कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

उद्योगले ठगेपछि खाँडसरीलाई उखु

मिलले प्रतिक्विन्टल ५३६ रूपैयाँ मूल्य तोके पनि भुक्तानी दिएन । किसानहरुलाई अझै ३२ करोड रूपैयाँ तिर्न बाँकी छ । तत्काल नगद मिल्ने भएकाले उनीहरु अहिले प्रतिक्विन्टल २५० रूपैयाँमा खााडसरीलाई उखु बेचिरहेका छन् ।
शिव पुरी

(रौतहट) — गरुडा बजारबाट झन्डै ७ किलोमिटर पूर्व लागेपछि सुन्दरपुर गाउँ आउँछ । गाउँको आडैमा दर्जनौं खाँडसरीमा उखुको चाङ देखिन्छ । ती उखु स्थानीय किसानले बेचेका हुन्, सस्तो दाममा ।

चिनी मिलले समयमा भुक्तानी नदिएकाले खाँडसारीलाई उखु बेचेको उनीहरू बताउँछन् । उखुलाई नगदे बालीको रुपमा लिईन्छ । तर पछिल्लो एक दशकयता गरुडास्थित श्रीराम सुगर मिलले भुक्तानीमा झमेला दिन थालेको किसानको भनाइ छ ।


जिल्लाभित्र करिब डेढ दर्जन खाँडसरी उद्योग छन् । उनीहरूले उखुको अवस्था हेरी मुल्य लगाउँछन् । जति किन्छन्, तत्काल नगदै दिन्छन् । गढीमाई ४ सुन्दरपुरमा रहेका खाँडसरी (मिठ्ठा उद्योग)ले प्रतिक्विन्टल २ सय ५० देखि ३ सय रुपैयाँसम्ममा उखु किनिरहेका छन् । खेत खाली गरेर रबि बाली लगाउनुपर्ने भएकाले पनि किसान हतारिइरहेका छन् ।


मिलले पैसा दिन छाडेपछि सस्तो मूल्यमा उखु बिक्रि गर्न लागेको बिश्रामपुरका सुखलरायले बताए । ‘नगदे बाली भनेर के गर्नु । एक बर्षसम्म पनि उद्योगले पैसा दिदैन,’ उनले भने, ‘नगद पाइन्छ । त्यही भएर खाँडसरीलाई दिएका हौं ।’ उनले १० कठ्ठामा लगाएको उखु सुन्दरपुरको उद्योगलाई ३ सय रुपैया प्रतिक्विन्टलमा बेचेका छन् ।


जिल्लामा अहिले श्रीराम र बाबा बैजुनाथ गरी दुईवटा चिनी मिल छन् । बर्षेनी भुक्तानीमै झमेला हुन थालेपछि मिल र किसानबीच द्वन्द्व छ । यसको फाइदा खाडसरीले लिइरहेका छन् । चिनिमिलमा गत बर्ष उखुको मुल्य ५ सय ३६ रुपैया प्रतिक्विन्टल थियो । यस वर्ष मुल्य तय भईसकेको छैन् । ‘समयमा पैसा नभए ब्यवहार टार्न कठिन हुन्छ । नगद पाईने आसमा किशानले उखु ल्याइरहेका छन्,’ सुन्दरपुरका खाँडसरी संचालक कृष्णनन्दन साहले भने, ‘५ बर्षयता चिनिमिलले पैसा दिन सकेको छैन ।’ मिठ्ठा (सख्खर) को मूल्यमा गिरावट आएको भन्दै खाडसरी संचालकउखुको मूल्य बढाउन चाहँदैनन् । चाडपर्वका बेला सख्खर प्रतिक्वीन्टल ५ हजारका दरले बिक्री भइरहेको थियो । अहिले केही खस्किएको उनीहरू बताउछन् । १० क्वीन्टल उखुबाट एक क्वीन्टल सख्खर तयार हुन्छ ।


सख्खरको तुलनामा उखु निकै सस्तो भएको किसानको गुनासो छ । समयमा मिल सञ्चालन नहुने र उधारोमा दिनुपरेकाले खाडसरीलाई सस्तोमा बेच्न बाध्य भएको उखु उत्पादक संघ रौतहटका कोषाध्यक्ष मनोजकुमार सहनीले बताए । ‘भनेको बेला मिलले भुक्तानी दिँदैन,’ उनले भने, ‘बर्षेनी उखुको रकम लिन मिल धाउनुपर्ने बाध्यताले किसान पीडामा छन् ।’ किसानहरू उखुको साटो गहु, दलहन, तेलहनलगायत बाली लगाउन थालेका छन् ।


भुक्तानीमै झमेला

श्रीराम सुगर मिलले उखु किसानलाई ६ बर्षदेखिको झन्डै ४२ करोड रुपैयाँ तिर्न बाँकी छ । दशै, तिहार, छठजस्ता पर्वमा समेत किसानले भुक्तानी पाएनन् । संघले केही दिनअघि प्रजिअ किरण थापालाई भुक्तानीका लागी पहल गरिदिन अनुरोध गर्दै ज्ञापनपत्र बुझाएको थियो । मिल सञ्चालकलाई जति अनुरोध गर्दा पनि नसुनेको किसानको गुनासो छ । भुक्तानीका लागि अनुरोध गर्दा सञ्चालकले मिल बन्द गर्ने चेतावनी दिएको संघका कोषाध्यक्ष सहनीले बताए ।


मिलले २०७१ सालदेखिको रकम बाँकी राखेको छ । २०७१/०७२ सालको १२ करोड भुक्तानी बाँकी थियो । २०७५/०७६ मा झण्डै ६४ करोडको उखु खरिद गरेकोमा ढिला गरी ३२ करोड दिइएको थियो । त्यसपछि किसानको ४४ करोड बाँकी रहेकोमा पर्वका बेला मिलले केही भुक्तानी गरेको थियो । अझै ३२ करोड बाँकी छ । पर्वका बेला केही रकम दिएजस्तो गरेर झुक्याएको सहनीले बताए । उनका अनुसार उद्योगले १ लाख १३ हजार क्विन्टल बढी चिनी उत्पादन गरेको थियो ।


श्रीराम सुगर मिलका निमित्त प्रमुख एनके गुप्ताले किशानको बक्यौताबारे बोल्न चाहेनन् । ‘उखुको मुल्य तोक्ने सबालमा माथि वार्ता हुदै छ,’ उनले भने, ‘भुक्तानी समयमा हुन नसक्नुको कारण म भन्न सक्दिनँ ।’ प्रजिअ थापाले किसानको पीडा माथिल्लो निकायमा पुर्‍याउने बताए ।


२०५० सालमा गरुडा नगरपालिकामा चिनी उद्योग स्थापना भएको हो । कटहरिया नगरपालिकामा एक वर्षअघि मात्र नयाँ उद्योग संचालनमा आएको छ । यी मिलले छिमेकी बारा, पर्सा, सर्लाहीसम्मका किसानको उखु क्रसिङ गर्ने योजना बनाएका छन् । तर पछिल्लो समय गरुडाले सोचेजसरी क्रसिङ गर्न सकेको छैन । सुरुका बर्षमा २५ लाख भन्दा बढी क्विन्टल उखु क्रसिङ गरेको थियो ।


प्रकाशित : मंसिर ९, २०७६ १०:०४

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

राजपा रौतहटमा चरम गुट : तीन अधिवेशन, तीनै अध्यक्ष

शिव पुरी

(रौतहट) — जिल्लामा राष्ट्रिय जनता पार्टी (राजपा) का तीनवटा गुटबीचको विवाद उत्कर्षमा पुगेको छ । गुटकै कारण दुई दिनअघि सम्पन्न जिल्ला अधिवेशनबाट तीन अध्यक्ष चुनिएका छन् । तीनै जनाले आफैंलाई वैधानिक अध्यक्ष दाबी गरिरहेका छन् । 


सदरमुकाम गौरमा तीन छुट्टाछुट्टै अधिवेशन गरिएपछि विवाद झन् सतहमा आएको हो । राजपा केन्द्रिय समितिले खटाएका पर्यवेक्षक सुनिल रोहितको उपस्थितिमा गौरमा सम्पन्न जिल्ला अधिवेशनले लीला साहलाई अध्यक्ष चुनेको छ । उनकै अध्यक्षतामा कमिटी बनाइएको छ । तत्कालीन माओवादीका सक्रिय कार्यकर्ता उनी पार्टीले बेवास्ता गरेको भन्दै राजपामा गएका हुन् ।

गौर नगरपालिकाको सभाहलमा केन्द्रीय महासचिव एवं गौरका मेयर अजय गुप्ताको सक्रियतामा सम्पन्न अधिवेशनले शेख जम्सेदलाई अध्यक्ष चयन गरेको छ । उनी केन्द्रिय नेता राजेन्द्र महतोनिकट मानिन्छन । त्यसै गरी केन्द्रीय सदस्य एवम् प्रदेशसभा सांसद बाबुलाल साहको सहभागितामा गौरस्थित रामजानकी धर्मशालामा भएको जिल्ला अधिवेशनबाट रामप्रवेश दास अध्यक्ष चुनिएका छन् । दास नेता सरतसिंह भण्डारीनिकट हुन । सांसद साहले दास नै आधिकारिक अध्यक्ष भएको दाबी गरे । ‘केन्द्रबाट पठाइएको पर्यबेक्षकको काम जिल्लामा समन्वय गर्नु हो । तर त्यस्तो भएन । पर्यवेक्षककै कारण तिन अध्यक्ष चुनिएका हुन्,’ उनले भने, ‘अध्यक्ष प्रणाली र बहुमत सदस्यका आधारमा दासलाई अध्यक्ष चयन गरेका हौ ।’

राजपाको केन्द्रीय समितिले अधिवेशन गराउन रोहितलाई कातिक ४ गते रौतहट पठाएको थियो । उनकै सहभागितामा सम्पन्न अधिवेशनबाट लिला साहलाई अध्यक्ष बनाइएको पार्टीका सहमहासचिव अनिल सिंहले बताए । ‘केन्द्रबाट तोकिएको पर्यवेक्षकको रोहबरमा भएको अधिवेशनलाई मान्यता दिनुपर्छ,’ उनले भने, ‘जिल्ला तहमा गुट, उपगुट देखिनु राम्रो होइन । यसलाई यथाशक्य मिलाउनुपर्छ ।’

यति बेला राजपाका अधिकांश कार्यकर्ता जिल्लाको आधिकारीक अध्यक्ष को हो भनी टिपणि गरिरहेका छन् । धेरैले यसलाई चरम गुट–उपगुटको उपज भनिरहेका छन् । पार्टीका केन्द्रीय महासचिव अजय गुप्ताले एउटै जिल्लामा तिन अध्यक्ष बन्नु दु:खद भएको बताए । ‘हामी चाँडै विवाद मिलाउने तयारीमा छौं,’ उनले भने, ‘यस विषयमा केन्द्रमा समेत जानकारी भइसकेको छ ।’ निर्वाचनको तालीका समेत नबनाई केन्द्रिय पर्यबेक्षक रोहितको रोहबरमा एकलौटी ढंगले अधिवेशन गरेको भन्दै दास र जम्सेद समूहले बहिष्कार गरेका थिए ।

समाजबादी पार्टीसग एकीकरणको चर्चा भइरहदा राजपालाई जिल्ला तहकै विवाद मिलाउन हम्मे परेको छ । तीनै जना अध्यक्ष पार्टी कार्यालय गएका छैनन । उनिहरूले आफनो पक्षका मानिसलाई राखेर जिल्ला समिति गठन गरिसकेका छन ।

जिल्लामा बिगतमा राजपाका नेता अनिल झा र राजेन्द्र महतोका गुट हाबी थिए । जिल्ला तहको बिवाद मिलाउन केन्द्रले मसिर २५ सम्मको समय दिएको छ । केन्द्रले कातिक ३० भित्र जिल्लाको अधिवेश सक्न निर्देशन जारी गरेको थियो । तर जिल्ला तहमा देखीएको बिवादले ढिलाइ भएको राजपाका सह महासचिव सिंहले जनाए ।

उनले भने, ‘जिल्ला तहमा देखिएको बिवाद र रौतहटमा तिन जना अध्यक्ष चुनिएको बिषयलाई केन्द्रले गम्भिर रुपमा हेरेको छ ।’ मधेश आन्दोलनका बेला अग्रणि भूमिका खेलेको जिल्लामा मधेशबादी दलमै बिवाद देखीनु दुर्भाग्य भएको पार्टीका पुराना जिल्ला नेताको भनाई छ । मधेशबादी ६ वटा दल मिलेर राष्ट्रिय जनता पार्टी(राजपा) गठन भएको हो ।

प्रकाशित : मंसिर ८, २०७६ १०:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×