३४ वर्षदेखि कुवाकै भर- प्रदेश २ - कान्तिपुर समाचार

३४ वर्षदेखि कुवाकै भर

बस्ती बसेदेखि नै शुद्ध खानेपानीको माग गरिरहेका लमाहावासीको बिलौना सरकारले अझैसम्म सुनेको छैन
शिव पुरी

रौतहट — उनीहरूले खानेपानीको माग गरेको झन्डै ३४ वर्ष बितिसक्यो । कुवाको घमिलो पानी पिउन बाध्य चन्द्रपुर–६ लमाहावासीले शुद्ध खानेपानीका लागि गुहार लगाएको यतिका वर्ष बिते पनि सरकारी निकायले चासो देखाएका छैनन् ।

रौतहटको चन्द्रपुर–६ लामाहाका बालक कुवाको पानी गाग्रीमा भरेर साइकलमा घरतर्फ लैजाँदै। तस्बिर : कान्तिपुर

बस्तीनजिकको लमाहा खोलाको डिलमा १४ परिवारले कुवा बनाएका छन् । उनीहरू लामो समयदेखि त्यही कुवाको पानी पिउँछन् । कुवामा संकलन हुने पानी एउटा गाग्रीमा भर्न करिब २५/३० मिनेट लाग्छ । एक परिवारले ३/४ वटासम्म गाग्रीमा पानी भरेर घर लैजान्छन् । दिनभरका लागि यही पानी प्रयोग गर्नुको उनीहरूसँग अन्य विकल्प छैन ।

कुवामा खोलाको पानी थिग्रिएपछि मात्र प्रयोग गर्न मिल्ने उनीहरू सुनाउँछन् । वर्षाको बेला कुवा बगाए छानाको पानी छानेर पिउँछन् । खानेपानीको धारा जडान गरिदिन वर्षौंदेखि हारगुहार गरे पनि सुनवाइ नभएको स्थानीय कान्छीमाया तामाङले दुःखेसो पोखिन् । ‘सरकारी निकायमा धेरैपटक धाइसक्यौं,’ उनले भनिन्, ‘अब कसलाई भन्न जाऔं ? चुनावको बेला खानेपानीको व्यवस्था हुन्छ भनेर आश्वासन दिन्छन्, पछि नेताहरू फर्किएरै आउँदैनन् ।’

३४ वर्षअघि बसेको यो बस्तीमा तमाङ समुदायको बसोबास छ । २०४४ सालमा मकवानपुरको डाङडुंगे गाउँबाट बस्ती हटाइएपछि अधिकांश यही जंगलमा झुपडी बनाएर बसेका थिए । बस्तीमा खानेपानीको समस्या त छँदै छ, विद्युत् सेवा पनि पुगेको छैन । उनीहरू अझै टुकीकै भरमा छन् । यसले बालबालिकालाई पढ्नमा समस्या हुँदै आएको छ । आफैंले भोट दिएर जिताएका जनप्रतिनिधिले आफूहरूको दुःख नदेखेकोमा यहाँका स्थानीयलाई पिरोल्छ । ‘बस्तीमा एउटा पनि धारा छैन । धमिलो पानी पिउनुपर्छ । हामीले पक्की घर मागेका होइनौं नि । शुद्ध पिउने पानी मात्र मागेका हौं,’ स्थानीय सुकमाया वाइबाले भनिन् ।

चन्द्रपुरबाट ७ किलोमिटर पश्चिम गएपछि लमाहा बस्ती पुगिन्छ । चन्द्रपुर नगरपालिकाले वनक्षेत्रको बस्ती भन्दै यहाँ विकास निर्माणको काम गर्न आँट गरेको छैन । नगर प्रमुख रामचन्द्र चौधरीले लमाहा बस्तीमा खानेपानी समस्या समाधानबारे अहिलेसम्म कुनै योजना नबनाएको बताए ।

‘जंगलमा बस्ती छ । वनले केही गर्न दिँदैन,’ उनले भने, ‘बस्तीलाई अन्यत्र स्थानान्तरण गर्नुबाहेक विकल्प छैन ।’ प्र्रदेश २ का कांग्रेस सांसद धनलाल ठोकरले लमाहामा खानेपानीको धारा (चापाकल) राख्न खोज्दा मुहान भेट्टाउन नसकेपछि पानीको समस्या सुल्झिन नसकेको दाबी गरे ।

प्रकाशित : श्रावण ८, २०७८ १३:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एकै व्यक्तिका १६० माछा पोखरी

सन्तोष सिंह

धनुषा — २५ वर्षअघि उनी साइकलमा गाउँगाउँ पुग्दै माछा बेच्थे । अहिले पिकअप भ्यानमा माछा बेचिरहेका छन् । उनी आफू भने सफारी गाडी चढ्छन् ।

माछा पोखरी फैलिएको क्षेत्र देखाउँदै रामशोभित मुखिया । तस्बिर : कान्तिपुर

पहिलोपटक २५ रुपैयाँमा माछाको भुरा किनेर ठेक्का लिएको पोखरीबाट ४ हजार १ सय रुपैयाँ कमाएपछि धनुषाको क्षिरेश्वरनाथ नगरपालिका–५ का रामशोभित मुखिया मजदुरबाट मालिक बनेका हुन् ।

अहिले उनका १ सय ६० वटाभन्दा बढी माछा पोखरी छन् । क्षिरेश्वरनाथको महेन्द्रनगर, दूधमती, सखुवा, मंगलपुर, सपही, पकरीसहित धनुषा र महोत्तरीका विभिन्न स्थानमा माछापालन गरिरहेका छन् । उनले जग्गा चक्लाबन्दी गरी महेन्द्रनगरको एउटै प्लटमा ८० वटाभन्दा बढी पोखरीमा माछा पाल्दै आएका छन् ।

२०५४ सालमा स्थापना गरेको उनको काजल मत्स्य प्रजनन फार्ममा अहिले माछाका भुरा खरिद गर्न धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही, सिन्धुली र सिरहासम्मका किसान आउँछन् । ८ बिघामा १० वटा नर्सरी पोखरी मात्रै छन् । माउ माछाका लागि ४ बिघामा ४ वटा पोखरी बनाएका छन् । आफ्नै जग्गामा थप ३५ वटा पोखरीमा माछा पालिरहेका उनले बिघाको प्रतिवर्ष ७५ हजार रुपैयाँ तिर्ने गरी १० वर्षका लागि ठेक्कामा लिएको जग्गामा ८० भन्दा बढी पोखरी छन् । बाँकी पोखरी उनले ठेक्कामा लिएका हुन् ।

कुनै बेला मजदुरी गर्ने र अर्काको पोखरीमा माछा मार्ने रामशोभित माछाबाटै मालामाल भएका किसानका रूपमा यस क्षेत्रमा परिचित छन् । माछा हेरचाह र कारोबार सम्हाल्न २० जनालाई रोजगारी दिएका छन् । फुर्सदिलो समयमा आफैं पनि पोखरीमा खटिन्छन् । ‘मजदुरको भरमा मात्रै माछा सम्हाल्न सकिँदैन,’ मुखियाले भने, ‘मजदुरहरू पोखरीसँगै रहेको घरमा सुत्छन् । तर पोखरीबाट माछा चोरी भइरहन्छ । कहिलेकाहीँ पोखरीमा विषादी राख्दा ठूलो क्षति भोग्नुपरेको छ । पोखरी र माछा सम्हाल्न राति आफैं खट्छु । सबै पोखरीमा पुग्न नसके पनि समय मिलाएर पुग्ने गरेको छु ।’

उनको फार्ममा कर्मचारी तथा मजदुर बाह्रै महिना काम गर्छन् । हस्ताक्षर मात्र गर्न सक्ने मुखियाले भने, ‘लेखपढ गर्न नजान्दा पनि करोडौंको कारोबार गरेको छु । आमाबुबाले स्कुल पठाएको भए आज अर्बमा खेल्थें होला ।’ मुखियाको फार्ममा उत्पादन हुने माछाका भुरा काठमाडौं, नुवाकोट, सोलुखुम्बु, मोरङ, बारा, पर्सा, सप्तरी, झापा, महोत्तरीलगायत क्षेत्रमा समेत पुग्ने गरेको छ ।

मुखियाको माछा खेतीमा प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना कार्यक्रमले आर्थिक र प्राविधिक सहयोग गरेको छ । पोखरीको माछा चोरी हुनबाट बचाउन र विषादी राख्दा माछा मर्ने समस्या समाधान गर्न फेन्सिङ (तारजालीको घेराबार) लगाइएको परियोजना कार्यक्रम कार्यान्वयन इकाइ धनुषाका प्रमुख युगलकिशोर तिवारीले बताए । उनका अनुसार ५० प्रतिशत अनुदानमा ४० बिघा क्षेत्रफलमा रहेका पोखरीमा फेन्सिङ गरिएको छ । माछा सुपर जोन कार्यक्रमबाट मुखियालाई पोखरी खन्नसमेत आर्थिक अनुदान उपलब्ध गराइएको तिवारीले बताए ।

आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा धनुषाका १२ स्थानीय तहमा माछा सुपर जोन कार्यक्रमअन्तर्गत ७० हेक्टरमा नयाँ पोखरी विस्तार गरिएको छ । ५२ जना किसान र २० वटा निजी फार्मलाई २ सय ६० वटा पोखरी विस्तार गर्न प्रतिहेक्टर ३ लाख रुपैयाँका दरले अनुदान उपलब्ध गराइएको तिवारीले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : श्रावण ८, २०७८ १३:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×