अधिग्रहणले उठीबास

कान्तिपुर संवाददाता

पर्सा — ६५ वर्षीय हर्षालाल सहनी वीरगन्ज महानगर २५ सिर्सिया खल्वाटोलाका बासिन्दा हुन् । सरकारले उनको घर मात्र नभई सिंगो टोल नै अधिग्रहण गर्न लागेपछि उनको चिन्ता बढेको छ । 

ZenTravel

Meroghar

पुर्ख्यौली थात्थलो र समाज छोडेर अन्यत्र कहाँ जाने भन्ने चिन्ता त उनलाई छँदै छ । त्यसमाथि ३ वर्षदेखि आफ्नै घर–जग्गा पनि सरकारले बिक्री वितरण, बैंकमा बन्धकी, नाप नक्सा, नामसारीमा रोक लगाउँदा उनी परिबन्दमा परेका छन् । ‘एकातिर आफ्नै घर जग्गा सरकारको अनिर्णयको बन्दी बनेर छ,’ उनी भन्छन्, ‘यहाँबाट उठीबास भएपछि कहाँ जाने भनि हामीलाई ठूलो चिन्ता छ, छिमेकी, आफन्त, इष्टमित्र, समाज सबै छिन्नभिन्न हुने भए ।’

अर्का स्थानीय अशोक तिवारी सरकारले ३ वर्षदेखि आफूहरूलाई अनिर्णयको बन्दी बनाइराखेकोमा आक्रोशित छन् । सुक्खा बन्दरगाह र आइसिपि बीचको आफूहरूको बस्ती सरकारले लिनु अघि आफूहरूको बसोबास अथवा चलन चल्तीको दरमा उचित क्षतिपूर्ति/मुआब्जामा ढिलाइ हुँदा सिंगो टोलकै जीवन कष्टकर र भविष्य अन्धकार बन्न पुगेको उनको गुनासो छ । ‘हामी विकासविरोधी होइनौं तर विकासको नाममा हामीलाई अनिर्णयको बन्दी बनाइराख्नुभएन,’ उनले भने, ‘मानसिक मात्र नभई आर्थिक रूपले पनि ठूलो नोक्सानी भइरहेको छ ।’

आक्रोशित स्थानीयले आइतबार वीरगन्ज–पोखरिया सडकखण्डअन्तर्गत सुक्खा बन्दरगाहअगाडि २ घण्टा सडकमै धर्ना दिएर व्यस्त सडकलाई अवरुद्ध पारे । नियमित धर्ना दिने योजना बनाएका उनीहरूले गढीमाई मेलाको कारण एक साताका लागि आफ्नो प्रदर्शन स्थगन गरेका छन् ।

सरकारले आफूहरूको जग्गा अधिग्रहण वा मुआब्जाको प्रक्रिया छिटो नगरी अन्योल बनाइराखेको गुनासो अधिकांश स्थानीयको छ । हालको चलनचल्तीको दरले प्रतिधुर २१ लाख रुपैयाँको दरले मुआब्जा पाउनुपर्ने उनीहरूको माग छ ।

यसअघि पनि सुक्खा बन्दरगाह र आईसीपी निर्माणका लागि आफूहरूको जग्गा ३ पटक सरकारले अधिग्रहण गरिसकेकाले अब चौथोपटक उठीबास नै लगाउन थाल्दा आफूहरूको सन्ततिलाई जीवनयापन गर्न सहज हुने गरी उचित मुआब्जा दिइनुपर्ने माग स्थानीयको छ । जग्गा अधिग्रहणबाट आफूहरूको सदियौं प्राचीन बस्तीको अस्तित्व समाप्त हुने भई पुर्खौर् देखिको बास पहिचान, अवसरको लाभ, रोजगारी, सामाजिक सुरक्षा, भौतिक एतिहासिक पुरातात्त्विक सम्पदा, संस्कृति आदिसमेत गुम्ने अवस्था सिर्जना भएको स्थानीयको गुनासो र पीडा छ ।

नेपाल सरकारको ०७३ को पुस १७ निर्णयले स्थानीयको जग्गा अधिग्रहण प्रक्रिया अघि बढेको हो । दुवै संरचनाका बीचमा २ सय ९७ जग्गाधनीको करीब १ हजार ४ सय कित्ता जग्गा छ ।

करिब डेढ दशकअघिदेखि सञ्चालनमा आएको सिर्सिया सुक्खा बन्दरगाह र २ वर्षअघिदेखि सञ्चालित एकीकृत सुरक्षा जाँच चौकीको बीचमा खल्वाटोला गाउँ र स्थानीयको खेत पर्छ । यी दुई ठूला संरचनाबीच रहेको यो टोललाई अधिग्रहण गरेमा दुवै संरचना एकअर्कासँग जोडिनेछन् ।

सञ्चालनमा रहेको सिर्सिया सुक्खा बन्दरगाह पछिल्लो केही वर्षयता साँघुरो बन्दै गएको छ । आईसीपी सञ्चालनमा आएपछि दुवै भन्सारबाट गरी हाल करिब १ हजार मालबाहक सवारीको आवागमन यस क्षेत्रमा भइरहेको छ । दुवै संरचना साँघुरो भएर पूर्ण उपयोगमा ल्याउन समस्या हुने भएकाले सरकारले दुवै परियोजना बीचको खाली जग्गा अधिग्रहण गर्ने योजना बनाएको हो । मुआब्जा निर्धारण समिति सदस्य उमेश श्रेष्ठले अधिग्रहणको प्रकृयामा रहेका जग्गाको मुल्यांकनको काम अन्तिम चरणमा रहेको बताउँछन् ।

प्रकाशित : मंसिर १८, २०७६ १०:०८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

अव्यवस्थित भागुडुब्बा बजार

अर्जुन राजवंशी

(बिर्तामोड) — सानो क्षेत्रफल । दशकौं पुराना रूखहरू । झुरुप्प टहरा । आफूखुसी टहरा निर्माण । जसको जति शक्ति उसको त्यति नै ठूलो टहरा । झापाको दक्षिणी ग्रामीण बजार भागुडुब्बाको चित्र हो यो ।

बाह्रदशी गाउँपालिका १ स्थित भागुडुब्बा बजार जिल्लाको पुरानोमध्येको एक हो । समय बिते तर, बजारको अवस्था फेरिएन । खुद्रा पसलहरू ठूला बन्न सकेका छैनन् । टहराहरू व्यवस्थित छैनन् । बढ्दो चापले बजारको क्षेत्रफल दिनप्रति दिन साँघुरिंदो छ । ढल, स्वच्छ खानेपानी र शौचालय मात्र होइन बजार प्रवेश गर्ने र निस्किने बाटोसमेत व्यवस्थित छैन । भागुडुब्बा बाह्रदशी १ नम्बर वडाको प्रमुख र एक मात्र बजार हो । वडाका करीब ५ हजार जनसंख्या उक्त बजारमा आश्रित छन् । तर, बजारको अवस्था परिवर्तन नहुँदा स्थानीय वर्षौंदेखि राजगढ, बिर्तामोडलगायतका बजार धाउन बाध्य छन् ।

बजारको आसपास ठूलो संख्यामा राजवंशी, सन्थाल, मुस्लिम समुदायको बसोबास छ ।
‘म जन्मिएदेखि हुर्किएर यो अवस्थासम्म आइपुग्दा पनि बजारको अवस्था जस्ताको त्यस्तै छ,’ बाह्रदशी १ का वडाध्यक्ष शम्भु राजवंशीले भने, ‘ बजार व्यवस्थित र स्तरोन्नति गर्न कसैले चासो देखाएनन् । अब हामी लाग्नुपर्ने भएको छ ।’ भागुडुब्बा बजारलाई व्यवस्थित र आधुनिक बनाउन पहल सुरु गरिसकेको राजवंशीले बताए । उनकाअनुसार करिब एक बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको बजारलाई व्यवस्थित बनाउने कार्यमा इलामस्थित सहरी विकास तथा भवन कार्यालयले चासो देखाएको छ । कार्यालयले एक महिनाअघि बजारको सर्भे सम्पन्न गरेको उनले बताए ।

‘मास्टर प्लान बनाएर बजारको विकास गर्ने कार्यमा जुटेका छौं,’ वडाध्यक्ष राजवंशीले भने । व्यवस्थित हटरा निर्माण, ढल व्यवस्थापन, सार्वजनिक शौचालय, स्वच्छ खानेपानीको प्रबन्ध, खुला पार्किङ क्षेत्र, सोलार बत्ती जडान र बाटो निर्माण गर्नेगरी मास्टर प्लान बनाउने काम भइरहेको उनले बताए । ‘म ०२९ देखि यो ठाउँमा छु । यो बजारको अवस्था त्यतिबेला र अहिलेमा कुनै परिवर्तन छैन,’ सोभितमान तामाङले भने, ‘जथाभावी बढ्दै गएका पसल टहराले बजार साँघुरो भएको छ । चाडो व्यवस्थित गर्नुको विकल्प छैन ।’ ग्रामीण क्षेत्रको बजार भएकाले स्तरोन्नतिमा सरकारी पक्षले ध्यान नदिएको उनको आरोप छ ।

उक्त बजारको विकल्पमा ५ किलोमिटर टाढा राजगढ बजार छ । ‘यो बजारले हामीलाई धेरै सहज भएको छ । होइन भने सामान्य सामान किनबेच गर्न पनि ५ किलोमिटर टाढाको राजगढ जानुको विकल्प हुँदैन,’ उनले भने । भागुडुब्बामा हप्ताको तीन दिन बजार लाग्छ । ‘पहिला हप्तामा दुई दिन शुक्रबार र मंगलबार मात्र बजार लाग्थ्यो । अहिले स्थानीयको मागअनुसार आइतबारसमेत गरी सातामा तीन दिन बजार लाग्न थालेको छ,’ प्रवीण राजवंशीले भने, ‘अब जनप्रतिनिधि र सरकारी संयन्त्र लागेर बजारको विकास गर्नुको विकल्प छैन ।’

बजारमा किराना, चिया नास्ता, कपडा, मिठाई, माछा मासु, सागसब्जी, साइकल ग्यारेजसहित ५० बढी पसल छन् । सहरी विकास तथा भवन कार्यालयका प्रमुख सुमन मिश्रले बजारको सर्भे गरिसकेको जानकारी दिए । ‘यो बर्ष हामी बजारलाई आधुनिक र व्यवस्थित बनाउनेगरी मास्टर प्लान निर्माण गर्दैछौं’ उनले भने,‘मास्टर प्लानअनुसार अर्को बर्षदेखि बजेटको व्यवस्था गरेर निर्माण कार्य अघि बढाउनेछौं ।’

प्रकाशित : मंसिर १८, २०७६ १०:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×