भारतले नहरमा पानी छाडेन, किसान निराश

किसानले महँगोमा बीउ र मल किने पनि यस वर्ष भारतले नहरमा पानी नछाड्ने व्यहोराको पत्र पठाएपछि किसान तनावमा छन् 
शंकर आचार्य

(पर्सा) — भारतले यस वर्ष गण्डक नहरमा हिउँदे बाली लगाउने सिजनका पानी नदिने भएपछि किसान निराश बनेका छन् । नहरमा पानी आउने आशामा खेतमा गहुँको बीउ छरिसकेका किसानलाई अब कहाँबाट सिँचाइका लागि पानीको व्यवस्था गर्ने भन्ने चिन्ता छ । 

ZenTravel

नहरमा पानी नआउने भएपछि पर्सा र बाराका किसानले ठूलो क्षति व्यहोर्ने कृषकका अगुवाहरूले बताएका छन् । किसान हक हित संघर्ष समितिका जिल्ला अध्यक्ष सहरूम राउत गद्दीलेहिउँदे बालीमा सिँचाइ गर्न नहरमा पानी नआए आफूहरू ठूलो समस्यामा पर्ने बताए । ‘नहरमा पानी नआए हामी किसान मर्छौ,’ उनले भने, ‘महगो बिउ र मल किनेका हामीले नहरबाट पानी नपाए हाम्रो बाली मर्छ, यसले हामीलाई दोहोरो–तेहरो मार पर्छ ।’ नहरको उत्तरी भेगका किसानले पम्पिङ्ग सेट, कुलो लगायतबाट जसोतसो सिँचाइ गरे पनि दक्षिणी भेगका किसान पूर्णरूपले नहरकै पानीमा आश्रित रहेकाले पानी नआउदा विशेष गरी गहुँ बाली बिग्रने उनले बताए ।

Meroghar


अर्का किसान पृथ्वी साह कानुले भने, ‘भारतीय पक्षले पानी दिन नसक्ने जानकारी किसानलाई गहुँ छर्नु अघि दिएको भए वैकल्पिक बाली लगाउने सोच त बनाउँथ्यौं । ढिलो गरी सूचना दिएपछि किसानलाई ठूलो नोक्सान हुन्छ । ’ उनले थपे, ‘गहुँ बाली लगाउन नसक्ने अवस्थामा हामी तोरी वा अन्य सिँचाइ कम लाग्ने बाली लगाउथ्यौं, तर अन्तिम समयमा आएर यसरी पानी दिन नसक्ने भारतले जनाउँदा २ जिल्लाका किसानलाई ठूलो मर्का परेको छ ।’

भारतीय भूभागमा नहरको मर्मत कार्य गरिने जनाउसहितको पत्र भारतीय पक्षले नारायणी सिँचाइ व्यवस्थापन कार्यालय वीरगन्जलाई हालै पठाएको छ । नेपाल र भारत बीचको गण्डक सम्झौताअनुसार, गहुँ बालीका लागि भारतले बर्षेनी डिसेम्बर २५ देखि मार्च २५ सम्म नहरमा पानी छोड्ने गरेको छ ।

कार्यालयका इन्जिनियर एवम् सूचना अधिकृत सुरेशप्रसाद साहले भारतीय पक्षको पानी छाड्न नसकिने व्यहोरा सहितको पत्र सोमबार कार्यालयमा प्राप्त भएको जनाए । ‘भारतको रामनगरस्थित दोन कनाल डिभिजन कार्यालयका एक्जुकेटिभ इन्जिनियर शैलेन्द्र कुमारको हस्ताक्षर सहितको पत्र सोमबार प्राप्त भएको हो,’ उनले भने, ‘पत्रमा भारतीय भूमिमा गण्डक नहरको १०६ दशमलव ४५ आरडीमा गर्न लागिएको क्रस ड्रेनेजको निर्माणका कारण यस बर्ष हिउँदे बाली सिजनमा नहरमा पानी दिन नसक्ने व्यहोरा उल्लेख छ ।’ त्यहाँ रहेको क्रस ड्रेनेज क्षति भइसकेकाले भारतले नयाँ क्रस ड्रेनेज निर्माण गर्न लागेको साहले बताए । क्रस ड्रेनेजबाट नहरमुनि खोला नाला जस्ता प्राकृतिक बहावलाई पास गरिएको हुन्छ । भारततर्फ गण्डक नहरको संरचना लामो रहेको तथा त्यहाँ खोला नाला पनि नेपालको तुलनामा बढी रहेकाले त्यता क्रस ड्रेनेज, साइफन, नहरको किनार आदि संरचनामा बढी क्षति हुने गरेको छ । तिनको नियमित मर्मत सम्भार तथा नया संरचना निर्माण पनि गर्ने गरिएको साहले बताए ।

गण्डक नहरको संरचना नेपाल भन्दा भारतमा बढी छ । नहरको भार क्षमता नेपालको भन्दा भारतीय नहरको बढी छ । यो नहर नेपालमा पर्साको जानकीटोलाबाट प्रवेश गरेर रौतहटको वाग्मतीमा झर्दा ८१ किमि यात्रा तय गर्छ । नवलपरासीस्थित नेपाल भारत सीमाबाट सुरु हुने नहर पर्साको सीमासम्म आउँदा भारतमा ९२ किमि लामो छ । नेपालतर्फ नहरको भार क्षमता ८ सय ५० क्युसेक हो भने भारतमा यसको भारत क्षमता २ हजार ५ सय क्युसेक छ ।
इन्जिनियर साह भने भारतीय पक्षले क्षतिग्रस्त क्रस ड्रेनेजको ठाउमा नया ड्रेनेज निर्मांणको काम रवि बाली सिजनमा नगरे आउदो धान बाली सिजनमा नहरमा पानी आउने सम्भावना झनै कम हुने बताउँछन् । ‘हाल भारतले गर्न चाहेको क्रस ड्रेनेजको निर्माण कार्य रोकेर गहुँ बालीका लागि नहरमा पानी छोडे आउँदो धान बाली सिजनमा पानी आउने सम्भावना झनै कम हुन्छ,’ उनले भने, ‘त्यतिजेन्ल क्रस ड्रेनेजको निर्माण कार्य सकिने अवस्था हुँदैन, जसले किसानलाई झनै बढी घाटा हुन सक्छ ।’ गहुँलाई कम सिँचाइ र एक पटक थोरै सिँचाइ भए पनि पुग्ने साह बताउँछन् ।

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७६ ११:५९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गढीमाईको आम्दानी २ करोड

लक्ष्मी साह

(बरियारपुर, बारा) — पाँचवर्षे गढीमाई मेला समितिले यसपालिको मेलाबाट दुई करोड ७ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ । बढी आर्थिक लाभमा केन्द्रित भएका समितिले व्यवसाय स्टल, मनोरञ्जनका साधन राख्न गरेको जग्गा बिक्री, मनोरञ्जन ठेक्का र राँगा दर्ता (बधशालामा प्रवेश गराएबापत शुल्क) बाट उक्त आम्दानी गरेको हो ।

‘समितिले गढीमाईको पर्यटन पूर्वाधारसहित यस क्षेत्रको विकासका लागि गुरुयोजना बनाउने उद्देश्यले ठेक्कामार्फत आम्दानी गरेको हो’, मेला समिति परिचालन गर्दै आएको महागढीमाई नगरपालिकाका प्रमुख उपेन्द्र यादवले भने, ‘यो सबै रकम गढीमाईको विकासमा खर्च गरिनेछ ।’

मेला समितिका महासचिव मोतिलाल कुसवाहाका अनुसार १ करोड २२ लाखमा जग्गा ठेक्का, ६५ लाखमा मनोरञ्जन ठेक्का र २० लाख राँगाको दर्ताबाट आम्दानी आएको हो । यसबाहेक भेटी, पार्किङ, गुद्री बजारको ठेक्काबाट केही आम्दानी आएको हो । ‘यस क्षेत्रको विकासको लागि आर्थिक लाभमा केन्द्रित छौ,’ नगर प्रमुख यादवले भने, ‘गढीमाई विकासका लागि जहाँ हात बढाउँदा आफैं आम्दानी गरेर विकास गर्नु भनेर जवाफ पाएपछि आर्थिक पाटो मजबुत गर्न सबै प्रकारको ठेक्का गरिएको हो ।’ गढीमाई क्षेत्रको पर्यटन विकास हुन सकेको छैन् । पर्यटकीय, ऐतिहासिक र धार्मिक दृष्टिकोणले आकर्षण बोकेका मन्दिर क्षेत्रको वृहत् पर्यटन विकास हुन नसक्दा सरोकारवालाहरू चिन्तित छन् । मन्दिरको विकासको लागि अल्पकालीन, मध्यकालीन र दीर्घकालीन गरी तीन चरणमा गुरुयोजना बन्न्नुपर्ने योजनाकारहरू सुझाउँछन् ।

दीर्घकालीन रुपमा सडक, बिजुली, बजार व्यवस्थापन, सवारी पार्किङ्ग स्थल, खानेपानी, शौचालय र व्यवस्थित पशु बधशाला स्थलको अभाव जस्ता समस्याले गर्दा दर्शनार्थीहरू प्रभावित हुँदै आएका छन् । ‘विश्वमा चिनाउने उदेश्यले पर्यटकीय विकास गर्ने गुरुयोजना छैन्’ गढीमाई ट्रष्टका रामचन्द्र साहले भने, ‘पर्यटन मन्त्रालय, राष्ट्रिय योजना आयोगलगायत विभिन्न मन्त्रालय र अन्य कति लगानीकर्तालाई गुहार्दा पोखरी निर्माणबाहेक अरु योजना सफल हुन सकेको छैन् ।’

बधशाला र गढीमाई मन्दिर वरिपरिमा रिङ्ग रोड, विवाह मण्डपसँगै धर्मशाला निर्माण गर्नुपर्ने भएपनि अधुरै छन् । यसरी फोहोर व्यवस्थापनको लागि डम्पिङ साइड, कलैया–बरियारपुर सडक खण्ड पींच, व्यवस्थित फुल प्रसाद बिक्री केन्द्र, खानेपानी ट्याङ्की र स्थायी शौचालय निर्माण गर्ने योजना कागजमै छन् । यसैगरी मेलाक्षेत्र विस्तारको लागि भण्डै ३० विघामा जग्गा अधिग्रहण गर्ने, एम्बुलेन्स खरिद तथा विद्युतीकरणलगायतका काम बाँकी रहेको उनले बताए । टाढाबाट आउने भक्तजनहरूको लागि आवासको व्यवस्था छैन् । ‘यी ठाउँलाई विकास र संरक्षण गर्छौ भनेर चुनावी मुद्दा बनाइने गरिएको छ । तर यहाॅ विकास भने कतै भएको छैन्,’ उनले भने ।

व्यवसायीको आकर्षण
मेलामा व्यवसाय मार्फत आर्थिक लाभ लिने व्यवसायीहरूको आकर्षण पनि बढेको छ । यस क्षेत्रका सबै प्राय: स्थानीय व्यवसायीले अस्थायी सानातिना व्यवसाय थपेर आम्दानी गरेका छन् । खाना होटल, मनोरञ्जन, खाद्यन्न, तयारी पोशाक तथा कपडा र कस्टमेटिक व्यवसायमा बढी आकर्षण देखियो । बारा उद्योग वाणिज्य संघका एक पदाधिकारीका अनुसार जिल्लामा स्थायी व्यवसाय साढे तीन हजारको हाराहारीमा रहेपनि मेलामा त्यसको दोब्बर अस्थायी व्यवसायीले व्यवसाय थपेको बताए ।

‘मेलाले स्थानीय र बाहिरका व्यवसायीलाई आर्थिक विकासमा टेवा पुर्याएको छ,’ उनले भने, ‘आर्थिक दृष्टिकोणले व्यवसायीहरूलाई फाइदा छ ।’ भारतको युपी, विहार, उत्तर प्रदेश, बंगाललगायतका ठाउँबाट मनोरञ्जनका साधन थपिएका छन् । जसमा ८० प्रतिशत भन्दा बढी भारतीय व्यवसायीहरूको लगानी रहेको मेला समितिले जनाएको छ । मेलामा मनोरञ्जन तर्फ ‘डबल ट्रेकर मौतको कुवाँ’, रोटे पिङ, चाँद तारा, ब्रेक डान्स, रेल, सरकस, विभिन्न जादु, वैष्णोदेवी गुफा, डुंगा, थियटरलगायतमा भारतीयहरूको बढी लगानी देखिएको छ ।

५१ जनामाथि मुद्दा
प्रहरीले मेलामा चोरी गर्ने, दुर्व्यवहार गर्ने र बगली मार्ने ५१ जनामाथि मुद्दा चलाएको छ । ३ सय जना पक्राउ परेकोमा अरुलाई साधारण तारेख, जमानीमा छाडिएको छ । प्रहरी नायब उपरिक्षक रञ्जितसिंह राठौरका अनुसार अभद्र व्यवहार, सार्वजनिक मुद्दा र कतिपयलाई चोरी मुद्दा चलाइएको छ । उनकाअनुसार त्यस्ता गतिविधि गर्ने अधिकांस भारतीय पुरुष र महिला छन् । पक्राउ परेकाहरूलाई जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाराको नियन्त्रणमा राखिएको छ ।

मेलामा जडान गरिएको सिसी क्यामरा र सुरक्षाकर्मीको प्रत्यक्ष निगरानीको कारण पाकेटमारहरूको पहिचान गरी पक्राउ गरिएको उनले जानकारी दिए । मेलामा चोरी, दुर्व्यवहार बाहेक अप्रिय घटना नघटेको उनले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७६ ११:५६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×