पर्ममै बनाउँछन् घर

टीकाप्रसाद भट्ट

रामेछाप — डडुवाको गढीगाउँमा बाक्लो थामी बस्ती छ । उक्त बस्तीका थामीहरू भूकम्पप्रतिरोधि सुरक्षित आवास बनाउन पोख्त छन् । अन्यत्रको भन्दा राम्रा घर थामी बस्तीमा निर्माण भइरहेका छन् ।

रामेछापको डडुवामा अर्मपर्ममा काम गर्दै स्थानीय थामी । ज्याला दिँदा नमान्ने थामीहरू खानाकै भरमा दिनभरि काम गर्दै आएका छन् । तस्बिर : टीकाप्रसाद/कान्तिपुर 

रामेछाप जिल्लामा पुनर्निर्माणको काममा पश्चिमी पहाडबाट आएका डकर्मीले धेरै पैसा लगे । तर डडुवाको पैसा कतै नगएको वडा सदस्य मंगले थामीले बताए । अन्य रोजगारीमा नभएका थामीहरू एकै घरबाट २ देखि ३ जना काममा निस्कने गरेका छन् ।

काम गरेको पारिश्रमिक दिन्छु भन्दा लिन नमान्ने तर पर्ममा भने जति पनि गर्ने । रामेछापको डडुवाको थामी गाउँमा भने प्राय: त्यस्तै हुन्छ । ज्यालाबिनै काम गर्छन् उनीहरू । भूकम्प जानुअघि उनीहरू घर बनाउने काममा अन्यत्र ज्याला मजदुरी गर्न जान्थे । अन्त जाँदा भने उनीहरू ज्यालामा काम गर्छन् । गाउँमा पर्दा सित्तैमा ।

थामी बस्तीमा परस्पर अर्मपर्म चल्छ । यसलाई कसैले सरह भन्छन्, कसैले सहयोग । गाउँका केही घर मिलेर एकले अर्कोका परेको काम गर्ने चलन छ । खेती होस् या अरू निर्माण कार्य उनीहरू अर्मपर्ममै सक्छन् । ‘म खुवाउन सक्दिनँ । पैसा दिन्छु काम गर्देऊ भन्दा कोही मान्दैनन्,’ डडुवा तीनघरेका शिवुलाल थामी भन्छन्, ‘खुवाउँछु भनेपछि हौसिएर खुसी हुँदै आउँछन् ।’

भूकम्पबाट लडेका निजी आवास पुनर्निर्माणका लागि उनीहरूले कर्मीलाई पैसा दिनुपरेन । तर कर्मीलाई दिने ज्यालाको पैसाभन्दा खुवाउने खर्च बढी भयो । ‘ज्याला दिँदा तोकिएको हुन्छ, खुवाउने कुरा तोकिएको हुँदैन,’ थामी भन्छन्, ‘मागेको जति सबै कुराको व्यवस्था गर्दा महँगो पर्न गयो ।’

परस्पर सहयोग गर्दा काम गर्नेलाई तीन पटक खाजा खानाको व्यवस्था गर्नुपर्छ । गाउँमा जे काट्छन् त्यसको मासु त छँदै छ, काम गर्दागर्दै मदिरा पनि खुवाउनुपर्छ । भोलि यस्तो खाने भनेर कर्मीले भन्दा त्यो पुर्‍याउने चलन थामी परिवारमा छ ।

उनीहरू मकै छर्दा होस् या गोडदा, जंगलबाट दाउरा ल्याउने होस् या कोदो रोप्दा यसैगरी अर्मपर्म गर्दै आएका छन् । स्थानीय फूलबहादुर थामीका अनुसार, झन्डै ७ सय परिवारमा बसोबास रहेको थामी गाउँमा सदियौंदेखि अर्मपर्म चल्दै आएको छ । पारस्पारिक सहयोगले थाहै नपाई काम गर्ने चलन थामीहरूको छ । ‘अरू गाउँमा कर्मी पाइएन भन्ने चिन्ता भयो,’ थामी भन्छन्, ‘यहाँ कहिले घर सकियो थाहै भएन । घरघरै कर्मी अनि ज्यामी भएकाले पनि सजिलो भएको हो ।’

थामीहरूले घर बनाउने सम्बन्धी काम पहिलेदेखि नै गर्दै आएका थिए । भूकम्पले गाउँ स्वाहा भएप्छि आफ्नै गाउँमा काम पाए । ८/१० वटाको घर तिनै घरमूलीहरूले छिट्टै बनाए । ‘एउटा डीपीसी गर्‍यो अनि अर्कोमा सर्‍यो । त्यसै गरी एकै पटक ८/१० तयार बनायौंँ,’ स्थानीय सन्ते थामीले भने ।

प्रकाशित : पुस १५, २०७५ ०९:२६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पानीघट्टले गाउँ झलमल

कान्तिपुर संवाददाता

हेटौंडा — विद्युत्को केन्द्रीय प्रसारण लाइन नपुगेको मकवानपुर सुदूरपूर्वी क्षेत्रका दुर्गम बस्तीलाई पानीघट्टबाट उत्पादित विद्युत्ले झलमल बनाएको छ । 

मकवानपुरको बकैया गाउँपालिका १० साविकको मन्थली गाविस २ अम्वासका बासिन्दाले पानीघट्टबाट विद्युत् उत्पादन गरेर गाउ‘लाई उज्यालो बनाएका हुन् । विद्युत् मात्र उत्पादन गरेका छैनन्, घट्टबाट निस्केको पानीबाट जमिनमा सिँचाइ पनि गरेका छन् ।

ललितपुरको गिम्दीस्थित देउता खोलाको पानीबाट घट्ट चलाएर विद्युत् उत्पादन गरेका छन् । २०६० सालमा मन्थली अम्वासका २७ घरधुरीले प्रतिघरधुरी १५ हजार उठाएर पानीघट्टमा टर्बाइनजडान गरेर विद्युत् उत्पादन गर्दै आएका छन् ।

गिम्दीका भरत सापकोटाले घट्ट सञ्चालन गरेका छन् । पानीघट्टबाट निस्केको ३ किलोवाटको विद्युत् ५० वटा पोल गाडेर मन्थलीको अम्वासको बस्तीमा पुर्‍याइएको छ । वाग्मतीको वल्लो किनारमा रहेको पानीघट्टबाट निस्केको विद्युत् वाग्मतीकै पल्लो किनारमा रहेको अम्वासको बस्तीमा पुर्‍याइएको छ ।

कहिलेकाहीँ लोडसेडिङले सहर र अन्य गाउँका बासिन्दाहरू पीडित भइरहेको अवस्थामा अम्वासका बासिन्दाहरू लोडसेडिङको अत्तोपत्तो छैन । ‘२४ सै घण्टा बिजुली वलिरहन्छ,’ अम्वासका बुद्धिलाल भ्लोनले भने, ‘लोडसेडिङ के हो गाउँलाई थाहा छैन ।’ पानीघट्टबाट निस्केको विद्युत्बाट अम्वासमा फर्निचर उद्योग र राइस मिल पनि सञ्चालन गरिएको छ । विद्युतबाट गाउँका टेलिभिजन पनि चलिरहेको छ ।

वाग्मती खोलाले मकवानपुरको मन्थली र ललितपुरको साविकको गिम्दी गाविस छुट्टयाएको छ । गिम्दीस्थित खोलाबाट विद्युत् उत्पादन गरे पनि मकवानपुरस्थित मन्थलीका बासिन्दाले मात्र विद्युत् खपत गरेका छन् ।

गिम्दीको बस्तीमा विद्युत्को केन्द्रीय प्रसारण लाइन नै पुगेकाले पानीघट्टबाट उत्पादित बिजुली सवै मकवानपुरको अम्वासका बासिन्दाले मात्र प्रयोग गरेका छन् । ललितपुरतर्फको वाग्मती किनारमा रहेका बस्तीहरूमा बिजुली, पानी, सडक लगायत सुविधाहरू पुगेका छन् भने मकवानपुरतर्फको वाग्मती किनार रहेका बस्तीहरूमा सडक त परको कुरा, गोरेटोबाटोपनि छैन । कुवाको पानीबाट तिर्खा मेट्न बाध्य छन् ।

कवानपुरको सुदूरपूर्वमा पर्ने वाग्मती किनारमा पर्ने बस्ती र ललितपुरको दक्षिणी भेगको वाग्मती किनारमा पर्ने बस्तीका भौतिक पूर्वाधारहरूको विकासमा व्यापक अन्तर छ । आर्थिक जीवनस्तर पनि फरक छ । ललितपुर जिल्लामा पर्ने वाग्मती किनारका गाउँका विकास देखेर मकवानपुरको सुदूरपूर्वी क्षेत्रका वाग्मती किनारामा जोडिएका बासिन्दा ललितपुरतर्फ लोभिने गरेका छन् ।

प्रकाशित : पुस १५, २०७५ ०९:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्