ऋणको भारमा भूकम्पपीडित

टीकाप्रसाद भट्ट

रामेछाप — सरकारले दिएको ३ लाखले घर पुनर्निर्माण गर्न नपुगेपछि रामेछापेलीलाई ऋणको भार थपिएको छ । हरेक परिवारले २ देखि ३ लाखसम्म ऋण गरेर घरको धुरी हालेका छन् । 

‘भूकम्पले ऋणमा पार्‍यो,’ गुम्देल पेकरनासका निरज बस्नेतले सुस्केरा हाल्दै भने, ‘तिर्ने बाटो छैन ।’ उनले सडक सुविधा नहुँदा सामान बोक्नु परेको, डकर्मीको ज्याला उचाइमा पुगेका बेला घर बनाएकाले सरकारले दिएको अनुदानले नपुगेको बताए । ‘जन हुने र सुविधा भएको ठाउँमा भएको भए त्यही अनुदानको पैसाले नै बन्थ्यो होला तर मेरो बनेन,’ बस्नेतले भने, ‘१ लाख ऋण बोकाएर घर ठडियो ।’

भूकम्प जानुअघि बस्ने घर लडेपछि राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले अनुदान पाउने सूचीमा राखेका अधिकांशलाई ऋण लागेको छ । सीमित परिवारलाई मात्र अनुदानको पैसाले पुग्यो । प्राधिकरणको मापदण्डबमोजिमको संरचना बनाउँदा खर्चिलो भएकोले अनुदानको पैसा बचाउने विरलै छन् ।

केहीले अनुदानकै पैसाले पुग्ने गरी एककोठे घर हाले । एककोठे घर मापदण्डमा परे पनि त्यसले परिवारको आवश्यकता धानेको छैन । त्यस्ता घर हुने पुरानो घरमा बसेका छन् । जुन भूकम्पीय जोखिममा छन् । परिवारमा ज्यामी काम गर्दै आएका र गाउँमा अर्मपर्मको चलन हुनेले पनि अनुदानकै पैसाले जेनतेन पुर्‍याए । ‘सीप नभएको र अर्मपर्म नचल्ने परिवार सबैमा ऋण लाग्यो,’ बस्नेतले भने ।

गाउँघरमा रड र सिमेन्टको चलन थिएन । यसअघि डिपिसी के हो थाहा थिएन । ढुंगा र माटोको जोडाइमा परम्परागत घरले चलेको थियो । भूकम्प प्रतिरोधी के हो र कसरी बनाउने भन्ने कुरा पत्तो थिएन । फुलासीका मानबहादुर तामाङ्गले भने, ‘जस्तो कर्मीले बनायो त्यस्तै घर लिपपोत गरेर बसियो । अहिले ती कुनैले काम दिएनन् । इन्जिनियरले फेल गर्ला भनेर सबैले मापदण्डबमोजिमकै घर बनाए । सिमेन्ट, रडको भाउ खपिसक्नु थिएन । कर्मीलाई मासु र बियर दिएर भनेजति ज्याला तिर्दा अनुदानको पैसा सकिएको पत्तै भएन । एकातिर अनुदानको ३ लाखले लोभ्यायो, के के न पाइयो भन्ने भाकोथ्यो त्यसले ऋणको भारी बोकाइदियो ।’

फुलासीकै मोहनबहादुर बस्नेतका अनुसार २ कोठे घर सक्नका लागि २ लाखै ऋण लाग्यो । सयकडा २० प्रतिशतको पैसा ल्याएर घर बनाए बस्नेतले भने, ‘आधा जस्तो तिरिसके अब आधा बाँकी छ । उनले गाउँमा चलन चले अनुसारको प्लास्टरसमेत गरेर घर बनाएका छन । उनी जस्तै छिमेकमा ऋण मागेर घर बनाउने हरु गाउँमा थुप्रै छन् । उनका अनुसार गाउँमा वैदेशिक रोजगारीमा गएका, पेन्सन खाने पूर्व कर्मचारी, शिक्षक संग ऋण खोज्ने चलन छ । जग्गाजमिन धेरै भएकाले पनि खनखाँचो टारेका छन् ।

‘सरकारले भूकम्प पीडितलाई ऋण दिन्छु भन्यो तर दिएन,’ पकरवासका ढालबहादुर कार्की भन्छन्, ‘समूहबाट ऋण मागेर काम चलाएको छु ।’ प्राधिकरणले भूकम्प पीडितलाई सुलभ ऋण उपलब्ध गराउने निर्देशिका बनाएको छ । रामेछापमा भने उक्त निर्देशिकाबमोजिम कुनै बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ऋण प्रवाह गरेका छैनन् । निर्देशिकामा पीडितले अन्य सबै प्रकृया बैंकले भनेबमोजिम गर्नुपर्ने नियम राखेकैले पीडितहरु ऋणको पहुँचमा नपरेका हुन् ।

बैंकहरुले बाटो नपुगेको र सहर बाहिर गएर गाउँको जग्गाको मूल्यांकन नै गर्ने चलन नै छैन । रामेछापमा सञ्चालनमा रहेका ८ वटा बंैकमा कुनै पनि पीडितको नाममा सहुलिएर कर्जा प्रवाह भएको तथ्यांक छैन ।

प्रकाशित : माघ १०, २०७५ ०७:४०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

क्यान्सरलाई जितेकाहरूले काटे केक

रमेशकुमार पौडेल

चितवन — आठ वर्षअघि भरतपुरको बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल छिर्दै गर्दा पोखराकी सरस्वती दाहाल अधिकारी सरुको मन ढक्क फुलेको थियो । पाठेघरको क्यान्सर भएर उपचारका गर्न छिर्दै गर्दा जिन्दगी आज हो कि भोलि हो भन्ने भाव जागेको थियो ।

बुधबार त्यही अस्पतालको सभा हलमा सरु थिइन् । उनमा रोगको कुनै संकेत थिएन । अनुहारमा मुस्कान थियो । हरपल उत्साहित देखिन्थिन् उनी ।

उनलाई पाठेघरको क्यान्सर भएको २०६७ सालको जेठमा पत्ता लाग्यो । भारतको राजीव गान्धी अस्पतालमा उनको सुरुको उपचार र शल्यक्रिया भयो । त्यसपछि उनी ०६७ सालको मंसिरमा भरतपुरको क्यान्सर अस्पताल आइन् । बाँकी सबै उपचार त्यही भयो । वर्ष दिनमा सबै उपचार पूरा भयो । बेला बेलामा उनी परीक्षणका लागि आउने गर्छिन् । अहिले क्यान्सर निको भएको छ । पाँच वर्षभित्र नबल्झिए रोग निको भएको मानिन्छ ।

बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालको सभा हलमा सरु मात्रै हैन, उनीजस्ता धेरै थिए । त्यसमा पनि विशेष थिइन्, भरतपुर महानगरपालिका २२ पटिहानी पदमपोखरीकी ८१ वर्षीया आशा गुरुङ । उनलाई पाठेघरमा क्यान्सर भएको पत्ता लाग्दा भरतपुरमा भर्खर अस्पताल खुलेको थियो । त्यसैले सुरुमा उनी पनि भारत नै गइन् । भरतपुरमा उपचार सुरु भएपछि त्यो झन्झट पनि हट्यो ।

बुढेसकालमा क्यान्सर हुँदा पनि बाँचिन् । उपचार गरे क्यान्सर निको हुन्छ भन्ने गतिलो उदाहरण योभन्दा अरु के होला । क्यान्सर अस्पतालमा रहेको क्यान्सर रोकथाम, नियन्त्रण तथा अनुसन्धान विभागले पाठेघरमा क्यान्सर भई भरतपुर अस्पतालमा नै उपचार गरी निको भएका नवलपुर, चितवन र मकवानपुर र पोखराका २० जना भेला गरायो । क्यान्सरपछि पनि जीवन सम्भव छ भन्ने सन्देश दिन जन्म दिनमा काटिने केक काटियो ।

उनै ८१ वर्षीया आशा गुरुङले केक काटिन् र सबैलाई बाँडिन् । क्यान्सर अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक डा.विजयचन्द्र आचार्यले सबैलाई अबिर लगाइदिए, फूलको गुच्छा दिए अनि दोसल्ला ओढाएर सम्मान गरे । जनवरी महिनालाई विश्वभर पाठेघरको मुखको क्यान्सरविरुद्धको अभियानका रूपमा मनाइने गरिन्छ । त्यही सन्दर्भमा क्यान्सर अस्पतालमा पनि कार्यक्रम भएको हो ।

पाठेघरको मुखको क्यान्सर
बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक डा.विजयचन्द्र आचार्यका अनुसार पाठेघरको मुखको क्यान्सर लाग्नै नदिने सजिला उपाएहरू छन् । यदि लागेको हो भने पनि सुरुमै पत्ता लाग्ने विधिहरू पनि छन् । सुरुमै रोग पत्ता लागेर उपचार गरे पाठेघरको मुखको क्यान्सर लगभग पूर्ण रूपमा निको हुने डा.आचार्यले बताए । तर नेपालमा यस्तो हुने गरेको छैन ।

अस्पतालको क्यान्सर रोकथाम, नियन्त्रण तथा अनुसन्धान विभागका प्रमुख भोला शिवाकोटीका अनुसार पाठेघरको मुखको क्यान्सर प्रमुख १० क्यान्सर रोगमध्ये पर्दछ । भरतपुरको अस्पतालमा सन् २०१७ मा कुल चार हजार ९ सय ७५ क्यान्सर रोगीहरूको उपचार भएको थियो । जसमध्ये पहिलो नम्बरमा फोक्सोको क्यान्सर हुने रोगीहरू ५ सय ७४ जना र दोस्रोमा पाठेघरको क्यान्सर हुने ५ सय ४४ जना रहेको शिवाकोटीले जानकारी दिए ।

‘कुनै कुनै वर्ष त पहिलो स्थानमै पाठेघरका क्यान्सर भएका बिरामीहरूको संख्या पुग्दछ । महिलालाई मात्रै हुने यो क्यान्सर नेपालमा बढ्दो छ,’ शिवाकोटीले भने । उनका अनुसार वर्षमा विश्वभर पाँच लाख ७० हजार महिला पाठेघरको मुखको क्यान्सरका कारणले मर्दछन् । तीमध्ये ९० प्रतिशत महिला नेपाल जस्ता कम विकशित देशका हुने गरेको शिवाकोटीको भनाइ छ ।

विभागका जनस्वास्थ्य अधिकारी रश्मी मुल्मीका अनुसार कम उमेरमा बिहे, कम उमेरमै यौनसम्पर्क, कम उमेरमै बच्चा जन्माउने र एकभन्दा बढी यौनसाथी भएका महिलालाई यस्तो क्यान्सर हुने सम्भावना रहन्छ । यौन अंगमा हुने सूक्ष्म जीवाणु हयुमन पापिलोमा भाइरस (एचपीभी) पनि पाठेघरको मुखको क्यान्सर गराउने कारण हो । खानपान, चुरोट बिँडी, रक्सी, यौन रोग, गुप्तांगको सरसफाइ अभावले पनि क्यान्सर हुन सक्छ । ‘९० प्रतिशत कारण हाम्रो आफ्नै जीवनशैली र रहनसहन हो,’ मुल्मीले भनिन् ।

अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक डा.विजयचन्द्र आचार्यका अनुसार परीक्षण गर्ने हो भने १० वर्षपछि पाठेघरको मुखको क्यान्सर हुने अवस्था छ भने कुरा पनि पहिल्यै पत्ता लाग्दछ । भीआईए परीक्षणबाट यस्तो थाहा हुन्छ । जुन परीक्षण क्यान्सर अस्पतालमा छ र । समुदायमा गएर पनि तालिम प्राप्त स्वास्थ्यकर्मीबाट सजिलै गर्न सकिने अवस्था छ । पाठेघरको क्यान्सरको उपचार अरूको भन्दा सस्तो पनि छ ।

क्यान्सर जितेका महिलाहरूले समाजमा यस्तो सन्देश पुर्‍याउन सक्ने कार्यक्रममा सहभागीहरूले बताए । अस्पतालले महिला स्वयंसेविकाहरूका लागि पनि क्यान्सर सम्बन्धी प्रशिक्षणहरू दिँदै आएको छ । ‘क्यान्सर जटिल खालको रोग हो । यसलाई लुकाउनुपर्छ भनेर मानिस यहाँ दैलोको अस्पताल छाडेर विदेश पुगेका छन् । तपाईंहरू यही उपचार गरेर निको भएर सचेतना जगाउने काममा पनि जुट्नुभएको छ । जुन हदैसम्मको महान् काम हो,’ अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक डा.विजयचन्द्र आचार्यले भने ।

प्रकाशित : माघ १०, २०७५ ०७:३९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्