जन्मदर्ता नहुँदा रोकियो विद्यालय भर्ना- प्रदेश २ - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

जन्मदर्ता नहुँदा रोकियो विद्यालय भर्ना

मुसहर समुदायमा अभिभावकको विवाह दर्ता र नागरिकतासमेत नहुँदा बालबालिका पढाइबाट वञ्चित 
भरत जर्घा मगर

सिरहा — लहान नगरपालिका–१९ कटहास्थित मुसहर बस्तीका ५ वर्षीया ज्योति सदाय र उनकी बहिनी मनीषाको विद्यालय जाने उमेर भइसक्यो । तर, जन्मदर्ता नभएका कारण उनीहरू विद्यालय भर्ना हुन पाएका छैनन् । विद्यालयमा नामांकनका लागि जन्मदर्ता अनिवार्य गरिएको छ । तर ज्योति र मनीषाका बुबा सलिनको नागरिकता नै छैन । सानै उमेरमा विवाह गरेकै कारण विवाह दर्तासमेत छैन ।

कटहाकै ५ वर्षीय रामकिसुन सदाय मुसहर पनि विद्यालय जाँदैनन् । उनको पनि जन्मदर्ता छैन । उनका बुबा मोही नारायण वैदेशिक रोजगारीमा छन्, जसका कारण विवाह दर्ता हुन सकेको छैन । विवाह दर्ता नभएपछि रामकिसुनको जन्मदर्ता बन्न सकेन । कटहाकै नसिब सदाय मुसहर पनि खेलेरै दिन बिताउँछन् ।

उनी पनि जन्मदर्ता नभएकाले विद्यालय जानबाट वञ्चित छन् । लहान नगरपालिका–२४ झुटकी सिल्टोदेवी सदाय मुसहरका तीन सन्तान छन् । उनका २ छोरी ५ वर्षीया आकृति, ४ वर्षीया अनु र छोरा रितेश छन् । तर विद्यालय जाने उमेरका २ छोरी घरमै बस्छन् । कारण हो उनीहरूको जन्मदर्ता छैन । आमा सिल्टोको नागरिकतासमेत छैन ।

उक्त बस्तीका अधिकांश मुसहर बालबालिका जन्मदर्ता नभएका कारण पढाइबाट वञ्चित छन् । ‘नागरिकता नै बनेको छैन, सानै उमेरमा विवाह भयो,’ सिल्टोले भनिन्, ‘कलिलै उमेरमा बिहे भएकाले विवाह दर्ता बनेन, विद्यालयमा भर्ना गर्न बालबालिकाको जन्मदर्ता चाहिँदो रहेछ ।’ उनीहरू ऐलानी जग्गामा बसोबास गर्छन् । कोही खोलामा गिट्टी चालेर गुजारा चलाउँछन् भने कोही युवा मजदुरीका लागि भारतको मुम्बई र पञ्जाबतर्फ हानिएका छन् ।

जन्मदर्ता नभएकै कारण जिल्लाका अन्य मुसहर बस्तीका बालबालिका पनि विद्यालय जान पाएका छैनन् । अशिक्षाका कारण मुसहर समुदायमा बालविवाह चलन बढ्दो रहेको नेपाल राष्ट्रिय मुसहर संघका अध्यक्ष चन्देश्वर सदा बताउँछन् । उनका अनुसार तराईका जिल्लामा दलित समुदायमध्ये पनि सीमान्तकृत, अल्पसंख्यक डोम र मुसहर समुदायमा विशेषगरी छोराछोरी जन्मनेबित्तिकै विवाहको टुंगो लगाउने चलन छ ।

मगनी भइसकेकी छोरीले उमेर पुगेपछि अन्यत्रै विवाह गर्लान् कि भन्ने डरले सानैमा विवाह गरिदिने गरिन्छ । बालविवाहका कारण विवाह दर्ता नबन्दा सरकारले उपलब्ध गराउने बालपोषण भत्ता, दलित छात्रवृत्ति र नागरिकता पनि पाउँदैनन् । सामाजिक सुरक्षा भत्ता, बिजुली बत्ती जस्ता आधारभूत सेवाबाट पनि वञ्चित हुनुपरेको सदा बताउँछन् ।

जनगणना २०६८ अनुसार नेपालमा मुसहरको जनसंख्या २ लाख ३४ हजार ४ सय ९० छ । सिरहामा दलित मुसहर समुदायको जनसंख्या ३९ हजार ९ सय २९ छ । तीमध्ये ९५ प्रतिशत भूमिहीन सुकुम्बासी छन् । मुसहर समुदायको साक्षरता दर ०.००४ प्रतिशत उल्लेख छ । तथ्यांकमा चिडिमार, डोम, मुसहर आदि मधेसी दलित समूहमा पहिलो विवाह हुने उमेर १५ वर्षभन्दा मुनि (१३.८ र १३.९ वर्ष) रहेको छ ।

सगरमाथा माविका शिक्षक जिवछ यादवले शिक्षाबाट कोही पनि बालबालिकालाई वञ्चित नगरिने भने पनि जन्मदर्ता नभएकै कारण मुसहर बालबालिका विद्यालय भर्नाबाट वञ्चित हुनुपरेको बताए । ‘सानै उमेरमा विवाह, त्यसपछि विवाह दर्ता नबन्नु र विवाह दर्ता नभएपछि जन्मदर्ता नहुनु मुसहर समुदायको मुख्य समस्या भएको छ,’ उनले भने, ‘जन्मदर्ता नभएपछि हामीले विद्यालयमा नामांकन गर्न सकेनौं, यो समस्या सुल्झाउन आवश्यक छ ।’

लहान नगरपालिकाका शिक्षा संयोजक राजकुमार साहले विद्यालय जान नपाएका बालबालिकाको गणना सुरु गरेको बताए । त्यसपछि उनीहरूलाई विद्यालयमा जसरी पनि पहुँच पुर्‍याउन वैकल्पिक उपाय खोजी गरिने उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : आश्विन ४, २०७८ १२:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बेगखोलामा जहिल्यै सास्ती

फड्के पनि नहुँदा पदयात्री जोखिममा
घनश्याम खड्का

म्याग्दी — बेनी–जोमसोम सडक खण्डको बेगखोलामा मोटरेबल/झोलुंगे पुल समेत नहुँदा यात्रुले भेलमा हेलिएर जोखिमपूर्ण यात्रा गर्न बाध्य छन् । बेगखोलामा मोटरेबल पुल मात्र होइन खोला तर्ने सामान्य फड्केसमेत नबन्दा पैदल यात्रुले थप सास्ती खेप्नुपरेको हो ।

गत भदौ १९ गते खोला तर्ने क्रममा एक पैदल यात्रुलाई बगाउँदा वेपत्ता भएका थिए । मनसुन कमजोर भई घाम लाग्न थालेपछि सडकको हिलो ओभाउन थालेसँगै बेनी–जोमसोम सडकमा मोटरराइकल, स्कुटर र साना सवारी साधन चल्न थालेका छन् । तर रघुगंगा गाउँपालिका–१ स्थित बेगखोला तर्ने क्रममा सयौं मोटरसाइकल र ट्याक्सी जबर्जस्ती खोला तर्न खोज्दा दुर्घटनामा पर्ने, बिग्रिने गरेका छन् । टाढाबाट आएका यात्रु बेगखोला पुगेपछि यात्रा त्यागेर फर्कनुभन्दा जबर्जस्ती भेलमा सवारी साधन हाल्दा सन्तुलन कायम गर्न नसकी खोलामा पल्टने गरेका छन् ।

अन्नपूर्ण गाउँपालिका घारका खड्ग गिरीले बेगखोलाको भेलमा ज्यानको बाजी लगाएर हेलिनुपर्ने वा ठूला गाडीमा झुन्डिएर तर्नुपर्ने बाध्यता रहेको बताए । ‘कहिलेकाहीं खोला तार्ने डोजर वा ठूला गाडी भएनन् भने गन्तव्यमा नपुगि फर्कनु पर्छ,’ उनले भने, ‘गण्डकी प्रदेशको लाइफ लाइन, राष्ट्रिय गौरवको अन्तरदेशीय बेनी–जोमसोम–कोरोला सडकमा ५ वर्षदेखि यात्रुले एउटा खोला तर्ने फड्के पनि नपाउनु दुर्भाग्य मात्र होइन बेइज्जती हो ।’ सदरमुकाम बेनीदेखि ११ किमि उत्तर बेनी–जोमसोम सडक अन्तर्गत बेगखोलामा २०७३ भदौ १५ गते राति आएको बाढीले ११ वटा घरसमेत बेलिब्रिज र सँगैको झोलुंगे पुल बगाएको थियो ।

बाढीले बगाएको मोटरेबल तथा झोलुंगे पुल ५ वर्षसम्म पनि निर्माण नहुँदा बर्खायाममा यात्रुले बेगखोलाको भेलमा ज्यान जोखिममा हालेर वारपार गर्नुपर्ने बाध्यता आएको हो । असार–असोज ४ महिना ठूला मालवाहक गाडीले पानी नपरेको बेला खोलामा जबर्जस्त हालेर तर्छन् । पैदल यात्रु र मोटरसाइकल वाहक भने ट्र्याक्टरमा चढेर तर्छन् ।

पानी परेको बेला खोलामा बहाव बढ्दा ठूला गाडी पनि तर्न नसक्ने हुन्छ । जिल्ला समन्वय समितिका प्रमुख देवेन्द्रबहादुर केसी बेगखोलामा अस्थायी साँघु राख्ने स्रोत नभएको र ठाउँ पनि उपयुक्त नभएको बताउँछन् । ‘यात्रुले साह्रै कष्ट पाएका छन् । बेगखोलामा यो वर्ष पनि यात्रुले सास्ती भोग्नुको विकल्प छैन,’ उनले भने, ‘दिउँसो खोलाको पानी फिँजारेर गाडी तार्ने, यात्रु तार्ने र फसेका गाडीको उद्धार गराउन बेनी–जोमसोम सडक निर्माणमा संलग्न डोजर गुहार्ने गरेका छौं ।’

‘डिजाइन एन्ड बिल्ड’ मोडेलमा पुल निर्माण हुने

कालीगण्डकी करिडोर बेनी–जोमसोम–कोरोला सडक आयोजनाले ५ वर्षसम्म बेगखोलामा पुलको डिजाईन गर्न सकेन । सडक विभाग पुल महाशाखाले हस्तक्षेप गरी ठेकदारकै तजबिजको डिजाईनमा पुल निर्माण गर्ने गरी ‘डिजाइन एन्ड विल्ड’ मोडेलमा पुल बनाउन बिकोइ हिमालयन जेभीलाई ठेक्का दिएको छ । ८ करोड ५० लाख रुपैयाँमा उक्त पुल बन्ने छ ।

सडक विभाग मातहतकै कालीगण्डकी करिडोर र पुल महाशाखाबीच पुल कसले निर्माण गर्ने भन्ने हानथापले पनि बेगखोला पुल निर्माण अलमलमा परेको हो । ‘हामीले ३३ महिनाभित्र पुलको डिजाइन र निर्माण गर्ने गरी ठेक्का लिएका छौं । तीन महिना बित्यो, माटोको परीक्षणपछि एनलाइसिस भइरहेको छ । मनसुन कमजोर भएकाले अब काममा फर्कन्छौं,’ ठेकेदार कम्पनीका प्रमुख आत्मराम सापकोटाले भने, ‘कालीगण्डकी र ठाडो गेग्रान ल्याउने खहरे खोलाको दोभान रहेकाले लोकेसन क्रिटिकल छ ।’

उनका अनुसार पुल महाशाखा मातहतको ३ नम्बर सेक्टर पाल्पाले हेर्ने गरी पुलको ठेक्का लगाइएको हो । सडक विभाग पुल महाशाखा पाल्पा सेक्टरले कालीगण्डकी करिडोर बेनी–जोमसोम–कोरोला सडक आयोजना अन्तर्गतका बेखखोलाबाहेक तिप्ल्याङ–महभीर र पोखरे–तोपानी जोड्ने कालीगण्डकी नदीमाथी पनि पुल निर्माण गरिरहेको छ । बेगलोखामा निर्माण हुने पुल ७० मिटर लामो हुने छ । पुलदेखी दायाँ–बायाँ २–२ सय मिटर लिङ्क सडक हुनेछ ।

‘ओल्लो–पल्लो र बीचगरी तीनवटा पिलर रहने गरी पुलको डिजाइन गरिरहेका छौं । तीन वटा पिलर कसरी राख्ने भन्ने समस्या हो,’ सापकोटाले भने, ‘माथिबाट आउने खहरेको बाढी र कालीगण्डकीको बहावको तालमेल नमिले डुबानको जोखिम बढ्छ ।’ गण्डकी प्रदेश सरकारले बेगखोलामा झोलुंगे पुल बनाउन ५० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको भए पनि डीपीआर बनाउने कन्सल्टेन्टले समयमा काम नगर्दा यो वर्ष झोलुंगे पुल निर्माण हुन नसकेको जिल्ला समन्वय समितिले जनाएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन ४, २०७८ १२:०५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×