सामाचकेवाको अर्को रंग

भरत जर्घामगर

(सिरहा) — तराई–मधेसमा हरेक वर्ष मनाइने लोकपर्व ‘सामा–चकेवा’ नौ दिनसम्म मनाएर चेलिबेटीहरूले बुधबार एकथलोमा भेला भई सम्पन्न गरेका छन् । महोत्सवकैं रूपमा विशेष गरी थारू महिलाहरूले लहानको पशुपति माविको प्राङगणमा  भेला भई सामा चकेवा सम्पन्न गरेका हुन् । 

धर्म, भाषा, वेशभूषा र संस्कृति जीवन्त रहेमात्र जातीय पहिचान कायम रहने भएकाले नयाँपुस्तामा सामा चकेवा लोकपर्वलाई जीवन्त राख्न पनि समापनको अवसरमा महोत्सव गरिएको आयोजक थारू महिला सभा सिरहाले जनाएको छ । थारू वेशभूषामा सजिएका महिलाले सामा चकेवाको प्रतिमा बोकेर लहान बजार क्षेत्रका विभिन्न भाग परिक्रमा गरी पशुपति माविको प्राङगणमा पुगेका थिए ।

त्यहाँ सामा चकेवा रंगीविरंगी प्रतिमालाई सजाइएको थियो । ‘सामा चकेवा’ लोकपर्वको सुरुवातसँगै सिरहाको ग्रामीण क्षेत्रमा चेलिबेटीहरूले रातो र सेतो माटोले घर लिपपोत गरी सिंगारेका थिए । नौ दिनसम्म सिरहाका गाउँघर सामा चकेवामय बन्यो । रातको समय सामा चकेवाका गीतले गुन्जयमान बने ।

महोत्सव स्थलमा भेला भई दिदी बहिनीहरूले परम्पराअनुसार गीत गाईसकेपछि सामा चकेवा र सात भाइलाई धर्तीमा भसाएर चुगला र वृदावनलाई पूर्णरूपमा जलाई खेतमा गाडी दाजु–भाइलाई मिठो परिकार खुवाई यो विधि सम्पन्न गरे । खासगरी तराई क्षेत्रका सम्पूर्ण भू–भागमा हर्षोल्लासका साथ धुमधामसँग मनाइने लोकपर्व ‘सामा–चकेवा’ लाई मिथिलाञ्चलका चेलिबेटीले महापर्वका रूपमा लिन्छन् । ‘सामा–चकेवा’ बहिनी र भाइको आपसी प्रेम, स्नेह र सदभावमा आधारित पर्व हो ।

हरेक वर्ष छठ पर्वको एक दिन पहिलेदेखि पूर्णिमासम्म नियमित नौ दिन दाजुभाइ हुने र नहुने दिदी बहिनीहरूले आफ्ना दाजुभाइको लामो आयू, सु–स्वास्थ्य र प्रगतिको कामना गर्दै यो पर्व मनाउने चलन छ । महोत्सवमा सहभागी अनिता चौधरीले यो पर्वको मर्म भनेकै दाजुभाइसँग दिदी बहिनीले प्रेम, स्नेह र सदभाव साटासाट गर्नु हो । तिहारको भाइटीका जस्तै हाम्रो लागि यो महापर्व हो । उनका अनुसार तराई मधेसका गाउँमा ‘सामा–चकेवा पर्वमा चेलिबेटीहरू दाजुभाइको दीर्घायु कामना गर्दै दिदी बहिनी, आईमाई र केटाकेटी समूहमा हातमा डालो लिई परम्परागत गीत गाउँदै हिँडछन् ।

राति खाना खाइसकेर एउटा बाँसको चोयाबाट निर्मित डालोमा सामा (बहिनी), चकेवा (भाइ), चुगला (कुरौटे), वृदावन (झगडिया) र सात भाइको माटाको मूर्ति बनाएर त्यसमा दियो बाली समूहमा घरको आगनमा वा बाटोमा गई ध्यानमग्न भई दिदीबहिनीहरूले सुरिलो स्वर घन्काउँछन्–

गंगा रे जमुनवा कि हो चिकन माटी,
आरे कोरी दिए सवके ।
भैया गंगा वैसि, माटी वनाए दिए सवके
मौजी, सामा जोर चकेवा हेर,
खेलल लागल सवको बहिनो ।

गीत गाइसकेर चेलीबेटीले दुबो र चामल लिएर डालोमा भएको सबै पात्र मुर्तिहरूमाथि छर्किदिन्छन् । यसरी हाँसो ठट्टा, मनोरञ्जन र गीत गाउँदै मनाउने यो चाडमा सामा र चकेवा बीचको प्रेम र स्नेहलाई भताभुङ पार्न खोज्ने आरोप लगाउँदै नौ दिनसम्म चुगला र वृदावनलाई गीत गाउँदै जलाइन्छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २८, २०७६ ०९:५५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गजुरमुखीमा विदेशी श्रद्धालु बढे

कान्तिपुर संवाददाता

(इलाम) — धार्मिक पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास हुँदै गएको गजुरमुखी धाममा मेला लागेको छ । माङसेबुङ गाउँपालिका १ स्थित देउमा खोलाको तिरमा मेला लागेको हो ।

परापूर्व कालदेखि कात्तिक पूर्णिमाको अवसरमा लाग्दै आएको गजुरमुखी मेलामा देश विदेशका श्रद्धालु पुग्ने गर्छन् । गजुरमुखी माताको दर्शनले सन्तान नहुनेका लागि सन्तान र बोली नफुटेकाहरूको बोली आउने जनविश्वास छ । आसामकी कामरूपकामाक्षकी कान्छी बहिनीका रूपमा गजुरमुखीलाई लिइने गरेकाले त्यस क्षेत्रबाट पनि दर्शनार्थी आउने गरेका छन् । ३ दिनदेखि लागेको मेलामा बिहानैदेखि दर्शनार्थीको बाक्लो उपस्थिति थियो । मेला बुधबार सम्पन्न भएको हो ।

इलाम सदरमुकामदेखि करिब ४० किमि पश्चिममा अवस्थित गजरमुखीलाई ठोस योजनासहित धार्मिक पर्यटकीय गन्तव्य बनाउन सकिने स्थानीयको विश्वास छ । मेची राजमार्गको नेपालटारबाट मंगलबारेसम्मको १३ किमि कालोपत्रे छिचोल्दै धसेनी हुँदै निर्माण गरिएको ग्राभेल सडकमार्फत गजुरमुखी पुग्न सकिन्छ । धार्मिक पर्यटकीय सम्भावना रहेको गजुरमुखीको विकास र प्रवर्द्धनका लागि गाउँपालिकाले गुरुयोजना निर्माण गरी अगाडि बढिरहेको माङसेबुङ गाउँपालिकाले जनाएको छ । ‘अघिल्लो वर्ष ५० लाख रुपैयाँ बराबरको पूर्वाधार विकासको काम गरियो,’ अध्यक्ष डिकेन्द्र इदिङ्गोले भने, ‘प्रदेश र केन्द्र सरकारसँग समन्वय गर्दै यस क्षेत्रको समग्र विकास गरिनेछ ।’ सडकको अवस्था सुधार हुँदै गएकाले गजुरमुखी पुग्ने थपिँदै गएका छन् । बजारको विकास हुँदै गएको धाम क्षेत्रमा खान र बस्नको राम्रो प्रबन्ध छ ।

‘परापूर्वकालदेखि आस्थाको प्रतीक मानिँदै आएको धाम क्षेत्रको विकासमा स्थानीयवासी पनि लागेका छन्,’ गजुरमुखी धाम व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष डम्बर कार्कीले भने, ‘अब यसको महत्त्वलाई बुझेर देश–विदेशमा प्रचार–प्रसार र आवश्यक पूर्वाधार विकास गरिनु पर्छ ।’ विभिन्न जातजातिको संस्कृति अनुगमनका लागि पनि मेला अब्बल थलो बन्दै गएको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २८, २०७६ ०९:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×