उखु किसानलाई दोहोरो मार

सुनिता बराल

(महोत्तरी) — खेतमा नयाँ उखु तयार भइसक्यो, किसानले भने अघिल्लो वर्ष बिक्री गरेको भुक्तानी पनि पाएका छैनन् । ऋणमा पैसा लिएर लगाएको उखुको मूल्य समयमै नतोकिँदा र उद्योगले समयमै भुक्तानी नगर्दा किसान दोहरो मारमा परेका छन् । 

गत वर्ष सरकारले नै उखुको मुल्य प्रतिक्विन्टल ५ सय ६३ रुपैयाँ ५६ पैसा तोकेको थियो । यसमा किसानले ४ सय ७१ रुपैयाँ २८ पैसा चिनि उद्योगबाट र ६५ रुपैयाँ २८ पैसा सरकारबाट पाउनुपर्ने हो । तर किसानले उत्पादन गरेको उखु उद्योगलाई बुझाएको ४५ दिनभित्रै भुक्तानी गर्नुपर्ने भनिए पनि महोत्तरीको एभरेष्ट चिनी मिलमा गत माघ महिनामा उद्योगलाई बुझाएको उखुको भुक्तानी अहिलेसम्म किसानले पाउन नसकेको उखु उत्पादक कृषक संघ महोत्तरीका अध्यक्ष नरेशसिंह कुवाहले बताए ।

महोत्तरी जिल्लाको गौशाला १ स्थित रामनगरमा रहेको देशकै सबैभन्दा ठूलो चिनी उद्योग एभरेस्ट सुगर एन्ड केमिकल इन्डस्ट्रिजले अझै करिब ५ हजार किसानको ८ करोड बक्यौता बुझाएको छैन । गतवर्षकै बक्यौता नपाएकाले यस वर्षको उखु खेतमा पाकिसकेको भए पनि किसान बाँकी बक्यौताको भुक्तानी र अनुदान रकमकै लागि कुरिरहेका छन् । यस वर्ष उखुको मूल्य बढ्नुपर्ने माग किसानको भए पनि अहिलेसम्म उद्योगले मूल्य निर्धारण गर्न चासो नै दिएका छैनन् ।

गौशाला १ का शिवजी महतोले उखु खेती गरेर अब हातमुख जोर्न धौधौ पर्ने भएको बताए । ‘साहुको ऋण लिएर खेती गर्‍यो,’ उनले भने, ‘डेढ वर्षसम्म कुरेर पनि बालीको पैसा लिन सकिन्न भने खेती गरेर उँभो लागिने भएन ।’ सरकारले दिने अनुदानबापतको रकम महोत्तरीका किसानले २१ करोड रुपैयाँ लिन बाँकी छ । सरकारले अनेक कागजपत्रको झमेला दिएर त्यही अनुदान पनि नदिने खेल खेलिरहेको भन्दै किसानले आन्दोलन गर्ने निर्णय गरेको महासंघका महाशंकर थिङले बताए । अहिले अनुदान लिन सरकारले अनिवार्य लालपुर्जा र अन्य दर्ता प्रक्रियाको झन्झट लगाएको किसान बताउँछन् ।

चिनी बिक्री नहुँदा ढिलाइ
उद्योगले उत्पादन गरेको चिनी बिक्री नभएकाले किसानको उखुको भुक्तानी गर्न नसकिएको उद्योगी बताउँछन् । विदेशी चिनी नेपालमा आएपछि स्वदेशी चिनीको खपत नहुने भएकाले अहिले नेपालमा भारत र पाकिस्तानको चिनी बिक्री भइरहेकाले नेपाली चिनीको व्यापार ठप्प रहेको र किसानको भुक्तानी गर्न नसकिएको एभरेस्ट चिनी उद्योगका महाप्रबन्धक युगलकिशोर चौरसियाले बताए । उनले भने, ‘अहिले भारत र पाकिस्तानको चिनी नेपालमा छ, स्वदेशी चिनीको खपत गराउन र किसानको भुक्तानी गर्न समस्या भइरहेको छ ।’

प्रकाशित : मंसिर ३, २०७६ ०९:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

सुवर्णपुर होमस्टेको स्तरोन्नति गरिँदै

शंकर आचार्य

(पर्सा) — ठोरी गाउँपालिकाकाको वडा ५ का होमस्टेलाई स्तरोन्नति गर्न सुरु गरिएको छ । विश्व वन्यजन्तु कोषको ताल कार्यक्रम र पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जको सहयोग तथा होमस्टे सञ्चालकसमेतको लगानीमा स्तरोन्नति थालिएको हो । 

निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत अमिर महर्जनका अनुसार पहिलो चरणमा १५ मध्ये ४ होमस्टेको स्तरोन्नति गर्न थालिएको छ । त्यसपछि क्रमशः बाँकीको पनि स्तरोन्नति गरिने छ । निकुञ्जको मध्यवर्ती उपभोक्ता समितिमार्फत गरिएको यस कार्यअन्तर्गत हाल उर्मिला तामाङ, वीरबहादुर लोप्चन, दावा स्याङ्तान र धनबहादुर दोङको होमस्टे स्तरोन्नति गरिँदै छ ।

ताल कार्यक्रमले यसका लागि प्रतिहोमस्टे ८ लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको उनले बताए । ‘निकुञ्जले पनि केही रकम सहयोग गर्ने गृहकार्य गरिरहेको छ,’ उनले भने, ‘होमस्टे सञ्चालक आफैंले पनि १० देखि १५ प्रतिशत रकम लगानी गर्दै छन् ।’ हालका होमस्टेको स्तरोन्नति गरियो भने पाहुनाको बसाइ लम्बिने र त्यसले व्यवसाय उँभो लाग्ने महर्जनले बताए । ‘चितवन र अमलटारीकै जस्तो अवधारणामा सुविधा सम्पन्न होमस्टे निर्माण गर्न लागिएको हो,’ उनले भने, ‘२ कोठे होमस्टे भवनमा पाहुनालाई नुहाउन र शौच गर्न सहज होस् भनी एट्याच बाथरुम निर्माण गरिँदै छ, होमस्टेमा बसे पनि अधिकांश पाहुनाले एट्याच शौचालयन खोज्ने र होटलकै सरह न्यूनतम सुविधा पनि खोज्ने भएकाले यसो गर्न लागिएको हो ।’ ५ वर्षअघि १० घरबाट सुरु गरिएको होमस्टे यो तामाङ गाउँमा हाल १५ घरमा विस्तार हुन पुगेको छ । ठोरी गाउँपालिकाकाको वडा ५ मा रहेको यो गाउँका होमस्टेमा सदरमुकाम वीरगन्ज, पोखरा, हेटौंडा, काठमाडौं, चितवन क्षेत्रका पाहुना आउँछन् । गत वर्षदेखि विदेशी पाहुनाको टोली पनि आउने क्रम बढेको गाउँका सुनाखरी मध्यवर्ती होमस्टे समितिका अध्यक्ष शम्भुराम पौडेलले बताए । होमस्टेको स्तरोन्नति भएपछि पाहुनाको बसाइ लम्बिने उनले विश्वास व्यक्त गरे । ‘यहाँ पनि चितवन र अमलटारीकै हाराहारीमा सुविधा सम्पन्न होमस्टे भए पाहुनाको बसाइ अवश्य पनि लम्बिनेछ,’ उनले भने, ‘निकट भविष्यमै वाईफाइको सुविधा तथा म्युजियमको व्यवस्था पनि हामी गर्न लागेका छौं ।’

अर्का होमस्टे अगुवा भीमबहादुर पाख्रिन बिदा मनाउन मात्र नभई तामाङ संस्कृति, रहनसहनलाई नजिकबाट बुझ्न, वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको अनुसन्धान एवम् शोधपत्र तयार पार्न पाहुना आउने गरेको बताउँछन् । यस भेगमै लज र स्तरीय होटेल नभएकाले पनि यो गाउँको होमस्टेले आगन्तुकलाई धेरै सुविधा भएको उनले सुनाए । पछिल्लो समय दैनिक कम्तीमा ३ देखि ५ जनासम्म पाहुना होमस्टेमा बासका लागि आइरहेको उनले बताए । गत वर्षदेखि अमेरिकी, जर्मनलगायत पर्यटकको टोली पनि होमस्टेमा आउने क्रम बढेको उनले सुनाए । होमस्टे समितिले पाहुनालाई नजिकको पर्सा निकुन्जमा रहेको दुग्धेश्वरनाथ महादेवको दर्शन गराउने, बिहान बेलुका आरक्षको ग्रास लाइनमा लगेर बन्यजन्तुको अवलोकन गराउने, आरक्षमै रहेको घोडेमसान मन्दिर र लौकी दहसम्म पुर्‍याएर जंगल सफारीको अनुभव दिलाउने योजना बनाएका छन् ।

पाहुनालाई गत बर्षदेखि तामाङ गित, नृत्य तथा संस्कृति पनि देखाउन थालिएको छ । समितिले २ कठ्ठा जग्गा खरिद गरी सांस्कृतिक घर निर्माण गरेको छ । भवन निर्माणका लागि तारागाउँ विकास समितिले ४ लाख १० हजार र चितवन राष्ट्रिय निकुन्जअन्तर्गतको ताल कार्यक्रमबाट ५ लाख गरी ९ लाख १० हजार रुपैया उपलब्ध भएको थियो । होमस्टेमा आउने पाहुनाको मनोरन्जनका लागि तामाङ गीत तथा नृत्य पस्कने गरिएको छ । तराईको दुर्गम गाउँमा पाहुनाले तामाङ गित तथा नृत्यको प्रत्यक्ष अनुभव लिन पाउँदा रमाउने गरेका छन् । यसले तामाङ संस्कृतिको संरक्षण र एक अर्काको संस्कृतिसँग परिचित हुने अवसर पनि जुटाइरहेको छ ।

हाल होमस्टे संचालित घरमा २/२ वटा गरी दुई दर्जन बढी बेड उपलब्ध छन् । होमस्टेमा पाहुनालाई टिका र माला लगाएर आत्मिय स्वागत गर्ने, पारीवारीक सदस्य झै व्यवहार गर्ने र भावपूर्ण रुपमा विदाई गरिन्छ । होमस्टे सञ्चालित घर र तिनका कोठा सफासुग्घर राखिएका छन् । घरमा आरामदायी बिछ्यौनाको व्यवस्था गरिएको छ । प्रतिबेड दैनिक २ सय रुपैयाँ मात्रै शुल्क लाग्ने होमस्टेमा पाहुनाको अर्डर बमोजिमको खाजा र खानाको व्यवस्था गरिन्छ । शाकाहारी तथा मांसाहारी खानाको व्यवस्था गरिएको छ ।

प्रकाशित : मंसिर ३, २०७६ ०९:४५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT