गहुँ छर्ने उपकरणमा आकर्षण- मधेस - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

गहुँ छर्ने उपकरणमा आकर्षण

शंकर आचार्य

पर्सा — अगुवा किसान अभय यादवलाई केही वर्षयता गहुँ खेती गर्न सहज बनेको छ । ‘ह्यापी टर्बो सिडर’ विधिले करिब २० बिघा खेतमा उनी गहुँ बाली लगाउँदै छन् । यो विधिले बाली लगाउन सहज हुनुका साथै लागत पनि घटेको उनको अनुभव छ ।

यान्त्रिक विधिले गहुँ खेती गर्दा प्रति कठ्ठा १ सय २० किलोसम्म गहुँ उत्पादनसमेत भएको छ । यसअघि परम्परागत विधिले गहुँ खेती गर्दा मुस्किलले ८० किलोसम्म उत्पादन हुन्थ्यो । ‘धेरै खेत हुने किसानलाई यो विधि लाभदायक छ,’ उनले भने, ‘अब कृषि मजदुर नपाउने समस्या पनि समाधान भयो ।’ यो विधिले गहुँबाली लगाउँदा मजदुर र सिँचाइ दुवैको लागत घटेको यादव बताउँछन् ।

अहिले यहाँका किसानले करिब ४० बिघा जग्गामा यो विधिबाट गहुँ बाली लगाउँछन् । सबै किसानको अभयकै जस्तो अनुभव छ । कृषि औजार अनुसन्धान केन्द्र रानीघाट वीरगन्जमा रहेको उक्त उपकरण ल्याएर यहाँका किसानले अत्याधुनिक विधिबाट गहुँको बीउ र मल एकैसाथ खेतमा छर्छन् । केन्द्रका प्रमुख सचिन मिश्र प्रविधि भित्रिएपछि खेतमै धानको पराल छोडेर त्यसबाट हुने वातावरणीय प्रदूषणको समस्या पनि समाधान भएको बताउँछन् । पहिले किसानले पराल खेतमै जलाउँदा वातावरण प्रदूषणको समस्या थियो ।

भारतको पन्जाब, हरियाणा, उत्तर प्रदेशलगायतका राज्यमा यो समस्या देखिएपछि त्यहाँको सर्वोच्च अदालतले परालमा आगो लगाउन रोकसमेत लगाएको मिश्र बताउँछन् । त्यही समस्या नेपालका तराईका जिल्लामा पनि देखिन थालिसकेको सन्दर्भमा धान बाली भित्र्याइसकेपछि किसानले गहुँ बाली लगाउँदा धानको पराल नजलाएर खेतमै छोडेर पनि गहुँ बाली लगाउन पाउने सुविधा ह्यापी टर्बो सिडर उपकरणबाट पाएको उनले बताए । मिश्रका अनुसार हाल पर्सा, बारा, रौतहटमा मात्रै ३ सयको हाराहारीमा कम्बाइन हार्भेस्टर मेसिन छन् ।

यो उपकरणले खनजोत नै नगरी ९ लाइनमा चिरा पारी शून्य जोताइ विधिबाट गहुँ बाली छरिन्छ । एकै साथ बालीमा रासायनिक मल पनि हाल्न सकिन्छ । त्यसबाहेक बालीसमेत लामो समय हरियो हुँदा गहुँको दाना पुष्ट हुन जान्छ । पारम्परिक विधिभन्दा खेतीको लागत नै समग्रमा ४० प्रतिशतसम्म घट्न जाने मिश्रको भनाइ छ । उनका अनुसार ४ वर्ष केन्द्र परिसरमै परीक्षण गरेपछि किसानलाई यो उपकरण सिफारिस गरिएको हो । ‘यो उपकरणले प्रतिघण्टा ९ देखि १० कठ्ठा खेतमा गहुँ बाली छर्न सकिन्छ,’ मिश्रले भने, ‘प्रतिहेक्टर ४ देखि ४.५ मेट्रिक टन गहु उत्पादन हुन्छ ।’ ६ लाख रुपैयाँ लागत पर्ने यो उपकरण पहिलो पटक केन्द्रले खरिद गरेको मिश्र बताउँछन् ।

केन्द्रले किसानलाई खेती प्रयोजनका लागि पनि उपकरण उपलब्ध गराउँदै आएको छ । थप सहुलियत दिएर यो उपकरणको मूल्य घटाउनेतर्फ स्थानीय तहको प्रयास भए किसान धेरै लाभान्वित हुने मिश्र बताउँछन् । यसको आयातमा लाग्ने भन्सार शुल्क घटाएमा धेरै किसानको पहुँचमा यो उपकरण पुग्ने उनले बताए ।

प्रकाशित : वैशाख २४, २०७९ ०९:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

फेरि पनि घर बनाइदिने आश्वासन

शंकर आचार्य

पर्सा — उमेरले ४५ वर्ष मात्रै पुगेका वीरगन्ज महानगरपालिका–२२ मनियारीका चोकट मली डोमको जीउज्यान हेर्दा वृद्धजस्तै लाग्छ । गरिबी र भोकले थिचिएका चोकट श्रीमती छिमीदेवी र ६ सन्तानसहित छिमेकी सुरेश मली डोमको जग्गामा छाप्रो बनाएर बसेका छन् । छाप्रोमा छानो त छ तर चारैतिर ह्वाङ्गै छ । हावाहुरी र पानी पर्दा उनीहरू छाप्रोमा बस्न–सुत्न सक्दैनन् । लालाबालासहित छिमेकीको शरणमा पुग्छन् चोकट ।

‘५ वर्षसम्म हामीलाई सोधपुछ गर्ने कोही हुँदैन, अहिले चुनाव आएपछि अनेक प्रलोभन दिन नेताहरू आइपुग्छन् । यसपटक पनि प्रायः सबै उम्मेदवार भोट माग्न आइसके,’ चोकट भन्छन्, ‘यसअघि पनि जनता आवास कार्यक्रमअन्तर्गत घर बनाइदिने बाचा गरेका तिनै नेताहरू यसपटक पनि हामीलाई फकाउन आएका छन्, मैले खोई जनता आवासको घर भनि सोध्दा उनीहरू केही बोल्नै सकेनन् ।’

सुरेशको परिवार नम्बरी जग्गामा २ कोठे घर बनाएर बसिरहेको छ । बस्तीका अन्य डोम परिवारको तुलनामा यो परिवारको अवस्था केही सहज देखिन्छ तर लालाबालासहित ८ जनाको परिवारलाई जीवनयापन गर्न साना २ वटा कोठाले पुगेको छैन । ५ वर्षअघि चुनावमा उनले पनि जनता आवास कार्यक्रमअन्तर्गत घर पाउने आश्वासन पाएका थिए तर, पूरा भएन । ‘खै हाम्रा नेताहरूले भनेको जनता आवास कता हरायो थाहा छैन,’ उनले भने, ‘छिमेकको माझी टोलमा २० वटाभन्दा बढी घर बने, के हामी यो देशको जनता हैनौं ?’

मनियारीमा डोम समुदायका ५ घरधुरीको बसोबास छ । जनसंख्या ४५ को हाराहारी छ । मतदाता ५ जना मात्रै छन् । ५ घरधुरीमध्ये एक परिवारको मात्रै नम्बरी जग्गा छ । अधिकांश नागरिकताविहीन रहेकाले मताधिकारबाट बञ्चित छन् । बस्तीमा एउटा मात्र चापाकल (ट्युबवेल) छ । शौचालय छैन । बालबालिका विद्यालय जाँदैनन् । अशिक्षा, बेरोजगारी, बालविवाह, अस्वस्थ खानपान र जीवनशैली यहाँका अन्य प्रमुख समस्या हुन् । यसबाहेक पनि सधैंभरि आवासकै पिरलो हुने स्थानीय बताउँछन् ।

सुरेशकी श्रीमती उर्मिलाले आफूहरूको सबैभन्दा ठूलो समस्या घर नै रहेको बताइन् । सबैको कच्ची घर भएकाले हावाहुरी र पानी पर्दा लालाबाला च्यापेर छिमेकीको घरमा शरण लिनुको विकल्प नरहेको उनले दुखेसो गरिन् । समाजले ‘महादलित’ को श्रेणीमा राखिदिएकाले पानी नचल्ने र अन्य जातिका छिमेकीसँग उठबस पनि नहुने भएकाले आफूहरूलाई सधैं एक्लिएको महशुस हुने गरेको उनले सुनाइन् । ‘हामीले बनाएका बाँसका सामग्री पूजापाठदेखि विवाहसम्म प्रयोग हुन्छ तर हामीले छोएको चल्दैन,’ उनले भनिन्, ‘ती सामग्री पनि सधैं बिक्दैनन्, कति छाक भोकै बस्नुपर्छ ।’ निर्वाचनमा जोसुकैले जिते पनि जातीय विभेद हटाउन र आफूहरूको जीवनस्तर सुधारमा काम गरिदिए खुसी हुने उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : वैशाख २३, २०७९ ०८:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×