ओझेलमा पर्यटकीय क्षेत्र

स्थानीय तहले आफ्ना क्षेत्रका पर्यटकीय स्थलको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा चासो देखाएको छैन
ओमप्रकाश ठाकुर

(सर्लाही) — सर्लाहीमा रहेका पुरातात्त्विक, धार्मिक र पर्यटकीय महत्त्वका स्थलहरू ओझेलमा परेका छन् । स्थानीय तहको बेवास्ताका कारण यी क्षेत्रमा आन्तरिक र बाह्य पर्यटकको आकर्षण नभएको हो । 

जिल्लामा विविध महत्त्व बोकेका आठ वटा पर्यटकीय स्थल छन् । तीमध्ये अधिकांश पर्यटकीय स्थलको संरक्षणमा स्थानीय तहको ध्यान पुग्न सकेको छैन । साबिकको जिल्ला विकास समिति (जिविस) सर्लाहीले जिल्लाको प्रमुख पर्यटकीय स्थलको विकास तथा प्रचारप्रसारका लागि बर्सेनी बजेट विनियोजन गर्ने गरेको थियो । संघीयतासँगै बनेका स्थानीय तहले भने आना क्षेत्रका पर्यटकीय स्थलको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा चासो देखाएको छैन ।

स्थानीय तहले नै संरक्षणमा चासो नदिँदा जिल्लाका पर्यटकीय स्थल ओझेलमा परेको स्थानीय बताउँछन् । ‘स्थानीय तह गठन पश्चात चन्द्रनगर गाउँपालिकाले नाढीमन ताल र बरहथवा नगरपालिकाले मुर्तीयास्थित मुक्तेश्वर महादेव मन्दिरको संरक्षणमा जुटे, अन्य स्थानीय तहको भने ध्यान नै पुग्न सकेको छैन,’ नागरिक अगुवा रजनीकान्त झाले भने, ‘स्थानीय तहले चासो नदिंदा प्रचार प्रसार भएको छैन ।’

प्रदेश २ कै अग्लो स्थानमा रहेको पर्यटकीय स्थल राजारानी थूम्कोमा पछिल्लो समय पर्यटक जानै छाडेका छन् । जिल्लाको उत्तर–पूर्वी क्षेत्रस्थित ईश्वरपुर नगरपालिका–१२, घारीबथानमा रहेको थूम्को प्रचारप्रसारको अभावमा पछिल्लो समय ओझेलमा पर्न थालेको हो । तत्कालिन जिल्ला विकास समितिले राजारानी थूम्कोलाई जिल्लाको प्रमुख पर्यटकीय स्थलको रुपमा समावेशगरी संरक्षण र प्रचार प्रसारमा जोड दिएको थियो । त्यतिबेला युवायुवती समूहमा वनभोज खाने र मनोरञ्जनका लागि पुग्ने गर्थे तर स्थानीय तहले नै संरक्षणमा चासो नदिँदा राजारानी थुम्को ओझेलमा परेको त्यहाँका स्थानीय बताउँछन् ।

चुरे डाँडामा रहेको थूम्कोसम्म पुग्ने भीर बाटो निकै जीर्ण भएका कारण पनि त्यहाँ आवतजावत हुन छाडेको हो । ‘अलि पहिला त युवायुवती समूहमै वनभोज खाने, रमाइलो गर्न आउने गरेका थिए तर हिजोआज कोही पनि आएको देखेका छैनौँ,’ थुम्कोकै तल रहेको गुइडुङ गाउँका स्थानीय वीरबहादुर बम्जनले भने, ‘थुम्को जाने बाटो राम्रो नभएर पनि कोही नआएका होलान् ।’ घारीबथानकै पछिल्लो पुस्तालाई राजारानी थुम्को जिल्लाको पर्यटकीय स्थल हो भन्ने थाहासमेत नरहेको बम्जनले बताए ।

थूम्कोमा धेरै पहिले राजारानी आएर बसेका कारण यसको नाम राजारानी थुम्को कायम गरिएको स्थानीय बूढापाका बताउँछन् । थुम्कोमा अहिले पनि ढिकी, जाँतोलगायत घरायसी काममा प्रयोग हुने वस्तुका अवशेष भेटिने गरेको त्यहाँ पुगेका बताउँछन् । ईश्वरपुर नगरपालिकाका प्रमुख मनोजकुमार देवकोटाले राजारानी थूम्कोको संरक्षणका विषयमा नगरपालिका गम्भीर रहेको बताए । ‘हामीले संरक्षणको पहल गरेकै छैन् भन्ने होईन्, त्यहाँ भ्यु टावर निर्माण गर्ने विषयमा सम्भाव्यता अध्ययनका लागि प्राविधिकसहित म आफै पुगेको थिएँ,’ नगरप्रमुख देवकोटाले भने, ‘थुम्कोसम्म पुग्ने बाटो र भ्यु टावर निर्माणका लागि हामीले सबैतिर पहल गरिरहेका छौं ।’

अर्को पर्यटकिय महत्त्व बोकेको हरिपुर नगरपालिका–४ फरहदवास्थित ऐतिहासिक एवं धार्मिक महत्त्वको जंगमुक्तेश्वर तथा हिरण्य गर्भेश्वर महादेवको जोर लिंगसहितको मन्दिर पनि ओझेलमा पर्दै गएको छ । राणा शासनका तत्कालीन श्री ३ जंगबहादुरले देहत्याग गरेको स्थानमा वीर शमशेरले बनाएको मन्दिर प्रचार अभावमा दर्शनार्थी पनि पुग्न छाडेका छन् । यहाँ पनि स्थानीय तहको बेवास्ताका कारण यो मन्दिर ओझेलमा परेको स्थानीय विष्णु राउतले बताए ।

राजारानी थुम्को र जंगमुक्तेश्वर महादेव मन्दिर मात्र हैन, लालबन्दीको पाँचकुमारी क्षेत्र, हरिपुरको चितायन परिसर, जमुनियाको मदनपुर मठ र कर्मैयाको हरिहर क्षेत्रको संरक्षण एवं व्यवस्थापनमा स्थानीय तह जुटे पर्यटनको आकर्षक क्षेत्र बन्ने सम्भावना छ । स्थानीय तहसहित प्रदेश सरकार, पर्यटन मन्त्रालय र पुरातत्व विभागले पनि संरक्षण र प्रचारमा जोड दिई ओझेलमा परेको पर्यटकिय स्थलको विकास गर्न जरुरी छ ।

सर्लाहीको चन्द्रनगरस्थित नाढिमन ताललाई नेपाली सेनाको टोलीले ०७२ सालमा पर्यटकीय स्थलको रुपमा विकास गरेपछि पर्यटक आउन थालेका हुन् । यसलाई चन्द्रनगर गाउँपालिकाले पनि पर्यटकीय क्षेत्र विकास, विस्तार र प्रचार प्रसारमा सहयोग गरेको छ । ५२ विगाहामा फैलिएको ताल संरक्षणको अभावमा अतिक्रमणको चपेटामा परेको थियो । यता बरहथवा नगरपालिका–९ मुर्तीयास्थित मुक्तेश्वर महादेव मन्दिरको प्रचार प्रसार र संरक्षणमा स्थानीय तह जुटेका छन् । स्थानीय तहले वर्षेनी प्रचार प्रसारका लागि मेला महोत्सव गर्दै आएको छ ।

प्रकाशित : मंसिर ३, २०७६ ०९:४३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सामूहिक खेतीमा युवा

‘बिरूवा उमार्न र तापक्रम मिलाउन नसक्दा सुरूवाती दिनमा घाटा सहनुपर्‍यो, अहिले भने एक वर्षको अनुभवले धेरै कुरा सिकायो’
सुम्निमा चाम्लिङ

(इटहरी) — सुनसरीको बराहक्षेत्र ९, प्रकाशपुर ढोलबजियाका छविलाल चौधरी, रघुवीर चन्द्रवंशी र अमिर निरौला कृषि कर्ममा रमाउन थालेको डेढ वर्ष भयो । कृषि पेसा अँगाल्नुअघि चौधरी अफगानिस्तानमा, चन्द्रवंशी र निरौला भने रोजगारीको क्रममा दक्षिण कोरिया पुगेका थिए ।

विदेशमा रहे पनि आफ्नै ठाउँमा केही गरौं भन्ने इच्छा उनीहरूको थियो । विदेशमा रहँदा उनीहरूबीच सामाजिक सञ्जालमार्फत उनीहरूको तरकारी खेती गर्ने योजना बन्यो । विदेशबाट फर्किएलगत्तै उनीहरूले सञ्चालकमध्येका छविलालको जमिन करारमा लिएर तरकारी खेती सोच बनाए । उनीहरूले १ बिघा ८ कठ्ठामा ‘टनेल’ बनाएर तरकारी खेती गर्दै आएका छन् । ६ लाख रुपैयाँ लगानीबाट खेती सुरु गरेका हुन् । हाल उनीहरूको दैनिकी फर्ममा बित्ने गरेको छ । बेमौसमी खेती गर्न मिल्ने, रोग र किराको संक्रमण कम हुने भएकाले टनेल बनाएर तरकारी खेती गर्दै आएको छविलाल चौधरीले बताए ।

बेमौसमी तरकारी उत्पादन गर्न सके राम्रो आम्दानी हुने भएकाले टनेलको प्रयोग गरेको उनको भनाई छ । टनेलभित्र खुर्सानी, बोडी, साग, करेला, परवललगायत तरकारी लगाइएको छ । खुला ठाउँको तुलनामा टनेलभित्र खेती गर्दा दोब्बर बढी उत्पादन र आम्दानी लिन सकिने उनी बताउँछन् ।

रघुवीर र अमिर कोरियामा रहँदा बिदाको समयमा कृषि फार्म पुग्ने गर्थे । त्यहाँको आधुनिक प्रविधिद्वारा गरिएको कृषि फार्म देख्दा उनीहरूलाई नेपालमा पनि गर्न सकिन्छ भन्ने सोच थियो । रघुवीरले भने, ‘विदेशमा प्रविधिबाट खेती भइरहँदा नेपालमा भने परम्परागत रूपमा खेती हुँदा निकै दुःख लाग्थ्यो ।’ छविलालको सामान्य तरकारी खेतीको अनुभवलाई आधार मानेर निरौला र चन्दवंशीले ‘सुन्दर कृषि फर्म’ सुरु गरे ।
गत वर्ष उनीहरूले २० लाखको कारोबार गर्न सफल भएका छन् । तरकारी खेतीबाट हाल मासिक १ लाख रुपैयाँ कमाइ हुने गरेको छ । तीन जनालाई रोजगारी दिएका छन् । ‘बिरुवा उमार्न र तापक्रम मिलाउन नसक्दा सुरुवाती दिनमा घाटा सहनुपर्‍यो,’ अमिरले भने, ‘अहिले भने एक वर्षको अनुभवले धेरै कुरा सिकाएको छ ।’ बिरुवामा लाग्ने किराबारे सचेत हुनुपर्ने उनको भनाइ छ । अत्यधिक नोक्सानी भएपछि भने उनिहरूले जेटिएको परामर्श लिन थालेका छन् । तरकारी खेतीमा मौसम मुख्य चुनौती हुने गरेको छ । समयानुसार तरकारी उत्पादन गर्न सफल भए राम्रो मुनाफा आर्जन गर्न सकिने अमिर बताउँछन् । अर्गानिक तरकारी खेतीमा उनीहरूको प्रयास छ । जैविक मलको प्रयोग बढी गर्ने गरेका छन् । विषादीरहित तरकारी खुवाउने उनीहरूको योजना छ ।

‘नगरवासीलाई सकेसम्म अर्गानिक तरकारी खुवाउने प्रयास गरेका छौं,’ रघुवीरले भने । हाल उनीहरूले सुनसरीभित्र तरकारी निर्यात गर्दै आएका छन् । माग अनुसार उत्पादन गर्न नसकेको उनले बताए । ‘उत्पादन गरिएको तरकारीका लागि बजारको समस्या छैन ।’ उनले भने । यस वर्ष आलु खेती विस्तार गर्ने योजना छ ।

उनीहरूको कामको मूल्यांकन स्वरुप बराहक्षेत्र नगरपालिकाले जेटिए परामर्श व्यवस्था गरिदिएको छ । नगरले गन वर्ष विषादिरहित तरकारी उत्पादनसम्बन्धी तालिम प्रदान गरेको थियो । तालिमपछि विषादिरहित तरकारी उत्पादन गर्नमा थप ज्ञान मिलेको छ । नेपालमा वार्षिक खर्बौं तरकारी आयात हुने गरेको अवस्था छ । यस्तो अवस्थामा केही प्रतिशत भए पनि आयात रोक्ने उनीहरूको लक्ष्य छ ।

प्रकाशित : मंसिर ३, २०७६ ०९:४०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×