सदरमुकाममा व्यापार घट्यो

टीकाप्रसाद भट्ट

रामेछाप — जिल्ला सदरमुकाम मन्थलीका पसल व्यवसाय सुनसान छन् । व्यवसाय निरन्तर ओरालो लागिरहेको छ । गाउँपालिका तहमा शासन पुग्नु र गाउँमै बैंकिङ सेवा पुग्नुले मात्र हैन, होलसेल व्यवसायीबाट सामान लैजाने क्रम स्वात्तै घटेको छ । 

‘व्यापार ३५ प्रतिशतको हाराहारीमा झरेको छ,’ अनुराग इन्टरप्राइजेज मन्थलीका सञ्चालक रामसुदिस साहले भने, ‘पहिलेको जस्तो व्यापार कुनै व्यवसायीले पनि गर्न सकेका छैनन्, बजारमा मानिसको चहलपहल भए पनि सामानको खरिद–बिक्री भने नगण्य हुने गरेको उनको अनुभव छ ।’

केही महिनायता आर्थिक मन्दीको संकट बैंक तथा वित्तीय संस्थाले भोगिरहेका छन् । मन्थलीमा सञ्चालित विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाले लगानी रोकेका छन् । विगतमा लगानी गरेका ऋणीसँग रकम भुक्तानी माग गर्ने तर पुन: लगानी नगर्ने नीति बैंकले लिएका छन् । निजी क्षेत्रका बैंकमा आर्थिक अभावकै कारण व्यवसायीहरूले चाहेको बेला ऋण पाइरहेका छैनन् ।

बैंक मात्र हैन, नगदको कारोबार गर्ने मनी ट्रान्सफर र बिमा कम्पनीले पनि आफ्नो पहिलेको जस्तो ग्राहक पाएका छैनन् । ‘हाम्रो व्यवसाय पनि पहिलेको झैं छैन,’ आईएमई सेन्टर मन्थलीका सञ्चालक सुरेश उदासले भने । उनका अनुसार विदेशबाट रकम आए पनि आन्तरिक पैसा आदानप्रदानको काम भने घटेको छ । यसैगरी बिमा व्यवसायीले समेत लक्ष्य भेटाउन सकेका छैनन् । बिमा व्यवसायी विपिन भट्टराईले भने, ‘हामीलाई दिइएको टार्गेट पूरा गर्नै हम्मे परेको छ ।’

भूकम्पपछि अप्रत्याशित रूपमा व्यवसाय वृद्धि भएको थियो । व्यवसायीले लगानी पनि वृद्धि गरेका थिए । त्यो बेला हरेक क्षेत्रमा व्यवसाय चुलिएको थियो । हार्डवेयर पसलले रातिसम्म सामान बेच्थे । भूकम्पपीडितहरू बैंकमा अनुदानको किस्ता झिक्न आउँदा लजको व्यापार उच्च थियो । बजारमा खुद्रा सामान त्यत्तिकै बिक्री हुन्थ्यो । मन्थलीका व्यवसायी रमेश तामाङ भन्छन्, ‘अहिले सुनसान छ, अलिअलि भूकम्पपीडित आउँदै छन् र थोरै भए पनि व्यापार चलेको छ ।’

रामेछाप उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष श्याम थापाका अनुसार भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणको काम सकिन लाग्दा व्यवसायमा गिरावट देखिएको हो । सडक सुविधाहरू गाउँमा पुगेकाले गाउँमै सामान पाइने र मूल्य पनि उस्तै भएकाले सदरमुकामको कारोबारमा मन्दी आएको हुन सक्ने संघका अध्यक्ष थापाले भने । मन्थलीमा दर्जनभन्दा बढी ठूला लगानीका होटल तथा लजमा पनि पहिलेको झैं पाहुना छैनन् । प्राय: कोठा नपाउने मन्थली बजारका लजहरू बिरलै भरिन्छन् ।

जेएस होटल सञ्चालक गणेश थपलिया भन्छन्, ‘लजका कोठाहरू भरिन छाडेको धेरै भयो ।’ नाम चलेका जीएस, पाहुनाघर, एसएस इभरग्रिन जस्ता होटलको तुलनामा अन्यको व्यापार घर भाडा तिर्न पनि हम्मे पर्ने खालको छ । मन्थलीमा भाडा महँगो छ, व्यापार नभएकाले भाडा तिर्न पनि मुस्किल हुन थालेको एक व्यवसायीले बताए ।

प्रकाशित : माघ १४, २०७५ ०८:३८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तीन वर्षमा १३ हजारको शल्यक्रिया

राजेन्द्र मानन्धर

दोलखा — सम्पूर्ण सेवा नि:शुल्क गरेको तीन वर्षमा चरिकोट अस्पतालले चार सय सात जनाको जटिल शल्यक्रिया गरेको छ ।१२ हजार ६ सय जनाको सामान्य शल्यक्रिया गरेको छ । उक्त सामान्य र जटिल शल्यक्रिया गर्दा बिरामीले एक हजारदेखि ६ लाखसम्म भुक्तानी गर्नुपर्ने हुन्छ ।

तर, अस्पतालले बिरामीलाई परीक्षण, औषधि, शल्यक्रियाको उपकरण, शय्या र खानालगायत सम्पूर्ण कार्य नि:शुल्क गरेको छ ।

सरकार र गैरसरकारी क्षेत्र न्याय हेल्थको साझेदारीमा उक्त अस्पताल सञ्चालित छ । संविधानको मर्मअनुरूप जनतालाई स्वास्थ्यमा सम्पूर्ण सेवा नि:शुल्क गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने नमुना परियोजना सञ्चालन भएको तेस्रो स्थापना दिवस मनाउँदा अस्पतालले उक्त आँकडा प्रस्तुत गरेको हो । केक काटेर गरिएको स्थापना दिवसको अवसरमा अस्पतालका प्रमुख चिकित्सक डा. विनोद दंगालले चरिकोट अस्पताल स्थापनाबाट अबको सात वर्षसम्म बिरामीले यस्तैगरी नि:शुल्क सेवा पाइरहने बताए ।

सरकारले दोलखाको चरिकोटमा सञ्चालित प्राथमिक स्वास्थ्य उपचार केन्द्रलाई अमेरिकी संस्था पसिबल हेल्थ अर्थात् न्याय हेल्थसँग सहकार्य गरेपछि प्रस्तावित चरिकोट अस्पतालको रूपमा स्तरोन्नति गरेको हो । हरेक जिल्ला सदरमुकाममा एक सरकारी अस्पताल हुनुपर्ने प्रावधान छ । चरिकोटमा भने कुनै सरकारी अस्पताल छैन । तीन वर्षदेखि सरकारले न्याय हेल्थलाई व्यवस्थापनको जिम्मेवारी दिएर प्रस्तावित अस्पतालजस्तै गरी नि:शुल्क सेवा सुरु गरिएको हो ।

तेस्रो स्थापना दिवसमा अस्पतालले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनअनुसार तीन वर्षमा एक लख ६२ हजार जना व्यक्तिले पुर्जी लिएर सेवा लिएका छन् । दुई हजार दुई सय सुत्केरी सेवा पाएकामा पेट चिरेर गर्ने सुत्केरी सेवा दुई सय ५८ जनाले लिएका छन् ।

दुई लाख १० हजार वटा रगत, दिसा, पिसाब र खकारका विभिन्न थरीका जाँच नि:शुल्क गरिएको छ । १७ हजार आठ सय जनाको एक्सरे गरिएको छ । १२ हजार तीन सय जनालाई आकस्मिक कक्षमा उपचार गरिएको छ ।
सम्पूर्ण कोठाहरू एयर कन्डिसन र क्यामेरा जडित छन् । सबै बिरामीका जाँच विवरणहरू सफ्टवेयर प्रविधिमा सुरक्षित हुन्छन् । बिरामीहरूले पुर्जी बोकेर हिँड्नु पर्दैन, दर्ता संकेत नम्बरका आधारमा विभिन्न सेवा कक्षहरूबाट बिरामीलाई सेवा दिन्छन् र अर्को पटक पुन: जाँच्न आउँदा पनि संकेत नम्बरका आधारमा बिरामीको इतिहास हेरेर उपचार गरिन्छ । शुक्रबार केक काटेर वार्षिकोत्सव शुभारम्भ गर्दै भीमेश्वर नगरका मेयर भरत केसीले बिरामीको सेवालाई अझ सुविधायुक्त बनाइने बताए । भीमेश्वर नगरका मेयर अस्पताल सञ्चालन समिति अध्यक्ष हुने व्यवस्था छ ।

अस्पतालले नि:शुल्क सेवा दिएको समाचारले देशका विभिन्न स्थानबाट महँगो पर्ने शल्यक्रिया गर्न उक्त अस्पतालमा आउने गरेको तथ्यांक पनि छ । विशेषगरी हाडजोर्नीसम्बन्धी लाखौं पर्ने शल्यक्रिया नि:शुल्क हुने भएपछि उपचार गर्न आएको बिरामीका अन्तरवार्ताहरू छापिएका छन् । अस्पताल स्थापनापछि दशकौंदेखि पाठेघरभित्र मासु पालेर राखिएका र त्यो बाहिर निस्किएर समस्या भोगेका महिलाहरूले उपचार पाएको संख्या पनि अधिक छन् । उपचार गर्ने पैसा नभएकाले लामो समयसम्म रोग पाल्नेहरू पनि मुक्ति पाएका बिरामीहरूको खुसीका समाचारहरू बेलाबेलामा छापिरहेका छन् ।

नि:शुल्क सेवा सुरु भएपछि अस्पतालले केही त्रुटिहरू पनि गर्दै आएका विवरणहरू प्रकाशमा आउने गरेका छन् । काम गर्दा भूल हुने र त्यसलाई अन्जानका गल्तीका रूपमा लिइदिन भन्दै अस्पतालका तर्फबाट क्षमायाचनाका विज्ञप्तिहरू पनि प्रकाशित हुने गरेका छन् । नि:शुल्क उपचार सेवाले अस्पतालमा दैनिक तीन सय जनाले स्वास्थ्य परीक्षण गर्न पुर्जी लिन्छन् । सीमित डाक्टरहरूले जाँच्नुपर्ने कारण केही सेवाग्राहीले लापरबाही र बेवास्ता भएको गुनासो गर्छन् । बिरामीको चापअनुसार चिकित्सक, नर्सिङ र अन्य गरी ५३ जनाको जनशक्ति अपुग भएको र त्यसलाई न्याय हेल्थले बढाउनुपर्ने सुझाव छ ।

सरकारी र न्याय हेल्थ गरी अस्पतालले एक सय ३६ जना जनशक्ति परिचालन गरेको छ । उक्त जनशक्तिमध्ये ४४ जना समुदाय स्वास्थ्य निगरानीमा खट्छन् । कहिलेकाहीँ सरकारी र गैरसरकारीका जनशक्तिबीच सुविधा र हैसियतका विषयमा हुने विरोधहरू सतहमा आउने गर्छन् । जिल्ला स्वास्थ्यअन्तर्गतका कर्मचारीले उक्त नमुनाका स्वस्थ्य परियोजना आफ्नो हितअनुकूल नभएको आवाजहरू विज्ञप्तिमार्फत सार्वजनिक गरेको घटना पनि अस्पतालले सामना गर्दै आएको छ ।

२०७२ माघ ११ गते सुरु भएको नि:शुल्क उक्त न्याय हेल्थले विभिन्न स्थानमा १८ वटा स्वास्थ्य चौकी भवनहरू बनाएको, दुइटा बनाउँदै रहेको छ । तामाकोसी, वैत्यश्वर र कालिञ्चोक गाउँपालिकामा स्वास्थ्य सेवा कार्यक्रम विस्तार गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

प्रकाशित : माघ १४, २०७५ ०८:३६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्