कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

वाग्मती पुल अलपत्र

शिव पुरी

(रौतहट) — पुरानो दररेटमा काम गर्न नसकिने भन्दै निर्माण कम्पनीले निर्माण रोकेपछि दुर्गा भगवती गाउँपालिका ५ स्थित रौतहट–सर्लाही सीमाक्षेत्रको बडहर्वानजिक वाग्मती नदीमा निर्माणाधीन पुल अलपत्र परेको छ । निर्माण कम्पनीले ठेक्का रोक्न आरबिटेसन बोर्डमा निवेदन दिएका छन् । 


स्थानीय भने समयमै पुल नबन्दा सास्ती खेपिरहेका छन् । तराई जिल्लाका सदरमुकाम जोड्ने महत्वकांक्षी परियोजनाअन्तर्गत निर्माणाधिन वाग्मती नदीको पुल ठेकेदारको किचलोले अलपत्र परेको स्थानीयको भनाई छ । हुलाकी सडक आयोजना अन्तरर्गत दुवै जिल्लाको सीमा जोड्ने गरी वाग्मतीमा पुल निर्माणको ठेक्का पाएको लुम्बिनी बिल्डर्स, सिद्धार्थनगरले आरबिटेसन बोर्डमा निवेदन हालेको हो । दुई महिनादेखि ठेकेदार र हुलाकी सडकबीच विवाद जारी छ । सम्बन्धित निकाय र ठेकेदारबीच विवाद भएको अवस्थामा मध्यस्थता गर्ने र समस्या मिलाउने काम बोर्डको हो । यसअघि ठेकेदारले ठेक्का रद्दको माग गर्दै सर्वोच्चमा समेत मुद्दा हाल्ने तयारी गरेको थियो ।


आरबिटेसन बोर्डमा नगई सिधै अदालत आउन नमिल्ने भनेपछि निर्माण कम्पनीलाई फर्काइएको थियो । त्यसपछि ठेकेदारले बोर्डमा ठेक्का रद्दको निवेदन दर्ता गराएको हो । अव कहिले निवेदनमाथि छिनोफानो हुने र कहिलेबाट सुरु हुने भन्ने अन्यौल रहेको हुलाकी सडक निर्देशनालयका प्रमुख अशोक तिवारीले बताए । ‘ठेकेदारले अहिलेको दररेटमा काम गर्न सक्दैनौ भनेर एक तर्फि रुपमा ठेक्का रद्दका गर्न बोर्डमा निवेदन दिएको छ, ’उनले भने, ‘ हेरौ अब कहिले छिनोफानो हुन्छ । त्यस पछि मात्र काम सुरु हुन्छ ।’ यसअघि साबिकको स्थान भन्दा पूर्वबाट खोला बग्न थाले पछि निर्माणको काम तत्कालै रोकिएको थियो ।


लुम्बनी बिल्डर्सले ३५ करोड ८९ लाख ९ हजार ४ सय ३३ रुपैयामा ठेक्का सकार गरेको थियो । ठेकेदार कम्पनीसित ०६७ जेठ ३१ मा निर्माण सम्झौता भएको हो । ०७० जेठ ३० मा निर्माण सम्पन्न गर्नुपर्ने सम्झौतामा उल्लेख छ । तर, सम्झौता सकिएको ६ बर्ष नाघिसक्दा पनि निर्माण पुरा हुन सकेको छैन् । ठेक्का लुम्बिनीले सकार गरे पनि निर्माणको काम पप्पु कन्सन्ट्रक्सनले थालेको थियो ।


ठेक्का सकार गर्ने बेला पप्पुको निर्माण कम्पनि कालोसूचीमा परेको थियो । उसले लम्बिनीको नाममा ठेक्का लिएर काम गरेको हो । अब काम सुरु गर्नु पर्ने अवस्था आयो भने पप्पुलाई नदिने निर्माणकर्ताले जनाएको छ ।


नदिले धार परिवर्तन गरे पछि झन्डै ५ वर्षदेखि निर्माणको काम बन्द छ । निर्देशनालयले निर्माण सुरु गर्ने विषयमा निर्णय लिन ढिला गरेको भन्दै निर्माण कम्पनीले एकतर्फी ठेक्का रद्दको निवेदन दिएको छ । निर्देशनालयका प्रमुख तिवारीले ठेकेदारले डिजाईन गलत भएको भन्दै एकतर्फी रुपमा ठेक्का रद्द गरेको पत्र पठाएको जनाए । ‘ठेकेदारले आफ्नो तर्फबाट ठेक्का तोडि सक्यो,’ उनले भने,‘नयाँ दररेटमा कुरा मिल्यो भने निर्माण थाल्ने भन्ने उनीहरूको अडान छ ।’ पहिले पुल निर्माण सुरु गरेको भन्दा ८ सय मिटर पूर्वबाट खोला बग्न थाले पछि काम रोकिएको थियो । पुल एकातिर र नदि अर्कोतिर हुन थाले पछि तत्कालै निर्माणको काम रोकिएको थियो ।


पुलको लम्बाई ६३३ मिटर हो । चौडाइ डबल लेन्थको छ । पुलको १७ वटा पिलरको काम सकिएको छ । अव सुपर स्टक्चरको काम बाँकी छ । पुलको उचाइ केही बढाउने योजना रहेको निर्देशनालयले जनायो । निर्देशनालयका अनुसार अहिले सम्म ६० प्रतिशत बढी काम सकिएको छ । ठेकेदार मुद्दामा गएकाले निर्माणको काम अन्यौल बनेको हुलाकी सड्क योजना पर्साका योजना प्रमुख दीपेन्द्र पाण्डेले जनाए ।


‘ठेकेदारले आरबिटेसन बोर्डमा निवेदन दर्ता गराएको छ । यस्तो अवस्थामा कहिले काम सुरु हुने भन्ने यकिन गर्न गार्‍हो छ,’ उनले भने,‘ यसले निर्माणधीन पुलको डिजाइन रिभ्युको प्रतिबेदन समेत प्रभावित भएको छ ।’ गृह जिल्ला र निर्वाचन क्षेत्र समेत भएकाले तत्कालीन प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालले पुलको शिलान्यास गरेका थिए ।


अहिले पिलरको काम बाहेक अरु केही भएको छैन । लामो समयदेखि पुल अलपत्र रहेको भन्दै नेपालले काम सुरु गर्न दबाब दिदै आएका छन् । निर्देशनालयले काम सुरु गर्न निर्माण कम्पनिलाई पटक /पटक पत्राचार गरेको थियो । ठेकेदार, हुलाकी सडक निर्देशनालय र पुल महाशाखाका प्रतिनिधिबीच पटक–पटक छलफल समेत भइसकेको छ ।


निर्माण कम्पनी लुम्बिनी बिल्डर्सका ठेकेदार लंक केसीले प्राविधिक कारण देखाएर काम बन्द भए पछि समयमा निर्माणको साईड उपलब्ध नगराएको र पुरानो दररेट तथा सम्झौताको अवधि सकिएकाले आफ्नो पक्षबाट ठेक्का तोडेको बताए । ‘लामो समयसम्म साइड उपलब्ध गराउन सकेन् । ढिला भए पछि पुरानै दररेटमा काम गर्न सक्ने अवस्था पनि छैन् । त्यसैले ठेक्का रद्दको लागि आरबिटेसन बोर्डमा निवेदन दर्ता गराएका हौ,ं’ उनले भने, ‘चाँडै छिनोफानो हुन्छ होला । जे हुन्छ राम्रैको लागि हुन्छ ।’


ठेकेदारले काम सुरु गर्न लाग्दा उसै बेला स्थानीयस्तरमा अवरोध भएपछि झन्डै १३ महिना साइड उपलब्ध हुन सकेन । त्यसपछि सुरु गरेपछि नदीले धार परिवर्तन गरेको भन्दै काम रोकेको थियो । निर्माणकै क्रममा काम बन्द भएपछि निर्देशनालयले गत जेठमामा पुलको उचाइ २ सेमि बढाउने गरी काम सुरु गर्न ठेकेदारलाई पत्राचार गरेको थियो ।


प्रकाशित : मंसिर २१, २०७६ १२:०१

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भारतले नहरमा पानी छाडेन, किसान निराश

किसानले महँगोमा बीउ र मल किने पनि यस वर्ष भारतले नहरमा पानी नछाड्ने व्यहोराको पत्र पठाएपछि किसान तनावमा छन् 
शंकर आचार्य

(पर्सा) — भारतले यस वर्ष गण्डक नहरमा हिउँदे बाली लगाउने सिजनका पानी नदिने भएपछि किसान निराश बनेका छन् । नहरमा पानी आउने आशामा खेतमा गहुँको बीउ छरिसकेका किसानलाई अब कहाँबाट सिँचाइका लागि पानीको व्यवस्था गर्ने भन्ने चिन्ता छ । 

नहरमा पानी नआउने भएपछि पर्सा र बाराका किसानले ठूलो क्षति व्यहोर्ने कृषकका अगुवाहरूले बताएका छन् । किसान हक हित संघर्ष समितिका जिल्ला अध्यक्ष सहरूम राउत गद्दीलेहिउँदे बालीमा सिँचाइ गर्न नहरमा पानी नआए आफूहरू ठूलो समस्यामा पर्ने बताए । ‘नहरमा पानी नआए हामी किसान मर्छौ,’ उनले भने, ‘महगो बिउ र मल किनेका हामीले नहरबाट पानी नपाए हाम्रो बाली मर्छ, यसले हामीलाई दोहोरो–तेहरो मार पर्छ ।’ नहरको उत्तरी भेगका किसानले पम्पिङ्ग सेट, कुलो लगायतबाट जसोतसो सिँचाइ गरे पनि दक्षिणी भेगका किसान पूर्णरूपले नहरकै पानीमा आश्रित रहेकाले पानी नआउदा विशेष गरी गहुँ बाली बिग्रने उनले बताए ।

अर्का किसान पृथ्वी साह कानुले भने, ‘भारतीय पक्षले पानी दिन नसक्ने जानकारी किसानलाई गहुँ छर्नु अघि दिएको भए वैकल्पिक बाली लगाउने सोच त बनाउँथ्यौं । ढिलो गरी सूचना दिएपछि किसानलाई ठूलो नोक्सान हुन्छ । ’ उनले थपे, ‘गहुँ बाली लगाउन नसक्ने अवस्थामा हामी तोरी वा अन्य सिँचाइ कम लाग्ने बाली लगाउथ्यौं, तर अन्तिम समयमा आएर यसरी पानी दिन नसक्ने भारतले जनाउँदा २ जिल्लाका किसानलाई ठूलो मर्का परेको छ ।’

भारतीय भूभागमा नहरको मर्मत कार्य गरिने जनाउसहितको पत्र भारतीय पक्षले नारायणी सिँचाइ व्यवस्थापन कार्यालय वीरगन्जलाई हालै पठाएको छ । नेपाल र भारत बीचको गण्डक सम्झौताअनुसार, गहुँ बालीका लागि भारतले बर्षेनी डिसेम्बर २५ देखि मार्च २५ सम्म नहरमा पानी छोड्ने गरेको छ ।

कार्यालयका इन्जिनियर एवम् सूचना अधिकृत सुरेशप्रसाद साहले भारतीय पक्षको पानी छाड्न नसकिने व्यहोरा सहितको पत्र सोमबार कार्यालयमा प्राप्त भएको जनाए । ‘भारतको रामनगरस्थित दोन कनाल डिभिजन कार्यालयका एक्जुकेटिभ इन्जिनियर शैलेन्द्र कुमारको हस्ताक्षर सहितको पत्र सोमबार प्राप्त भएको हो,’ उनले भने, ‘पत्रमा भारतीय भूमिमा गण्डक नहरको १०६ दशमलव ४५ आरडीमा गर्न लागिएको क्रस ड्रेनेजको निर्माणका कारण यस बर्ष हिउँदे बाली सिजनमा नहरमा पानी दिन नसक्ने व्यहोरा उल्लेख छ ।’ त्यहाँ रहेको क्रस ड्रेनेज क्षति भइसकेकाले भारतले नयाँ क्रस ड्रेनेज निर्माण गर्न लागेको साहले बताए । क्रस ड्रेनेजबाट नहरमुनि खोला नाला जस्ता प्राकृतिक बहावलाई पास गरिएको हुन्छ । भारततर्फ गण्डक नहरको संरचना लामो रहेको तथा त्यहाँ खोला नाला पनि नेपालको तुलनामा बढी रहेकाले त्यता क्रस ड्रेनेज, साइफन, नहरको किनार आदि संरचनामा बढी क्षति हुने गरेको छ । तिनको नियमित मर्मत सम्भार तथा नया संरचना निर्माण पनि गर्ने गरिएको साहले बताए ।

गण्डक नहरको संरचना नेपाल भन्दा भारतमा बढी छ । नहरको भार क्षमता नेपालको भन्दा भारतीय नहरको बढी छ । यो नहर नेपालमा पर्साको जानकीटोलाबाट प्रवेश गरेर रौतहटको वाग्मतीमा झर्दा ८१ किमि यात्रा तय गर्छ । नवलपरासीस्थित नेपाल भारत सीमाबाट सुरु हुने नहर पर्साको सीमासम्म आउँदा भारतमा ९२ किमि लामो छ । नेपालतर्फ नहरको भार क्षमता ८ सय ५० क्युसेक हो भने भारतमा यसको भारत क्षमता २ हजार ५ सय क्युसेक छ ।
इन्जिनियर साह भने भारतीय पक्षले क्षतिग्रस्त क्रस ड्रेनेजको ठाउमा नया ड्रेनेज निर्मांणको काम रवि बाली सिजनमा नगरे आउदो धान बाली सिजनमा नहरमा पानी आउने सम्भावना झनै कम हुने बताउँछन् । ‘हाल भारतले गर्न चाहेको क्रस ड्रेनेजको निर्माण कार्य रोकेर गहुँ बालीका लागि नहरमा पानी छोडे आउँदो धान बाली सिजनमा पानी आउने सम्भावना झनै कम हुन्छ,’ उनले भने, ‘त्यतिजेन्ल क्रस ड्रेनेजको निर्माण कार्य सकिने अवस्था हुँदैन, जसले किसानलाई झनै बढी घाटा हुन सक्छ ।’ गहुँलाई कम सिँचाइ र एक पटक थोरै सिँचाइ भए पनि पुग्ने साह बताउँछन् ।

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७६ ११:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×