परिवार नै च्याउ खेतीमा- प्रदेश २ - कान्तिपुर समाचार

परिवार नै च्याउ खेतीमा

शिव पुरी

रौतहट — दिलमाया राईलाई यतिखेर च्याउको बीउ स्याहार्न भ्याईनभ्याई छ । चन्द्रपुर–५ चिडियादहकी ४७ वर्षीया उनले ‘दिलमाया च्याउ उद्योग’ संचालन गरेकी छन् । थुप्रै प्रजातिका च्याउको बीउ लगाउन व्यस्त राईको मिहिनेत देखेर गाउँले छक्क पर्छन् । 

भदौदेखि फागुनसम्म च्याउ उमार्ने र बिक्री गर्ने सिजन हो । त्यसैले दिलमाया च्याउका लागि बनाएको टनेलभित्र दिनभर व्यस्त हुन्छिन् । उनीले २०७० सालबाट च्याउ खेती थालेकी हुन् । आर्थिक अवस्था बलियो थिएन । तर, पनि उनी आँट बटुलेर यसमा होमिइन् । सुरुमा सानो टनेलबाट व्यवसाय सुरु गरेकी उनका अहिले ठूलो ४ र साना ६ गरी १० वटा टनेल छन् । च्याउप्रति राई परिवारको लगाव बढ्दो छ ।

जिल्लाकै नमुना च्याउ किसानको रूपमा चिनिएकी दिलमायाको टनेल गत वैशाखमा हावाहुरीले ढालेको थियो । हावाहुरीले ७ वटा टनेलमा क्षति पुर्‍यायो । टनेलभित्र राखिएका करिब ३ हजार पोका उम्रिन तयारी अवस्थाको च्याउ ३ दिनसम्म पानीमै डुबेर कुहियो । तर, त्यस्तो समस्याले उनी आत्तिइनन् । ‘सिजनमा खट्न सक्यौं भने राम्रो आम्दानी हुन्छ । त्यही भएर अहिले भ्याइनभ्याई छ,’ उनले भनिन्, ‘अब यसैमा जीवन बित्लाजस्तो भयो । यो व्यवसायले सन्तुष्ट छु ।’

यस वर्ष २० देखि २५ हजारसम्म टनेलभित्र च्याउको पोका झुन्ड्याउने उनको लक्ष्य छ । अहिले ७ सय बीउको पोका टनेलभित्र छ । उद्योगका लागि संरचना निर्माणको क्रममा छ । लघु उद्यम विकासबाट च्याउ खेती गर्न हौसिएको दिलमायाले सुनाइन् । च्याउबाट आर्थिक अवस्था सबल हुँदै गएकोमा राई परिवार खुसी छन् । च्याउ हुर्काउन उनका श्रीमान् इन्द्रबहादुर राई, छोरा सुनील, बुहारी रेखा र कान्छो छोरा सदिन पनि सँगै खट्ने गर्छन् ।

उनको टनेलमा किने च्याउ (अमेरिकन बैस्टर्ड) र त्यसको बीउको खेती हुन्छ । गएको सिजनमा दिलमायाले झन्डै ८ लाखको च्याउ बिक्री गरेका बताइन् । यस वर्ष अझै उत्पादन र बिक्री बढाउने लक्ष्य छ । छोरा सदिन ९ महिना दुबई बसेर फर्केका हुन् । आमाको प्रेरणा पाएर अहिले च्याउ खेतीमा सघाउन थालेको बताए । ‘हाम्रो परिवार च्याउमै आश्रित हुँदै आएको छ,’ उनले भने, ‘कोभिडले केही समस्या परे पनि अहिले ठीक हुँदै गएको छ । यो सिजन राम्रो आम्दानी गर्ने सोचमा छौं ।’ बजारमा अहिले च्याउ प्रतिकेजी २ सय ४० रुपैयाँसम्म छ ।

प्रकाशित : भाद्र ३१, २०७८ ११:१५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कारागारमा क्षमताभन्दा बढी कैदी

ठाउँ अभाव हुँदा कैदीबन्दीलाई सुत्नै सकस
शिव पुरी

रौतहट — रौतहटको सदरमुकाम गौरस्थित कारागारमा ठाउँ अभावले कैदीबन्दीलाई सुत्नै सकस भएको छ । ८९ वर्ष पुरानो कारागारको जीर्ण भवनमा क्षमताभन्दा झण्डै दोब्बर कैदी खादिएपछि उनीहरूलाई सुत्ने ठाउँ नै नपुगेको हो ।

कारागारको दुई वटा मूल भवन ८७ वर्ष पुराना हुन् । विसं १९८९ मा कारागार स्थापना भएको हो । कारागारको क्षमता १ सय २० जनाको हो । तर अहिले विभिन्न मुद्दामा कैद भुक्तान गरिरहेका ३ सय ७४ जना छन् ।

केही समय अघिसम्म उनीहरू भर्‍याङ र भान्सा घरमा सुत्थे । अहिले नयाँ भवनमा सारिएको छ । तर त्यतिले पनि समस्या समाधान नहुने सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी वसन्त भट्टराईले बताए । ‘केही समय पानीमै सुत्न बाध्य भए । भर्‍याङमुनि र भान्सा घरमा बिजोग संगले सुते,’ उनले भने, ‘दुई वटा पुराना जीर्ण भवनहरू छन् तिनमा कैदी सुत्नै डराउँछन् । कतिखेर ढल्छ भनेर सुत्नै मान्दैनन् ।’ आठ दशक अघि निर्माण भएको कारागार समयानुकूल मर्मत–सम्भार हुन सकेको छैन । बजेट अभावले मर्मत गर्न नसकिएको कारागार प्रशासनको भनाइ छ ।

कम क्षमता भएको कारागारमा अहिले लागूऔषध, सवारी ज्यान, कर्तव्य ज्यान, चेलीबेटी बेचबिखन, मानव ओसारपसार, अपहरण तथा शरीर बन्धक, जर्बजस्ती करणी लगायत मुद्दामा जेल सजाय भुक्तान गरिरहेका छन् । असारको अन्तिममा आएको बाढीका कारण गौर कारागारभित्र र बाहिर कम्पाउन्डमा पानी जमेको थियो ।

त्यतिबेला कैदीबन्दीलाई कारागारको छत तथा महिला बन्दीकक्षमा समेत राखेर जोगाएको जेलर शम्भु यादवले बताए । ‘सबैभन्दा पहिले क्षमताभन्दा बढी कैदी छन् । त्यसमाथि पुरानो भवन जीर्ण छ । कैदीहरू सुत्न डराउन थाले,’ उनले भने, ‘नयाँ बनेको भवनमा केहीलाई राख्यौं । अझै पनि अपुग छ । जीर्णमा बसेकाहरू सबैलाई नयाँ भवनको आवस्श्यक छ ।’

यादवका अनुसार कारागारको गतिलो कार्यकक्ष छैन । वर्षमा एक लाख रुपैयाँ बजेट आउने गरेको उनले बताए । यतिले कारागारको सरसफाइ, कार्यालय सञ्चालन र औषधि उपचारमा पुग्दैन । उनले बजेट थप्न माग गरे । ‘कति गुनासो गर्नु,’ उनले भने, ‘दुई दशकदेखि एउटै समस्या छ । कहिले भवन बनाइदेऊ, कहिले बजेट पुगेन भन्दै आएका छौं ।’

जीर्ण अवस्थाको भवन भूकम्पका कारण चर्किएर भित्र बस्नै खतरा रहेको कारागारका नाइके बिकि सिंहले सुनाए । उनले जेल प्रशासनसित भवन थप्नेबारे पटकपटक कुरा राखेको गुनासो गरे । स्थानीय प्रशासनले भूकम्प गएपछि पटक/पटक कारागारको अनुगमन गरी कारागार व्यवस्था विभाग र गृहमन्त्रालयमा पत्र पठाएको थियो । तर माथिबाट खासै पहल नभएको प्रशासनको भनाइ छ । जेलर यादवका अनुसार, कारागारको सुरक्षार्थ राखिएका प्रहरी र कर्मचारी भवन, कार्यालय समेत जीर्ण अवस्थामा छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २९, २०७८ ११:०८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×