भूमिहीनको लगत संकलनमै अलमल- मधेस - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

भूमिहीनको लगत संकलनमै अलमल

पालिकाले चासो नदिँदा कामकारबाही अघि बढ्न नसकेको आयोगका अध्यक्षको गुनासो
पदाधिकारी नियुक्त भए पनि उनीहरु कार्यालयमा हाजिर गर्न आउने र सुकुम्बासीको निवेदन लिन काममै सीमित
अवधेशकुमार झा

राजविराज — राष्ट्रिय भूमि आयोगको जिल्ला कार्यालयमा पदाधिकारी नियुक्त भए पनि भूमिहीन दलित, सुकुम्बासी र अव्यवस्थित बसोबासीको तथ्यांक संकलन नै सुरु हुन सकेको छैन । तीन महिनाअघि समितिमा पदाधिकारी नियुक्त भए पनि उनीहरू कार्यालयमा हाजिर गर्न आउने र सुकुम्बासीको निवेदन लिनेबाहेक अरू काम सुरु हुन नसकेको हो । 


तत्कालीन केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकारले भूमिसम्बन्धी समस्या समाधान आयोग गठन आदेश ०७६ जारी गरेपछि केन्द्रीय र जिल्ला तहमा संरचना तयार भएको थियो । ०७७ माघ १५ को मन्त्रिपरिषद्को बैठकको निर्णयअनुसार सोही वर्षको माघ १९ मा सप्तरीमा आयोगको जिल्ला पदाधिकारी नियुक्त भएका थिए । अध्यक्षमा देवनारायण चौधरी र जयप्रकाश ठाकुर विज्ञ सदस्य तथा जितकुमारी पौडेल सदस्यमा नियुक्त भएका थिए । आयोगको जिल्ला समन्वय समितिमा कार्यालय पनि खोलियो ।

तर, वर्तमान प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारले ०७८ साउन १९ मा आयोग नै खारेज गरेपछि जिल्लाका संरचना पनि खारेजीमा परे । यद्यपि, आयोगका अध्यक्ष र सदस्य नियुक्त भए पनि कुनै उपलब्धिमूलक काम हुन सकेको थिएन ।

हालको सरकारले राष्ट्रिय भूमि आयोग गठन गरेपछि गत चैत १७ मा सप्तरीमा आयोगको जिल्ला कार्यालयका लागि पदाधिकारी नियुक्त गरिएको थियो । अध्यक्षमा हरेराम यादव, विज्ञ सदस्यमा पञ्चदेव चौधरी र सदस्यहरूमा अनारकुमारी चौधरी र हरिनारायण महतो छन् । नयाँ पदाधिकारी आएको ३ महिना बित्दा पनि अहिलेसम्म न भूमिको लगत संकलन सुरु भएको छ न त भूमिहीनकै लगत आउन सकेको छ ।

गाउँपालिकासित सम्झौता गरी तथ्यांक संकलन गर्ने तयारी गरिए पनि पालिकाले चासो नदिँदा आयोगको कामकारबाही जिल्ला तहमा अगाडि बढ्न नसकेको अध्यक्ष यादवको भनाइ छ । ‘हामीले सबै पालिकाका जनप्रतिनिधिलाई राखेर आयोगका विषयवस्तु र भूमिसमबन्धी समस्या समाधानबारे बुझाएका छौं,’ उनले भने, ‘तर पालिकाहरूले लामो समयदेखि जकडिएको यो समस्या समाधानका लागि तदारुकता देखाइरहेका छैनन् ।’ अध्यक्ष यादव पनि आफ्नो आयोगको कामबाट सन्तुष्ट छैनन् । ‘के गर्ने समस्या समाधान गर्ने मन छ । तर, काम भइरहेको छैन । म आफैं पनि सन्तुष्ट छैन,’ उनले भने, ‘पालिका प्रमुखसित समन्वय अगाडि बढाएको छु । पालिकाहरूले सहयोग गरेको खण्डमा समस्या समाधान हुन्छ ।’

आयोगको काम सुस्त गति रहे पनि पदाधिकारीको सेवा सुविधामा भने कुनै कमी छैन । अहिलेको राष्ट्रिय भूमि आयोग सप्तरीमा रहेका अध्यक्षले सहसचिवस्तरको तलब सुविधा पाउने गरेका छन् भने विज्ञ सदस्य र सदस्यहरूले उपसचिव तहको तलब भत्ता पाउने गरेका छन् । आयोगको राजविराजस्थित कार्यालयमा ६ जना सर्वेक्षक, ३ जना अमिन र एक कम्प्युटर अपरेटर छन् । कार्यालयलाई भूमिहीनको लगत संकलन जिम्मेवारी हुन्छ भने जग्गाधनी प्रमाण पुर्जाका लागि स्थानीय तहलाई सिफारिस गर्नेसम्मको अधिकार दिइएको छ ।

‘भूमिहीन र सुकुम्बासी समस्या सबभन्दा बढी दलितमा छ,’ दलित अगुवा भोला पासवानले भने, ‘भूमिसम्बन्धी समस्या समाधान गर्न सरकारले गठन गर्ने आयोग काम गर्नेभन्दा कार्यकर्ता भर्ना गर्ने केन्द्रका रूपमा परिणत हुँदै गएको देखिन्छ । सरकार परिवर्तन हुनेबित्तिकै आयोग परिवर्तन हुने, पदाधिकारी परिवर्तन हुने कारणले गर्दा यस क्षेत्रमा अपेक्षित कार्य हुन सकिरहेको छैन ।’

प्रकाशित : असार १९, २०७९ १०:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

संरक्षण पर्खाइमा ऐतिहासिक घर

पाँचथर, ताप्लेजुङ, इलाम र तेह्रथुमका विभिन्न स्थानमा भएका पञ्चायतविरोधी आन्दोलनको रणनीति यही घरमा बनेको थियो
लक्ष्मी गौतम

पाँचथर — पञ्चायती शासन व्यवस्थाविरुद्धको आन्दोलन चर्काउन तत्कालीन योद्धाहरूले सेल्टरका रूपमा प्रयोग गरेको पाँचथरको फाल्गुनन्द गाउँपालिका–३ पौवासारतापस्थित घर संरक्षणको पर्खाइमा छ । पञ्चायतविरुद्धको आन्दोलनका योद्धाहरू भुविक्रम, डिल्लीविक्रम नेम्बाङ र नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका पूर्वकुलपति बैरागी काइँलाका पिता खड्कविक्रम नेम्बाङ (डबल सुब्बा) ले यो घर निर्माण गरेका थिए ।

पञ्चायतविरुद्धको आन्दोलन रणनीति बनाउन सेल्टरका रूपमा प्रयोग गरिएको पाँचथरको फाल्गुनन्द–३ पौवासारतापस्थित ऐतिहासिक घर । तस्बिर : लक्ष्मी /कान्तिपुर


तत्कालीन राजा महेन्द्रले २०१७ पुस १ गते बहुदलीय व्यवस्थालाई प्रतिबन्ध लगाएर शासनसत्ता हातमा लिएपछि उक्त कदमविरुद्ध आन्दोलन चर्काउने रणनीति यही घरमा बनेको दस्तावेजहरूमा उल्लेख छ । उक्त रणनीतिअनुसार नै कांग्रेसले २०१७ फागुनमा पाँचथरको सुकेपोखरीको प्रहरी चौकीमा सशस्त्र आक्रमण गर्दै प्रहरीलाई लखेटेको थियो । त्यसपछि भूविक्रम नेम्बाङ, देवान दोर्जे थिङ र डिल्लीविक्रम नेम्बाङलगायतको कमान्डमा पञ्चायतविरुद्ध भएको सिलौती क्रान्तिदेखि पाँचथर, ताप्लेजुङ, इलाम र तेह्रथुमका विभिन्न स्थानमा भएका सबैखाले आन्दोलनका रणनीति पनि यही घरमा बनेको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका योद्धा कृष्णविक्रम नेम्बाङ बताउँछन् । उनीहरूले २०१७ देखि २०४६ सशस्त्र तथा निशस्त्र आन्दोलनका लागि रणनीति बनाएका थिए ।

‘यो घर आफ्नाविरुद्ध सेल्टरका रूपमा प्रयोग भएको थाहा पाएपछि पञ्चहरूले निगरानी बढाउँदै योद्धाहरूलाई पक्राउ गर्न थालेपछि नेम्बाङ परिवार निर्वासित भएर भारतको दार्जिलिङ पुगेर आन्दोलनमा थप सक्रिय भएको थियो,’ उनी भन्छन् । नेम्बाङ परिवार निर्वासित भए पनि कांग्रेसले २०१७ देखि २०४६ सम्म विभिन्न कालखण्डका आन्दोलनमा यही घरलाई सेल्टर बनाएको तत्कालीन आन्दोलनमा होमिएका योद्धाहरूद्वारा लिखित विभिन्न पुस्तकमा उल्लेख छ । प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका कमान्डर बीपी कोइरालादेखि गणेशमानसिंह श्रेष्ठ हुँदै गिरिजाप्रसाद कोइरालासम्मका नेता पूर्वी नेपालमा आन्दोलन चर्काउने क्रममा यो घर आइपुगेका थिए । यो घरको ऐतिहासिकसँगै पुरातात्त्विक महत्त्व पनि उत्तिकै छ । इँटाको साइजमा काटिएका ढुंगा मिलाएर दरबारको रूप दिइएको थियो । सुरक्षाका लागि चारैतिर ढुंगे पर्खालले घेरिएको छ । यो घर निर्माणताका पूर्वी नेपालमा यातायात र ढुवानीका लागि मोटरबाटो आइपुगेको थिएन । त्यो बेला निर्माणकर्ता डबल सुब्बाले भारतको दार्जिलिङबाट सामग्री बोकाएर यो घर बनाएका हुन् । घर बनाउन २००९ देखि २०१४ सम्म (६ वर्ष) लागेको थियो । तीन तलाको भव्य यो घरभित्र कांग्रेसका पुराना दस्तावेज, भाँडाकुँडा र लौरोजस्ता सामग्री देख्न सकिन्छ । वरिपरि पुराना हुन लागेका भान्छा, गोदाम, बाथरुम र बगैंचा संरक्षण अभावमा खण्डहर बन्दै गएका छन् ।

तत्कालीन जनक्रान्तिका नाइके भूविक्रम घर निर्माणकर्ता डबल सुब्बाका साहिला छोरा हुन् । उनी २०४८ पछि झापाको धुलाबारी बसाइँ सरेका थिए । केही वर्षअघि भूविक्रमको निधन भयो । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका पूर्वकुलपति बैरागी काइँला भूविक्रमका काहिँला भाइ हुन् । लामो समयदेखि उनको काठमाडौंमै बसोबास छ । वृद्ध अवस्थामा पुगेका उनलाई पनि घर संरक्षणको चिन्ता छ । ‘काठमाडौंवासी बैरागी काका फोन र म्यासेन्जरमार्फत बारम्बार घरको संरक्षण गरौं, संग्रहालयको रूप दिऔं भनिरिहनुहुन्छ, परिवारका सदस्यबीच यो विषयमा छलफल भए पनि सार्थकता पाउन सकेको छैन,’ भूविक्रमकी छोरी बबिता नेम्बाङ भन्छिन् ।

प्रकाशित : असार १९, २०७९ १०:३३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×