जनकपुरमा चार गुना पर्यटक

यताउता जान संकेत बोर्ड र अन्य पर्यटकीय स्थलबारे प्रचारप्रसार नहुँदा बसाइ लम्ब्याउन नसकिएको व्यवसायीको गुनासो 
श्यामसुन्दर शशि

जनकपुर — भ्रमण वर्ष २०२० सुरु भएसँगै जनकपुरधाममा पर्यटक आगमन बढेको छ । यहाँका होटल तथा धर्मशाला भरिभराउ छन् । धर्मशाला सञ्चालकका अनुसार भारतीय पर्यटकको आगमन चौबरले बढेको छ । 

ZenTravel

गंगासागर र धनुषसागरको किनारमा अवस्थित यहाँको सबभन्दा पुरानो गोपाल धर्मशालामा दैनिक ७ देखि १५ वटासम्म ठूला बस पर्यटकले भरिएको हुन्छ । भारतको विहार, उत्तर प्रदेश, हरियाना, दिल्ली, मध्यप्रदेशदेखि महाराष्ट्रसम्मका पर्यटक बोकेर आउने ती बसमा न्यूनतम ६० पर्यटक हुन्छन् । सामान्य दिनमा २ देखि ५ वटासम्म भारतीय बस आउने गरेकोमा अचेल दैनिक २० वटासम्म आउन थालेको गोपाल धर्मशालाका प्रबन्धक राजकुमार झाले जानकारी दिए ।

Meroghar

जनकपुरका पगलाबाबा धर्मशाला, मारवाडी सेवा समिति, रौनियार धर्मशाला, कलवार सेवा समितिसहित ठूला होटल तथा लज पनि आन्तरिक र बाह्य पर्यटकले भरिभराउ छन् । ‘पुस र माघमा भारतीय पर्यटकको चाप बढ्छ,’ प्रबन्धक झाले भने ।

जनकपुरधाम आउने अधिकांश पर्यटक काठमाडौं, पोखरालगायत धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलको भ्रमण सकेर यहाँ आउँछन् । धार्मिक स्थलको दर्शन गर्न आउने यस्ता पर्यटकमध्ये अधिकांशलाई भने नेपाल भ्रमणवर्षबारे थाह छैन । पर्यटन प्रवर्धन हुने किसिमका ब्यानर, तुल र स्थान बुझाउने संकेत बोर्ड नहुँदा पर्यटक अलमलमा पर्छन् । गोपाल धर्मशालाबाट मुस्किलले ३ सय मिटरको दुरीमा रहेको जानकी मन्दिर पुग्न उनीहरूले स्थानीयसँग सोधपुछ गर्नुपर्ने बाध्यता छ । पर्यटकीय गन्तव्यबारे थाह नहुँदा पर्यटक एकै दिनमा फर्किन्छन् ।

गोपाल धर्मशालामा भेटिएका भारत, मध्य प्रदेशका राधेश्याम मिश्रले संकेत बोर्ड नभएकैले धर्मशाला पुग्न बस चालकलाई एक घण्टा भौंतारिनु परेको बताए । ‘नगरमा प्रवेश गर्नेबित्तिकै धर्मशाला, मन्दिर तथा अन्य पर्यटकीय गन्तव्यबारे जानकारीसूचक बोर्डहरू राखिदिँदा नयाँ पर्यटकलाई सजिलो हुन्छ,’ मिश्रले भने ।

प्रदेश २ का मुख्यमन्त्री लालबाबु राउत प्रदेशभित्र धार्मिक पर्यटनको पर्याप्त सम्भावना रहेको बताउँछन् । उनले प्रदेशभित्रका हिन्दु, इस्लाम, बौद्ध, सिख तथा जैन धर्मसँग सम्बन्धित संरचनाको पुनर्निर्माण, सौन्दर्यीकरण तथा व्यवस्थापनसम्बन्धी योजना थालिएको बताए । राउतका अनुसार जनकपुरको जानकी मन्दिर, सप्तरी सखडाको छिनमस्ता, महोत्तरीको रौजा मोजार, बाराको गढीमाईलगायत धार्मिक स्थलको सौन्दर्यीकरण परियोजना सुरु हुँदै छ ।
मिथिला संस्कृतिको उद्गमस्थल जनकपुरधाममा पर्यटकको ओइरो लागे पनि अधिकांश पर्यटक जानकी मन्दिर, राममन्दिर र राजदेवीलगायत केही मन्दिरको दर्शन गरेर फर्किने गरेका छन् । उनीहरूलाई जनकपुरभित्र र वरिपरिका अन्य मठ–मन्दिरबारे जानकारी हुन्न ।

जनकपुरलाई ५२ कुटी र ७२ कुण्ड अर्थात् पोखरीको सहर पनि भनिन्छ । यहाँका दुलहा–दुलही मन्दिर, रत्नसागर मठ, कपिलेश्वर नाथ, कूपेश्वरनाथ मन्दिर, हनुमान गढी, चमिनिया माई, अमरखना देवी, पियरिया माईलगायत दर्जनौं मठ–मन्दिर तथा गंगासागर, धनुषसागर, अंगराग सर, महाराज सर, दशरथ सरलगायत पोखरी पनि छन् ।

सफाइ अभियन्ता रामाशिष यादवको पहलमा गंगासागरमा सुरु गरिएको दैनिक महागंगा आरती तथा अभियन्ता पवन सिंघानियाको पहलमा निर्माण गरिएको स्वर्गद्वारी पनि पर्यटकका लागि आकर्षणको केन्द्र बनेको छ । पर्यटकलाई यी गन्तव्यबारे जानकारी दिएर उनीहरूको बसाइ लम्ब्याउन सकिने स्थानीयको भनाइ छ । यसबाहेक मिथिला भोजन, पोसाक, रहनसहन तथा संस्कृतिबारे जानकारी दिएर पनि पर्यटकलाई आकर्षित गर्न सकिने संस्कृतिविद् सुनील मल्लिक बताउँछन् ।

‘जनकपुर मिथिला संस्कृतिको उद्गम स्थल हो । यहाँका मठमन्दिर मात्र होइन, कला–संस्कृति पनि हेर्न लायक छन् । सानो प्रयासले पाहुनाको बसाइ लम्ब्याउन सकिन्छ,’ मल्लिकले भने ।

प्रकाशित : पुस २८, २०७६ ११:२१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

आम्दानीभन्दा खर्च बढी : बगान फाँड्दै चिया किसान

अर्जुन राजवंशी

बिर्तामोड — आम्दानीभन्दा खर्च बढ्न थालेपछि झापामा साना किसानले चिया बगान मास्न थालेका छन् । यतिबेला बिर्तामोड, भद्रपुर, हल्दिबारी र खजुरगाछीका किसानले चिया बगान फँडानी गरिरहेका छन् ।

बिर्तामोड नगरपालिका–७ हर्चनाका प्रदीप श्रेष्ठ र राजन श्रेष्ठले २३ बिघामा लगाएको चिया बगान साताअघि जेसीबी लगाएर मासे । भद्रपुर नगरपालिका–४ मन्त्रीबारीका रोहितकुमार सिंह राजवंशीले आठ बिघामा लगाएको चिया बगान फँडानी गरेका छन् ।

हल्दिबारी र गौरीगन्ज गाउँपालिकाका किसानले कैयौं बिघामा लगाएको चिया फाँडिसकेका छन् । दुई वर्षअघि गौरादह नगरपालिका–९ बैगुनधुराका एक दर्जनभन्दा बढी किसानले करिब ८० बिघा जमिनमा लगाएको चिया बगान मासेका थिए । त्यस्तै करिब ६० बिघा जमिनको चिया बगान झाडीमा परिणत भएको छ ।

आम्दानीभन्दा खर्च बढी
मन्त्रीबारीका राजवंशीले ०५८ सालमा धान खेत मासेर चिया रोपेका थिए । ‘एक पटक लगानी गरेपछि वर्षौंसम्म आम्दानी लिन सकिने र बैंकबाट सहुलियतमा ऋणसमेत पाइने सुनेर चिया लगाएँ,’ राजवंशीले भने, ‘तर ती कुनै कुरा सत्य भएनन् ।’ हरियो चिया पत्तीको मूल्य नबढेकाले बगान चलाउन गाह्रो भएको उनले सुनाए । ‘हरियो पत्तीको मूल्य सरदर प्रतिकिलो १५ रुपैयाँभन्दा कहिल्यै बढी पाइएन,’ उनले भने ।

हल्दिबारी–३ का सरोज थापाले अहिले चिया जोगाउनुभन्दा फँडानी गर्दा नै फाइदा हुने तर्क गरे । ‘दुई दशकअघि हरियो पत्ती १८ रुपैयाँ प्रतिकेजीमा बिक्री हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘श्रमिकको ज्याला ५५ रुपैयाँ मात्र थियो । युरिया र डीएपी प्रतिबोरा ३५० रुपैयाँमाा पाइन्थ्यो ।’ अहिले पत्तीको मूल्य प्रतिकेजी १५ रुपैयाँ पाउन गाह्रो भएको उनको भनाइ छ । ‘४ सय रुपैयाँ दिँदा पनि श्रमिक पाइन्न । सरकारले नै चियालाई मलखाद नबेच्न आदेश दिएकाले उत्पादन घटिरहेको छ,’ उनले भने ।

जिल्लाको पश्चिमी क्षेत्रमा चिया प्रशोधन कारखाना छैन । दमकको हिमालय महालक्ष्मी चिया बगानको कारखानाले साना किसानको हरियो पत्ती खरिद गर्दैन । बैगुनधुराका किसानले हरियो पत्ती दैनिक भद्रपुर लानुपर्ने बाध्यता छ । टाढाको कारखानामा पत्ती लानुपरेपछि किसानको लागत मूल्य बढ्छ । बगानमा १ नम्बरको चिया टिपे पनि पत्ती बिग्रिएको, धेरै सुकेकोलगायत बहाना देखाई २ नम्बर पत्तीको दरमा कारखानाले खरिद गर्दा किसान मारमा पर्ने गरेका छन् ।

समस्यै समस्या
हरियो पत्तीको मूल्य नबढ्नु, तयारी चियाको बजार नहुनु, श्रमिकको अभाव र ज्याला बढ्नु तथा सरकारले नै चिया क्षेत्रलाई मलखाद बिक्री नगर्नुलगायत कारणले चिया बगान थेग्न नसकेको साना चिया किसानका अगुवा हर्कबहादुर तामाङले बताए ।

साना किसान चिया उत्पादक सहकारी संस्थाले हल्दिबारी–२ मा गत वर्षदेखि चिया प्रशोधन कारखाना सञ्चालनमा ल्याएको छ । किसानको सहकारीले उत्पादन गरेको तयारी चिया नेपालभित्र मात्र बिक्री गर्नुपरेको तामाङले बताए । ‘नेपालमा चियाको पर्याप्त बजार छैन । भारत निर्यात गर्न विभिन्न समस्या छ,’ उनले भने, ‘ती समस्या समाधान गर्ने हैसियत साना किसानसँग छैन ।’

चियाको मूल्य तोक्ने ‘अक्सन’ को व्यवस्था नहुँदा पनि किसान मारमा परेको उनको दाबी छ । सरकारले लागू गरेको श्रम ऐन र योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा ऐनका कारण थप व्ययभार थपिएको किसानको भनाइ छ । सरकारले चिया बगानहरूलाई मलखाद बिक्री गर्न रोक लगाएको छ । कृषि सामग्री कम्पनी र साल्ट ट्रेडिङ कर्पोरेसन लिमिटेडलाई पत्राचार गरेर चिया बगानहरूलाई मल बिक्री नगर्न निर्देशन दिइएको छ । कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड बिर्तामोड शाखालाई गत जेठ १५ गते चिया तथा कफीसम्बन्धी खेतीका लागि मलखाद बिक्री वितरण नगर्न/नगराउन निर्देशन प्राप्त भएको हो ।

राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डका अनुसार जिल्लामा ११ हजार ४ सय ४३ हेक्टरमा चिया खेती गरिएको छ, जसमध्ये ठूला उद्योगीले ७ हजार ७ सय २५ हेक्टर तथा साना किसानले ३ हजार ७ सय १८ हेक्टरमा चिया खेती गरिरहेका छन् । झापाको चिया निर्यातबाट मात्र वार्षिक १ अर्ब ५० करोडभन्दा बढी रकम नेपाल भित्रिने गरेको अनुमान छ । जिल्लामा सीटीसी चिया उत्पादन हुन्छ । झापामा मात्रै बर्सेनि करिब २ करोड केजी चिया उत्पादन हुने गरेको तथ्यांक छ । तर उत्पादित सबै चियाको मुख्य बजार भारत हो । भारतबाहेक अर्को विकल्प नभएकाले यो क्षेत्रले आशातित लाभ उठाउन नसकेको नेपाल चिया उत्पादक संघका अध्यक्ष सुरेश अग्रवालले बताए ।

सरकारले एक वर्षअघि श्रम मन्त्रालयका सचिव महेशप्रसाद दाहालको नेतृत्वमा चिया क्षेत्र अध्ययनका लागि ‘उच्चस्तरीय कार्यदल’ गठन गरेको थियो । उक्त कार्यदलले समग्र मुलुकको चिया क्षेत्रको स्थलगत अध्ययन गरी सरकारलाई प्रतिवेदनसमेत बुझाइसकेको छ । तर सरकारले प्रतिवेदन कार्यान्वयन गरेको छैन । ‘सरकारले चासो नदिए झापामाचियाखेती पूर्ण रूपमा मासिने अग्रवालले बताए ।

प्रकाशित : पुस २८, २०७६ ११:१६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×