डुबानले रोकियो रोपाइँ- प्रदेश २ - कान्तिपुर समाचार

डुबानले रोकियो रोपाइँ

तीन वर्षदेखि किसानले बाली लगाउन पाएनन्, बस्ती नै डुब्ने जोखिम
ओमप्रकाश ठाकुर

सर्लाही — सर्लाही मलंगवा नगरपालिका–५ भाँड्सरका अरुणकुमार यादवसँग डेढ बिघा खेतीयोग्य जग्गा छ । तर उनले तीन वर्षदेखि खेतमा धान रोपाइँ गर्न पाएका छैनन् । प्रत्येक वर्ष डुबानकै कारण उनले बाली लगाउन पाउँदैनन् । खेती किसानी पेसा भए पनि डुबान भएर आफ्नै खेतमा मिहिनेत गर्न नपाएको उनको गुनासो छ । रोपाइँ नभएर उब्जनी हुन नसकेपछि उनलाई चामल किनेर खानुपर्ने बाध्यता छ ।

सर्लाहीको मलंगवा नगरपालिका–५ भाड्सरमा जलमग्न खेत । तस्बिर : ओमप्रकाश/कान्तिपुर

मलंगवा नगरपालिका–५ भाड्सरमा सयौं बिघा खेतीयोग्य जग्गा यस वर्ष पनि डुबानमा परेको छ । गत वर्ष यो क्षेत्रमा लखन्देही खोलाको बाढी नै पसेको थियो । परार पनि डुबानकै कारण यस क्षेत्रमा रोपाइँ हुन सकेन । त्योभन्दा अगाडि वर्षाको समयमा सामान्य पानी पर्ने गरेकाले यादवले धान रोपाइँ गरेका थिए । ‘तीन वर्षदेखि खेत डुबानमा परेर रोपाइँ गर्न पाएका छैनौं, रोपाइँ नहुँदा आम्दानीको मुख्य स्रोत नै गुमेको छ,’ उनले भने ।

यादव जस्तै भाड्सरका सयौं किसान आयातित चामलमा भरमा छन् । सामान्य पानी पर्दा गाउँ नै डुबानमा पर्ने गरेको छ । किसानले राखेको धानको ब्याड पनि डुबानका कारण गलेर नष्ट भइसकेको छ । यहाँका किसानले वर्षाभन्दा पनि खडेरी राम्रो मान्दै आएका छन् । वर्षाका बेला डुबानका कारण रोपाइँ नहुने र खडेरीका बेला जसोतसो धान रोप्न पाइएको स्थानीय किसान समसुल हकले बताए । उनले डुबान समस्या समाधानका लागि जनप्रतिनिधिलाई आग्रह गरिए पनि काम हुन नसकेको जानकारी दिए ।

हकले लखन्देही खोलामा तटबन्ध भएपछि पानीको निकास रोकिएर डुबान भएको बताए । खोलामा तटबन्ध नहुँदा बाढीले रोपाइँ प्रभावित हुने गरेकोमा अहिले तटबन्ध भएसँगै पानीको निकास रोकिएको छ । ‘खोलामा तटबन्ध नहुँदा बस्ती जोखिममा थियो, तर ठूलो बाढी आएको वर्षबाहेक रोपाइँ प्रभावित भएको थिएन,’ उनले भने, ‘तटबन्ध भएपछि बस्ती जोगियो, तर वर्षाको पानीको निकास नभएर खेतबारीसहित बस्ती पनि डुबानमा छ ।’ मौसमविद्ले यस वर्ष ठूलै पानी पर्ने जनाएपछि उनीहरू यस वर्ष रोपाइँको कल्पनासमेत नगरेको जनाएका छन् । बर्सेर्नि डुबानकै कारण यहाँ भदौ अन्तिममा रोपाइँ हुँदै आएको हकले बताए ।

कृषी ज्ञान केन्द्रले सर्लाहीमा बर्सेर्नि ५ देखि १० प्रतिशतको हाराहारीमा रोपाइँ प्रभावित हुने गरेको जनाएको छ । भाँड्सरसहितको क्षेत्रमा डुबान तथा केही भागमा कहिलेकाहीं खडेरीका कारण रोपाइँ प्रभावित हुने गरेको कृषिको तथ्यांक छ । यस वर्ष जिल्लामा ४३ हजार हेक्टरमा धान खेती हुने अनुमान गरिएको ज्ञान केन्द्रका निमित्त प्रमुख कमलदेवप्रसाद कुशवाहाले जानकारी दिए । उनले दक्षिणी क्षेत्रका सय बिघाभन्दा बढी क्षेत्रफलमा डुबानका कारण रोपाइँ गर्न समस्या हुने बताए ।

७० प्रतिशत रोपाइँ

जनकपुर– धनुषाको कुल धान उत्पादन हुने भूमिमध्ये ७० प्रतिशतमा रोपाइँ सकिएको कृषि ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ । केन्द्रका बालीविद् प्रदीप यादवका अनुसार समयमा पानी परेकाले चाँडै नै धेरै क्षेत्रफलमा रोपाइँ भएको हो । धनुषामा कुल ५४ हजार हेक्टरमा धान खेती हुन्छ । त्यसमध्ये झन्डै ४० हजार हेक्टरमा रोपाइँ भइसकेको छ भने अरू रोपाइँ हुने क्रममै छ । कृषिविद् यादवका अनुसार रोपाइँका लागि असार १५ देखि साउन १५ सम्मको समय उपयुक्त हुन्छ । पानीको अभाव भएन भने यस वर्ष जिल्लाको शतप्रतिशत जग्गामा धान रोपाइँ हुने दाबी यादवको छ । समयमा पानी परेकाले धान उत्पादनमा पनि वृद्धि हुने अनुमान गरिएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण ३, २०७८ ०९:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हुनै छोडे सांस्कृतिक गतिविधि

कान्तिपुर संवाददाता

ताप्लेजुङ — हिमाली तथा पहाडी जिल्लाका किसानको वार्षिक ‘रुटिन’ हुन्छ । खेत र बारी भएका किसानहरू खेतीको सुरुवात जेठबाटै गर्छन् । धान रोप्ने खेतमा जेठदेखि आली अचिला गर्छन् र झारपात पन्साएर सर्लक्क सफा बनाउँछन् ।

ताप्लेजुङमा आयोजित रोपाइँ जात्रा । फाइल तस्बिरः कान्तिपुर

लेकाली क्षेत्रमा असार पहिलो साता धान रोपिसक्छन् । बारीमा कोदो रोप्ने पनि यही बेला हो । धेरैले मकै बालीभित्रै कोदो रोप्छन् । औलमा पनि साउन दोस्रो सातासम्म धान र कोदो लगाइसक्छन् ।

साउन अन्तिमदेखि भदौ दोस्रो सातासम्ममा जात्रा पर्व हुन्छ । विशेषगरी नागपञ्चमीदेखि सुरुवात हुन्छ । त्यसका लागि समय मिलाएर बाली लगाउने र गोडमेल गर्ने गर्छन् । हिलो, मैलो, झरी, बादलसँग जुधेर खेती लगाएका यिनै किसान जात्रा, मेला भर्न सहर पस्छन् । बाली लगाएपछि फुर्सदका किसानलाई लक्षित गरी ताप्लेजुङ सदरमुकाम फुङलिङमा लाखे नाचदेखि धान नाच, च्याब्रुङ नाच, फुटवललगायत गतिविधि हुँदै आएको थियो । तर यस्ता गतिविधि यतिबेला कोरोना संक्रमणको चपेटामा परेका छन् । लिम्बू संस्कार, संस्कृतिका संरक्षक हाङमाया लिम्बू दुई वर्षदेखि ढोलक बजाउन नपाएको बताउँछिन् । ‘हल्लाखल्ला हुन्छ भनेर विवाहमा पनि च्याब्रुङ बजाउन हराइसक्यो,’ उनले भनिन्, ‘जात्रा पर्व त दुई वर्षदेखि ठप्प नै छ, यहाँ त बाजा पनि बिग्रन थालिसक्यो ।’

तिथिअनुसार साउन अन्तिमदेखि भदौ पहिलो साता हुने लाखे जात्रा, असोज कात्तिकमा हुने दसैं, तिहार र हिउँदमा हुने महोत्सवमा विभिन्न संस्कृति प्रदर्शन गरिन्थ्यो । सामाजिक सद्भावका लागि लिम्बू समुदायको चासोक तङनाम र साकेला, गुरुङ, शेर्पा, भोटेको ल्होसार, राई, सुनुवारको उँधौली, उँभौलीमा सबै जातजातिले आफ्नो संस्कृति देखाउँथे । यी सबै पर्व अहिले प्रभावित छन् । संस्कृतिको जगेर्ना गर्नुपर्छ भन्ने उद्देश्यले फुटबलको प्रारम्भ र समापनमा सांस्कृतिक कार्यक्रम गर्ने परम्परा रहेको लाखेजात्रा फुटबल आयोजक समितिका सचिव लक्ष्मी काफ्ले बताउँछन् ।

उनका अनुसार उद्घाटन र समापनको दिन अनिवार्य सांस्कृतिक झाँकी प्रदर्शन गरिन्छ । यो बीसौं वर्षअघिदेखिको प्रचलन भएको काफ्ले बताउँछन् । जनैपूर्णिमादेखि श्रीकृष्ण जन्माष्टमीको प्रत्येक साँझ धाननाच र च्याब्रुङ नाचसमेत हुने गरेको थियो । कोरोनाकाल सुरु भएपछि सांस्कृतिक प्रदर्सन गर्ने थलो नभएको संस्कृतिकर्मीको गुनासो छ । विवाह, व्रतबन्ध, पर्व महोत्सव नै प्रभावित भएपछि सांस्कृतिक परम्परा थाती छन् ।

प्रकाशित : श्रावण ३, २०७८ ०९:०८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×