हात्तीको पदमार्ग नमास्न माग

शंकर आचार्य

(पर्सा) — निजगढ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा हात्तीको परम्परागत पदमार्ग नमासी केही वन क्षेत्र यथास्थितिमा छोड्नुपर्ने माग संरक्षणकर्मीले गरेका छन् । पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जकर्मीले विमानस्थलको भौतिक संरचना निर्माणअघि हात्तीको पदमार्ग जोगाउन गृहकार्य गर्नुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ । 

निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत अमीर महर्जन निकुञ्जसँग जोडिएको बाराको राष्ट्रिय वनमा विमानस्थलको भौतिक संरचना निर्माण गर्न लागिएकाले त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव निकुञ्जका रैथाने हात्तीको बासस्थान र पदमार्गमा पर्ने बताउँछन् । ‘यो अत्यन्त संवेदनशील विषय हो, सरोकारवालाले राष्ट्रिय गौरवको आयोजना मानिएको निजगढ विमानस्थलको भौतिक संरचना निर्माण छिट्टै सुरु हुने दाबी गरी रहेको बेला हाम्रो चिन्ता पनि बढेको छ,’ उनले भने, ‘निर्माण कार्य सुरु हुनुअघि नै हात्तीको परम्परागत पदमार्गलाई जोगाउनेबारे पर्याप्त अध्ययन, बहस र गृहकार्य जरुरी छ ।’

आफ्नो परम्परागत पदमार्ग नै प्रयोग गरेर हात्तीको समूहले बर्सेनि यात्रा गर्ने गर्छ । उसको ओहोरदोहोर गर्ने मार्ग नै बिथोलियो भने उसले मार्गमा पर्ने जस्तोसुकै अवरोधलाई पन्छाउने प्रयास गर्छ । ‘यो हात्तीको प्राकृतिक स्वभाव नै हो, उसले बर्सेनि एउटै पदमार्गबाट आवागमन गर्छ,’ महर्जन भन्छन्, ‘आफ्नो बाटोमा कुनै निर्माण कार्य वा अवरोध आदि भए ऊ आक्रोशित भएर त्यसलाई पन्छाउन खोज्छ ।’

निकुञ्जका सहायक संरक्षण अधिकृत अशोक राम बर्सेनि निकुञ्जको रैथाने हात्तीको झुन्ड बाराको राष्ट्रिय वन हुँदै रौतहट भएर सर्लाहीको वन क्षेत्रसम्म पुग्ने गरेको बताउँछन् । हात्तीको झुन्ड निजगढको पश्चिमको तामागढीको वन क्षेत्र भएर बकेया खोला तरेर निजगढ दक्षिण भएर रौतहटको वन क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने गरेको छ । ‘प्रस्तावित विमानस्थलको उत्तरी सिमानामा पर्ने उक्त क्षेत्रमा हात्तीको सहज तथा परम्परागत आवागमनलाई कायम राख्ने केही वन क्षेत्रका रूख नकाटी पूर्ववत् अवस्थामै छाडिदिनुपर्छ,’ रामले भने, ‘बकेया खोलाको पश्चिमतर्फ २ किमि र पूर्व पश्चिम राजमार्गबाट दक्षिणतर्फ ३ किमि वन क्षेत्र नचलाउने हो भने हात्तीको पदमार्ग कायम रहन्छ ।’

निकुञ्जको रैथाने हात्तिको झुन्डले बर्सेनि असार–साउन महिनामा यही बाटो भएर पूर्वपश्चिम यात्रा गर्ने गर्छ । यही मार्ग भएर पूर्व सुनसरी/सिन्धुली हुँदै सर्लाहीसम्म आउने हात्तीको समूहले पनि निकुञ्जसम्मको यात्रा गर्ने गर्छ । यसै वर्ष पनि प्रस्तावित निजगढ विमानस्थल निर्माणस्थल क्षेत्रमा हात्तीको समूह धेरै दिन बसेको पाइएको उनले बताए ।

हात्तीमै विद्यावारिधि गरिरहेका राम यात्रा गर्दा बाटोको ५ किमि दूरीसम्म ‘डिटेक्ट’ गर्ने क्षमता भएको जनावर हात्तीले त्यस क्रममा कुनै बाधा–अवरोध देखे आफ्नो यात्रा अघि नबढाउने प्रकृतिको हुने गरेको बताउँछन् । सूँड माथि उठाएर उसले १५ किमि दूरीसम्मको अवस्था मापन गर्न सक्ने र त्यति नै दूरीमा रहेको हात्तीलाई संकेत गर्न सक्ने क्षमता हात्तीमा हुने गरेको उनले बताए । नेपालको राष्ट्रिय वन, निकुञ्ज तथा आरक्षमा कुल २ सय २५ जंगली हात्ती रहेको तथ्यांक छ । जसमध्ये सबैभन्दा बढी बर्दिया कम्प्लेक्समा १ सयदेखि १ सय १०, चितवन/पर्सा कम्प्लेक्समा ४५ देखि ५०, सिन्धुलीमा ८, कोसीमा १३ देखि १४, झापामा १९ देखि २० र शुक्लाफाँटामा २० देखि २५ हात्ती रहेका छन् ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७६ १०:२८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

९४ वर्षमा गढिमाई दर्शन

पवन यादव

(सिमरा) — बाराको गढिमाई मन्दिरको चितवन भरतपुर महानगरपालिका शंकरचोककी ९४ वर्षीया अन्नपूर्ण ढुंगानाले सोमबार दर्शन गरिन् । लौरो टेकेर मन्दिर परिसरमा पुगेकी वृद्धालाई देखेर अन्य श्रद्धालु पनि दंग परे । 

पाँच वर्षमा लागेको मेलामा यसपालि उनी लौरोको सहारामा गढिमाईको दर्शन गर्न आइपुगेकी हुन् । गढिमाईको महिमा र शक्तिभावले आफूलाई यो उमेरमा पनि तानेर ल्याएको उनले सुनाइन् । यो उमेरमा पनि मेलाको अवसरमा दर्शन पाउँदा आफू खुसी भएको उनले बताइन् ।

मंसिर १ देखी सुरु भएको मेलामा आउने दर्शनार्थी बिस्तारै बढ्न थालेका छन् । मेला भर्न आएका अहिलेसम्मकै दर्शनार्थीमध्येकै सबभन्दा बढी उमेरकी दर्शनार्थी ढुंगाना रहेकी गढिमाई मेला मिडिया व्यवस्थापन समितिका संयोजक मुकेश यादवले बताए । ‘मेलामा दर्शनार्थीको चहलपहल बढ्न थालेको छ,’ उनले भने, ‘भीडभाड बिस्तारै बढ्दै छ ।’ मेला व्यवस्थापन गर्न महागढिमाई नगरपालिका र मेला मूल व्यवस्थापन समिति सक्रिय रहेको उनले जानकारी दिए ।

प्रत्येक ५ वर्षमा एकपटक लाग्ने मेलामा लाखौंको संख्यामा नेपाल र भारतबाट श्रद्धालु आउने गरेको महागढिमाई नगरपालिकाका प्रमुख उपेन्द्रप्रसाद यादवले जानकारी दिए । ‘यसपालिको मेलालाई व्यवस्थित गर्न ७२ सदस्यीय मूल व्यवस्थापन समिति र १४ उपसमिति गठन गरिएका छन्,’ उनले भने, ‘मेलालाई शान्ति र सौहार्दपूर्ण वातावरणमा सम्पन्न गर्न हामी अहोरात्र खटेका छौं ।’ मेलाको सुरक्षा, सडक व्यवस्थापन, मनोरञ्जनका लागि खेल तमासा, श्रद्धालु भक्तजनको रात्रिवासका लागि धर्मशालालगायतको व्यवस्थापन गरिएको गढिमाई पञ्चवर्षीय मेला मूल व्यवस्थापन समितिका महासचिव मोतीलाल कुशवाहाले बताए । एक महिनासम्म लाग्ने मेलामा मंसिर १७ मा राँगा बलि र १८ मा बोका बलि दिने कार्यक्रम रहेको गढिमाई मन्दिरका पुजारी मंगल चौधरीले जानकारी दिए ।

मेला क्षेत्रमा ५ सय शौचालय र एक सय ५० भन्दा बढी चापाकलको व्यवस्था गरिएको महागढिमाई नगरपालिकाले जनाएको छ ।

एकमहिने मेलामा ७० लाखभन्दा बढी श्रद्धालुले मन्दिरको दर्शन गर्ने विश्वास आयोजक समितिले लिएको छ । मेला भर्न आउने श्रद्धालुलाई बासका लागि नि:शुल्क टेन्टको व्यवस्था गरिएको आयोजकले जनाएको छ । नि:शुल्क सेवा दिने उद्देश्यले निर्माण गरिएको टेन्टमा एकपटकमा ८० हजारदेखि एक लाख जनाले बास बस्न सक्ने व्यवस्था गरिएको आयोजकको दाबी छ ।

गढिमाई मेलालाई व्यवस्थित र सुरक्षित बनाउन जिल्ला सुरक्षा समितिले विशेष सुरक्षारण नीति अपनाएको बाराका प्रमुख जिल्ला अधिकारी फरिन्द्रमणि पोखरेलले बताए । मेलामा भक्तालुको भीड बढ्दै गएपछि आवश्यकताअनुसार एक हजारभन्दा बढी सुरक्षाकर्मी परिचालन गर्ने तयारी गरिएको उनले जानकारी दिए ।

मुख्य भीड हुने समयलाई ध्यानमा राख्दै नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र राष्ट्रिय अनुसन्धानका गरी एक हजारभन्दा बढी सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिने र मेलालाई शान्तिपूर्ण सम्पन्न गर्नका लागि सीसीटीभी क्यामरासमेत जडान गरिने योजना रहेको प्रजिअ पोखरेलले बताए ।

मेला अवधिभर उक्त क्षेत्रमा मदिराजन्य पदार्थ बिक्रीमा रोक लगाउने निर्णयसमेत गरिएको उनले बताए । ‘मदिराजन्य पदार्थ सेवन गरेपछि मेलामा आएका श्रद्धालुलाई असर पुर्‍याउन सक्ने भएकाले मदिराजन्य पदार्थलाई बिक्री वितरणमा प्रतिबन्ध लगाइएको छ,’ उनले भने, ‘यसले सुरक्षा व्यवस्थालाई पनि प्रभावित पार्ने अवस्थालाई मध्यनजर गरेका छौं ।’ स्थानीय प्रशासनको आग्रहलाई बेवास्ता गर्नेलाई कानुनी दायरामा ल्याउने उनले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर ४, २०७६ १०:२७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×