जनकपुर धेरैको रोजाइमा पर्दै

श्यामसुन्दर शशि

(जनकपुर) — जनकपुरमा मंसिरमित्रै महत्त्वपूर्ण पाँच इभेन्ट (कार्यक्रम) सम्पन्न भएको छ । सम्पन्न भएका कार्यक्रमहरूमा भ्रमण वर्ष २०२० को प्रवर्द्धन कार्यक्रम, नेपाल लिटरेचल फेस्टिवल, काठमाडौं–सिन्धुली–जनकपुर साइकल राइडिङ, रामजानकी विवाह महोत्सव, वाउ मधेस उत्सव तथा साग खेलकुद प्रतियोगिता रहेका छन् । 

प्रदेशको अस्थायी राजधानी जनकपुरमा एक वर्षयता आयोजित स्थानीय, राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय उत्सव, महोत्सवलगायतका गतिविधिले प्राचीन सहरको पहिचान र चर्चा चुलिएको छ । धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको यो सहर ओझेलमा परेको बेला भएका इभेन्टले जनकपुर सांस्कृतिक, आर्थिक, खेलकुद र साहित्यको केन्द्रमा विकसित भएको आमजनको बुझाइ छ ।


मिथिला सभ्यताको उद्गमस्थल जनकपुरमा धार्मिक–सांस्कृतिक भई नै रहन्छ । तर, पछिल्लो समय त्यस्ता कार्यक्रममा पनि मानिसको उपस्थिति बढेको छ । छठ, तिहार, दसैं, कोजाग्रत पूर्णिमा, राम जानकी विवाह महोत्सव, रामनवमी, जानकी नवमी, झुलनोत्सव, फागु, जितिया, सामा–चकेवा, गणेश पूजा, तीजलगायतका पर्व–त्योहार यहाँ नियमित आयोजना हुन्छ । परापूर्वकालदेखि आयोजना हुने यी पर्व–त्योहारमा पछिल्लो समय पर्यटकको घुइँचो बढेको छ, जसलाई यहाँका पर्यटन व्यवसायीहरूले ‘सुखद शुभारम्भ’ को संज्ञा दिन्छन् ।


‘यी पारम्परिक पर्व–त्योहारमा पहिलेपनि हजारौं श्रद्धालु आउँथे । धेरै पर्यटक राति नै फर्किन्थे,’ होटल व्यवसायी विजय झुनझुनवालाले भने, ‘अहिले होटलमा बास बस्ने र यही खाना खाने पर्यटक बढेका छन् । यो सुखद आरम्भ हो ।’ उनका अनुसार पर्व–त्योहारको मौसम भनिने असोजदेखि फागुनसम्म यहाँका होटलहरू भरिभराउ हुन थालेको छ । मुलुकको सांस्कृतिक तथा आध्यात्मिक राजधानी भनिने मिथिला नगरी जनकपुरधाममा गत महिना आयोजना भएको नेपाल साहित्य उत्सवको जनकपुर संस्करणले सिङ्गै जनकपुरलाई साहित्यको रङमा रंगेको थियो ।


जानकी मन्दिरको खुला आकाशमुनि गणतन्त्र नेपालका प्रथम राष्ट्रपति डा.रामवरण यादवले चन्दनको बिरुवा रोपेर महोत्सवको शुभारम्भ गरेका थिए । राजनीतिक तथा सामाजिक विश्लेषक चन्द्रकिशोर महोत्सवलाई ‘सिर्जनात्मक साझेदारी’ को संज्ञा दिए । ‘यो देश जोड्ने उपक्रम हो । मुलुकभित्रका भूगोल, हावापानी, भाषा, साहित्य, कला, संस्कृतिसँगै विचार मन्थन गर्ने थलो बन्यो,’ उनले भने । ब्रिटिस काउन्सिलको आयोजनामा मंसिर दोस्रो साता जनकपुरमा वाउ मधेस कार्यक्रममा देशी–विदेशी स्रष्टाहरू सहभागी भएर मिथिला संस्कृति, वेशभूषा, पेन्टिङ तथा खानपानबारे बुझ्ने मौका पाएका थिए ।


नेपाल, भारत, बंगलादेश, श्रीलंका र पाकिस्तानका पहलमानहरू सहभागी रहेको अन्तर्राष्ट्रिय कुस्ती प्रतियोगिता सोमबार जनकपुरमा सम्पन्न भएको छ । नेपाली कुस्ती संघका अध्यक्ष राज मोहम्मद अन्सारी यस प्रतिस्पर्धाले जनकपुरलाई अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान दिएको प्रतिक्रिया दिएका छन् । ‘५ देशका खेलाडी जनकपुर आए । यहाँको संस्कृति बुझ्ने मौका पाए । यो जनकपुरवासीका लागि ठूलो उपलब्धि हो,’ उनले भने । भ्रमण वर्ष प्रदेशका संयोजक मनीष झाले मुलुक संघीयतामा गएपछि जनकपुरमा इभेन्ट गर्ने क्रम बढेको बताए ।

प्रकाशित : मंसिर २५, २०७६ १०:४५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

स्थानीय तहमा बेथिति : २६ महिना विरोधमै बित्यो

भरत जर्घामगर

(सिरहा) — सिरहाका धेरै गाउँपालिका र नगरपालिकाका प्रमुख र उपप्रमुखको विवादास्पद कार्यशैली र विकासका कार्यमा दलीय आधारमा भेदभाव गरेको भन्दै विरोधको क्रम तीव्र बनेको छ । धेरै स्थानीय तहमा विवादको चुरो ‘आर्थिक पारदर्शिता’ बनेको छ । जनप्रतिनिधिले नेतृत्व लिएको २६ महिना बितिसक्दा पनि विवाद जारी रहनुले स्थानीय निराश बनेका छन् । 

केही स्थानीय तहका वडा र गाउँपालिका केन्द्रहरूमा दिनहुँ विरोध र्‍याली भइरहेका छन् । सिरहामा ८ नगरपालिका र ९ गाउँपालिका छन् । यी स्थानीय तहले सञ्चालन गरेका योजना छनोटदेखि विकास निर्माण विवादमुक्त हुन सकेको छैन । कतिपय स्थानीय तहमा त दलीय उल्झनले योजना छनोटसमेत हुन सकेका छैनन् भने छनोट भएका योजना विवादकै कारण अधुरो छन् ।

खिचातानीकै कारण आइतबार लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिकाका जनप्रतिनिधिसहित दलका कार्यकर्ता झडपमैं उत्रिए । त्यस क्रममा वडाध्यक्ष राजेश्वर साह सुडी घाइते भए । लक्ष्मीपुर पतारीमा नेकपा र कांग्रेसबाट निर्वाचित वडाध्यक्ष र कार्यपालिका सदस्यहरूले संघर्ष समिति गठन गरी गाउँपालिका अध्यक्ष रामबल्लभ साह र उपाध्यक्ष आशाकुमारी यादवसँग आय–व्यय सार्वजनिक गर्न माग गर्दै विरोध कार्यक्रम गर्दै आएका छन् ।

नरहा गाउँपालिकामा पनि उस्तै छ । त्यहाँको गाउँपालिका केन्द्रमा पनि वडाध्यक्षसहित कार्यपालिका सदस्यहरूले चरणबद्ध घेराउ र धर्ना कार्यक्रम गर्दै आएका छन् । कार्यपालिका सदस्य संगीताकुमारी यादवको संयोजकत्वमा गत कात्तिक २७ बाट ५ वटै वडामा भण्डाफोरसहित विरोध र्‍यालीपछि दोस्रो चरणमा आइतबारबाट केन्द्रमा घेराउ र धर्नामा सुरु भएको छ । धर्ना बसेकाहरूको एउटै माग छ, ‘गाउँपालिकाले आर्थिक हिनामिना गरेको आरोप लगाउँदै आय–व्यय’ सार्वजनिक र योजना छनोटमा ‘गाउँपालिका प्रमुखको मनोमानी’ ।

नरहा गाउँपालिकामा विरोधमा उत्रिएका संघर्ष समितिका सह–संयोजक रञ्जितकुमार यादवले आर्थिक वर्ष ०७४/७५ देखि हालसम्म गाउँपालिकाले कार्यसम्पादन गरेका योजनाहरूको आयव्यय सार्वजनिक गर्न माग गरे पनि सुनुवाइ नगरेकाले विरोधमा उत्रिन बाध्य भएको बताए । ‘हामीले हाम्रा मागहरूसहित गाउँपालिकादेखि जिल्ला प्रशासनमा गत कात्तिक २५ मा ज्ञापनपत्र बुझाइसकेका छौं,’ उनले भने, ‘गाउँपालिकाले सम्पदान गरेका कामको हिसाबकिताब सार्वजनिक नगर्नुको कारण भ्रष्टाचार भएको छ ।’ नरहा गाउँपालिका अध्यक्ष रामशरण यादवले आफूले कार्यपालिका सदस्य २८ जनामाझ वार्षिक आयव्यय सार्वजनिक गर्छु भन्दासमेत नमानेर उनीहरू दलीय प्रतिनिधिसमेत सहभागितामा सार्वजनिक गर्नुपर्ने बखेडा झिकी विरोध गरिरहेको प्रतिक्रिया दिए ।

लक्ष्मीपुर पतारीका संघर्ष समिति संयोजक चतुरानन्द ठाकुरले पतारी पोखरी निर्माण, दुर्गा भगवतीको मूर्ति र शिवलिंग स्थापना, सडक योजनालगायतमा आर्थिक अनियमितता गरेको, विकासका काममा दलीय आधारमा भेदभाव गरेको लगायत माग राखी ज्ञापनपत्र बुझाएर सचेत गराए पनि गाउँपालिका अध्यक्ष साह मनोमानी ढंगले चलेपछि गाउँपालिका घेराउ गर्न बाध्य भएको बताए ।

दलीय उल्झनमा स्थानीय तह
धर्ना र घेराउ भइरहेका स्थानीय तहमा खिचातानी बढ्नुमा दलीय संरचना समस्या बनेको छ । ५ वडा रहेको नरहा गाउँपालिकामा अध्यक्ष रामशरण यादव, उपाध्यक्ष गुलाव चौधरीसहित १, ४ वडामा पूर्वएमाले, ५ नम्बर वडामा पूर्वमाओवादी, २ मा कांग्रेस र ३ मा राजपाले जितेको छ । कांग्रेस, राजपासहित ती दलबाट निर्वाचित जनप्रतिनिधि र कार्यपालिका सदस्यलगायत दल आर्थिक पारदर्शिताको माग राख्दै विरोधमा उत्रिएका हुन् । ६ वडा रहेको लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिकामा अध्यक्ष, उपाध्यक्ष र १, २, ३ वडामा समाजवादी पार्टी, ४ र ५ वडामा कांग्रेस र ६ नम्बर वडामा नेकपाले जितेको छ । कांग्रेस र एमालेबाट निर्वाचित वडाध्यक्षहरूले असार २५ मा सम्पन्न गाउँसभाले पारित गरेका नीति तथा कार्यक्रम पारित गरे पनि गाउँपालिका अध्यक्ष र उपाध्यक्षले वडास्तरीय बजेटमा दलीय आधारमा भेदभाव गर्नका लागि विशेष गाउँसभा गरेकाले विरोध जनाएको बताए ।

सुरुआतीदेखिकैं खिचातानी
जनप्रतिनिधि बहाली भएको केही महिनामै स्थानीय तहमा विवादको शृंखला सुरु भएको हो । कर्जन्हा नगरपालिकामा विकृति विसंगति रोक्ने उद्देश्यले नगरपालिमामा भइरहेको गतिविधिको पारदर्शी रूपले सार्वजनिक गर्न माग गर्दै स्थानीय राजनीतिक दलका अगुवा नेता कार्यकर्ताहरूले विभिन्न सूचना तथा विवरण उपलब्ध गराउन नगरपालिकामा ज्ञापनपत्र बुझाएका छन् ।

स्थानीय राजनीतिक दलहरूले नगरपालिकास्तरीय १९ सदस्य सर्वदलीय समिति गठन गरी वर्ष ०७४/७५ मा वडा तथा नगरस्तरीय विनियोजन भएका बजेट, योजना इस्टिमेट र खर्चको विवरणलगायत ६ बुँदे मागपत्र नगरपलिकामा बुझाएपछि जिल्लाको स्थानीय तहमा कर्जन्हा नगरपालिकाबाट विवादको शृंखला सुरु भएको थियो । समितिले नगरपालिकाको मूलगेटमै पत्रकार सम्मलेन गरी ०७४/७५ मा वडा तथा नगरस्तरीय खरिद गरेका जिन्सी, सवारीसाधन र लागेको खर्च विवरण, वर्ष ०७५/७६ को योजना, नीति तथा कार्यक्रमको विवरण, कन्टेन्जेन्सी बापत कटाएको रकमबाट भएको काम र लागेको खर्चको विवरण, न्यायिक समितिको कार्यप्रगति विवरण र करको विवरण माग गरेका थिए । त्यस्ताका समितिको संयोजक रामऔतार राई नेतृत्वको टोलीले नगरपालिकाका मेयर गंगा पासमान र उमेयर ज्ञानु श्रेष्ठलाई ज्ञापनपत्र बुझाउँदै माग गरिएको सूचना उपलब्ध गराउन आग्रह गरेका थिए ।

नगरपालिकामा पेस गरेको १५ बुँदे नगरका ११ वटा वडामा एक लाखका दरले विनियोजित ११ लाखको बजेट बिनानिर्णय वडा ६ को एक पोखरीको पुनर्निर्माणमा खर्च गरी अनियमितता गरेको, लोक सेवाको परीक्षा तयारी गर्न ५ लाखको बजेटमा ३ लाखको किताब मात्र खर्च गरी बजेट दुरुपयोग गरेको, निर्णयबिना वडा ६ को वेतहामा सडक निर्माण गर्न लगाई भ्रष्टाचार गरेको, आन्तरिक कोषबाट सवारीसाधन खरिद गरी अख्तियार दुरुपयोग गरेको, वर्ष ०७४/७५ को यथार्थ आय–व्यय विवरण प्रस्तुत नगरी १ करोड ५० लाख अघिल्लो बजेटबाट ल्याएको देखाई बजेट अपचलन गरी भ्रष्टाचार गर्न खोजेका आरोप लगाएका थिए ।

नागरिक समाज सिरहाका अगुवा राजकुमार राउत कुर्मी स्थानीय सरकार गठनसँगै सिंहदरबारको आर्थिक अनियमितताको रोग स्थानीय सरकारदेखि टोलटोलका घरसम्म पुगेको बताउँछन् । ‘स्थानीय सरकारमा दलीय उल्झन, नातागोता आफन्तलाई चेप्ने प्रवृत्ति बढेपछि बजेटको चरम दुरुपयोगसँगै स्वेच्छाचारी ढंगले अघि बढ्दा विकासको साटो विनाश हाबी भएको राउतको भनाइ छ ।

‘त्यही प्रवृत्ति अब विरोधको शैलीमा हरेक स्थानीय तहमा देखिन थालेको छ,’ उनले भने ‘अब जनप्रतिनिधिले आफूलाई सच्याउन ढिलाइ गर्न हुन्न, अझै समय घर्किसकेको छैन ।’

प्रकाशित : मंसिर २५, २०७६ १०:४३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×