । यस्तै ०७४/७५ मा ४९ ठाउँमा लागेको आगो निभाउन महानगरका दमकल पुगेका थिए । ती मध्ये ३३ वटा आगलागी भरतपुर महानगरभित्र लागेका थिए भने ४ वटा रत्ननगर नगरपालिकामा, ३ वटा राप्ती नगरपालिका, कालिका नगरपालिकामा एउटा, खैरहनीमा दुई ठाउँ र नवलपुरको गैंडाकोटमा ६ ठाउँमा आगलागी भएका थिए ।

अघिल्ला वर्षको तथ्यांकलाई हेर्ने हो भने भरतपुरमा सबैभन्दा बढी आगलागीका घटना भएको देखिन्छ । भरतपुर महानगरमा बढदो सहरीकरणसँगै बाक्लिएको बस्ती, अस्पताल तथा उद्योगको संख्यामा वृद्धि, विद्युतीय उपकरणको बढदो असुरक्षित प्रयोगले बाह्रै महिना आगलागीको जोखिम बढाइदिएको वारुणयन्त्र विभाग प्रमुख देवेन्द्र रेग्मीले बताए ।

जोखिमको तुलनामा आगलागी नियन्त्रणका लागि स्रोत साधनको अभाव र टाढासम्म पुग्नुपर्ने बाध्यताले चुनौती थपेको उनले बताए ।

(प्रशिक्षार्थी)

प्रकाशित : चैत्र २५, २०७५ ०७:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हात्तीका छावामा भाइरसको त्रास

प्रमिता ढकाल

भरतपुर — हात्तीका छावाहरूमा देखिने प्राणघातक रोग इन्डोथेलियोट्रोपिक हर्पिस भाइरसको संक्रमण भएका चितवनका ३ वटा छावाको सफल उपचार गरिएको छ  । राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषको एउटा, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जअन्तर्गत हात्ती प्रजनन केन्द्रको एउटा र निजी एउटा छावामा यो रोग देखा परेको थियो  ।

फाइल तस्बिर : किरण पाण्डे

तीनवटै छावामा समयमै रोगको लक्षण पहिचान तथा उपचार गरिएकाले बचाउन सम्भव भएको चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका पशु चिकित्सक डाक्टर अनिल सडौलाले बताए । सन् २०१५ को डिसेम्बरदेखि यता देशभर यस रोगको संक्रमण लागेका १२ वटा छावामध्ये ५ वटाको मात्रै सफल उपचार सम्भव भएको हो । जसमध्ये ३ वटा चितवनका हुन् भने एउटा बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको र अर्को शुक्लाफाँटको हो ।


चितवनका ३ वटा छावामा फरकफरक समयमा यो रोग देखा परेको थियो । तीनवटै छावाको उपचार गरेर बचाउन सफल भएको हो । विश्वमा नै २० प्रतिशत मात्र सफल उपचार हुने यस रोगको चितवनमा भने सफल उपचार दर ८० प्रतिशत छ । यो रोगको संक्रमण भएका छावाहरूको जिब्रोको टुप्पो कालो हुने, टाउको फुल्ने, नशा सुन्निने, ज्वरो आउने र र्‍याल काढ्ने लक्षण देखा पर्दछन् ।


भाइरसको संक्रमण भएको ४/५ दिनमा नै लक्षण देखा पर्न थाल्छ । लक्षण देखा परेको ६ देखि ८ घण्टाभित्र हात्तीका छावाको उपचार नगरे नशा फुटेर रक्तश्राव भई मृत्यु हुने डाक्टर सडौलाले बताए । ‘यो हात्तीहरूमा लाग्ने एउटा प्राणघातक रोग हो,’ उनले भने, ‘यद्यपि विश्वमा नै यो रोग के कारणले लाग्छ भन्ने पत्ता लागेको छैन ।’


रोगको कारक पत्ता नलाग्दा यसविरुद्धको खोपसमेत विकास भएको छैन । यस रोगको उपचारमा प्रयोग हुने औषधि फ्याम्सिक्लोभिर निकै महँगो हुन्छ । रोग लागेका छावाको समयमै लक्षण पहिचान गरी उपचार गर्नु नै बचाउन सकिने मुख्य आधार हो । चितवनमा भित्र्याइएको नयाँ उपचार पद्धतिले मात्र छावाहरूलाई बचाउन सफल भएको सडौलाको भनाइ छ ।


विदेशबाट मगाइने औषधिको भर पर्नु बाध्यता रहे पनि रोग लागेका छावालाई बचाउन माहुतेको निकै महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । माहुतेले नजिकबाट छावाहरूको स्याहार गर्ने हुँदा आनीबानीमा परिवर्तन भएको सहजै थाहा पाउन सक्ने र उपचारको लागि पहल गर्न सक्ने डाक्टर सडौलाले बताए ।


यो रोग एसियाली हात्तीमा देखिँदै आएको उनले बताए । ५ देखि ६ वर्षमुनिका छावाहरू यस रोगको उच्च जोखिममा रहे पनि १० वर्षमुनिका छावालाई रोगको संक्रमणको प्रवल सम्भावना रहन्छ । छावाहरूलाई यस रोगबाट बचाउन माहुतेलाई व्यवहार तथा लक्षण पहिचानमा ध्यान दिन प्रशिक्षणसमेत दिइएको राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष चितवनका कार्यालय प्रमुख रामकुमार अर्यालले जानकारी दिए । उमेरका हिसाबले चितवनमा १६ वटा छावा यस रोगको संक्रमणको उच्च जोखिममा छन् ।

(प्रशिक्षार्थी)

प्रकाशित : चैत्र २२, २०७५ ०८:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्