वनकरियाको घरमा चासो

विभिन्न कारणले रोकिएको नमुना बस्ती निर्माण कार्यलाई प्रदेश सरकारले हेर्ने
प्रताप विष्ट

हेटौंडा — मकवानपुरमा मात्र बसोबास रहेको लोपोन्मुख वनकरिया समुदायको आवास निर्माणमा प्रदेश ३ सरकारले चासो देखाएको छ । मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेलले मनहरी गाउँपालिका ४ मा बस्दै आएका वनकरियालाई सुरक्षित स्थानमा नमुना घर बनाइदिने योजना सुनाए ।

मकवानपुरको मनहरी गाउँपालिका ४ हाँडीखोला मुसेधापमा रहेको लोपोन्मुख वनकरिया बस्ती । तस्बिर : प्रताप

ZenTravel

पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्रभित्र कतरे छाप्रोमा बस्ने उनीहरूलाई मनहरी गाउँपालिकाको समन्वयमा सोही क्षेत्रमा सुविधायुक्त नमुना बस्ती बनाउने योजना रहेको मुख्यमन्त्री पौडेलले शुक्रबार पत्रकार सम्मेलनमा घोषणा गरेका हुन् । वनकरिया बसोबास गर्ने जमिन उनीहरूकै होइन ।

१२ वर्षअघि जिल्ला वन कार्यालयले कवुलियती वनको अवधारणाअनुसार २० वर्षका लागि कमाई गरी खान दिएको थियो । कवुलियती वन क्षेत्र अहिले पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र परेको छ । निकुञ्जले उनीहरूलाई त्यहाँबाट स्थानान्तरण हुन दबाब दिएको छ । उनीहरूको नाम जग्गाको स्वामित्व नभएकाले जनता आवास कार्यक्रमअन्तर्गत वनकरियाका निम्ति घर बनाउन सरकारले बर्सेनि ३० देखि ४० लाख रुपैयाँ विनियोजित गर्ने गरेको थियो । तर भवन नबनेकाले रकम फ्रिज हुँदै गएको छ ।

Meroghar

मनहरी ४ साविकको हाँडीखोला गाविसको मुसेधापमा बस्दै आएका वनकरिया समुदायको आफ्नो नाममा एकधुर जमिन पनि नभएकाले सरकारी आवास सुविधाबाट उनीहरू वञ्चित छन् । सरकारले वनकरियालाई जनता आवास कार्यक्रमअन्तर्गत घर निर्माण गर्न आव ०६८/६९ देखि बजेट विनियोजन गर्दै आएको थियो तर उनीहरूको स्वामित्वमा जमिन नभएकाले घर बनाउन नसकेकाले फ्रिज हुने गरेको जनता आवास जिल्ला समन्वय समितिका सचिव एवं भवन प्रविधि अनुसन्धान तथा तालिम केन्द्रका प्रमुख सुदीप आचार्यले बताए ।

प्रदेश सरकारले उनीहरूको सुरक्षित बासस्थानका लागि प्राथमिकतामा राखेर काम गर्ने मुख्यमन्त्री पौडेलले जनाए । जनता आवास कार्यक्रमअन्तर्गत सरकारले विगत ५ वर्षमा मकवानपुरमा चेपाङ समुदायलाई ५ सय २२ भवन निर्माण गरेर हस्तान्तरण गरिसकेको छ । थप ५ सय सरकारी पक्की घर निर्माणाधीन छन् । वनकरिया समुदाय भने सरकारी भवनवाट वञ्चित रहँदै आएका छन् ।

मकवानपुरको हाँडीखोलास्थित मुसेधापमा वनकरियाको १८ घरधुरी छ । उनीहरू कतरे घरमा बस्दै आएका छन् । जिल्ला वन मकवानपुरले अत्यन्त विपन्न समुदाय वनकरियालाई जीवन धान्नका निम्ति कवुलियती वन २० वर्षका लागि उपलब्ध गराएको थियो । वन उपलब्ध गराएको पनि १२ वर्ष बित्यो । तत्कालीन प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराई वनकरियाको घरमा एक रात बसेका थिए । उक्त स्थानमा बास बस्ने क्रममा वनकरियालाई कवुलियती वन ४० वर्षका लागि उपलब्ध गराउने आश्वासन दिएका थिए । तर त्यो आश्वासनमै सीमित रह्यो ।

अघिल्लो आवमा वनकरियाका निम्ति आवास बनाउने जग्गा खरिद गर्न समिति नै बनेको थियो । समितिले जग्गासमेत खोज्न सकेन । आवासको रकम जग्गा खरिद गर्न सरकारले अनुमति पनि दिएन ।

बाढीले वनकरिया बस्तीलाई दुवैतिरबाट छोएको छ । बस्ती सुरक्षाका निम्ति निर्माण गरेको तटबन्धन पनि बगाएर साउनमा बाढी बस्तीमै पसेको थियो । चुरेघाँचमा बस्दै आएका वनकरिया विगत २३ वर्षदेखि हाँडीखोलाको टाङग्रा फाँट हुँदै मुसेधापममा बस्दै आएका छन् । १८ घरधुरी रहेको वनकरियाको जनसंख्या अहिले ७९ पुगेको छ । दुई वनकरिया छात्राले मात्र अहिलेसम्म एसएलसी उत्तीर्ण गरेका छन् ।

उनीहरूले दाताको सहयोगमा प्राविधिक विषय पढिरहेका छन् । सरकारले वनकरिया समुदायलाई मूलधारमा ल्याउने उद्देश्यले विगत ८ वर्षदेखि उनीहरूलाई सामाजिक सुरक्षा भत्ताबापत् मासिक २ हजार रुपैयाँ उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ ०९:०२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पानी पर्नासाथ सबै जाग्राम

जुनसुकै बेला पहिरो झर्ने खतरा
राजकुमार कार्की

सिन्धुली — आकाशमा कालो बादल मडारिनासाथ आँधीसारा बासिन्दाको होस गुम्छ । मुसलधरे पानी पर्‍यो भने उनीहरू कहिल्यै सुत्दैनन् । सबैमा त्रास हुन्छ, कतै सलल बगाउने त होइन ?गोलन्जोर गाउँपालिका भीमेश्वर आँधीसारामा पहिरोका कारण दर्जनौं घर जोखिममा छन् ।

भूकम्पपछि गएको पहिरोले ७ घर सार्की परिवार त्यतिखेर विस्तापित भए । बाँकी रहेकामा पनि पहिरो एकातिरबाट झरेको छ, अर्कोतर्फ भूकम्पले पूरै धाँजा फाटेको छ, स्थानीय सृजना थापाले भनिन्, ‘अन्त जाने ठाउँ नभएपछि रामनाम जपेर बस्नुको विकल्प छैन ।’

थातथलोलाई एकै पटक छोडेर हिँडिहाल्ने अवस्था नभएको उनी बताउँछिन् । ‘जुनसुकै बेला पहिरो झर्ने खतरा गाउँमा छ,’ उनले भनिन् । भीमेश्वरकै बाराडाँडामा भूकम्पले धाँजा फाटेकाले ३० घर जोखिममा छन् । वडाका प्राविधिक गुणराज चौलागार्इंका अनुसार ठूलो पानी परेमा पहिरो झरेर बारा गाउँ नै बगाउने खतरा छ । सरकारले जोखिम भएका स्थानमा विशेषज्ञ खटाई स्थानीयलाई हट्न अथवा ढुक्क भएर बस्ने वातावरण बनाइदिनुपर्ने उनको तर्क छ ।

०७२ को विनाशकारी भूकम्पपछि कमलामाई नगरपालिका ३, जलकन्याका सबै स्थान पहिरोको जोखिममा छन् । ०४१ सालमा सिस्नेखोलाको शिरमा ठूलो पहिरो गएको र त्यही पुन: बग्ने खतरा रहेको गाविस पूर्व अध्यक्ष राजन अधिकारीले बताए । ‘सिस्नेभीर भूकम्पले छियाछिया परोको छ,’ उनले भने, ‘वर्षातमा त्यो बगे सिंगै वडा बग्ने खतरा हुन्छ ।’ भूकम्पले धेरै स्थानमा धाँजा फाटेकाले बग्ने खतरा प्रबल भएको उनले सुनाए । चार सयभन्दा बढी परिवार पहिरोको जोखिममा रहेका छन् ।

महाभारत उत्तरतर्फका दर्जनभन्दा बढी वडा पहिरोको जोखिममा छन् । सुनकोसी गाउँपालिकाको मझुवा, पुरानो झाँगाझोली, कुशेश्वर–दुम्जा, घ्याङलेक गाउँपालिकाको नेत्रकाली, बस्तीपुर, तामाजोर, हरिहरपुरगढी गाउँपालिकाको हरिहरपुरगढी, गोलन्जोरको बासेश्वर, भुवनेश्वरी, बितिजोर, डुडभन्ज्याङ, फिक्कलको खाङसाङ, रत्नावती, पोखरी, मरिणको कपिलाकोटलगायतका वडा पहिरोको जोखिममा छन् । कपिलाकोट कात्तिके खलंगामा झन्डै एक किलोमिटर क्षेत्रमा भूकम्पले धाँजा फाटेको छ । डाँडामा धाजा फाटेकाले पूरै बस्ती नै बग्ने हो कि भन्नेमा त्रास छ ।

स्थानीय मानबहादुर सिञ्जालीको घरको बीच भागबाट धाँजा फाटेको छ । घरको बीचबाट नै जमिन चिरिएकाले रातमा निद्रा नपर्ने उनले सुनाए ।

पूरा डाँडो चिरा परेको छ, पानी पर्न थालेपछि के होला, उनले भने, ‘झन् पूर्वतिर पानी परेर पहिरो झरेको सुनेपछि हामी आत्तिएका छौं, बर्खाको बेला आफ्नो थातथलो छोडेर कहाँ जानु, उपाय छैन्, पहिरो जान थाल्यो भने भाग्ने ठाउँसमेत छैन ।’ तत्कालीन संसदीय अनुगमन समितिले समेत जिल्लाको दर्जनभन्दा बढी स्थान जोखिममा रहेको प्रतिवेदन बुझाएको छ । तर ती स्थानमा जाँच गरेर बस्ती सार्ने काम हुन सकेको छैन ।

विशेषज्ञ टोली झिकाएर पहिरोको जोखिममा परेकालाई बेलैमा सार्न नसके ठूलो क्षति बेहोर्नुपर्ने पत्रकार कृष्णहरि घिमिरेको तर्क छ । ढुंग्रेभन्ज्याङ र केवरेको पहिरोको कारण सदरमुकाम सिन्धुलीमाढीसमेत खतरामा छ ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७५ ०८:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×