नहरको डिल मासेर खेती

शंकर आचार्य

(पर्सा) — गण्डक नहरको डिल मासेर खेत बनाएका किसानलाई कारबाही गर्न नारायणी सिंचाइ व्यवस्थापन कार्यालय वीरगन्जले प्रकृया अगाडि बढाएको छ । 

कार्यालयका निमित्त प्रमुख इन्जिनियर सुरेश साहका अनुसार आदर्शकोतवाल गाउँपालिका वडा नं ७ का किसान सफिक मिया अन्सारी उपर जिल्ला प्रहरी र जिल्ला प्रशासन कार्यालय बारामा उजुरी दिइएको हो । यी कार्यालयबाट इलाका प्रहरी कार्यालय आदर्श कोतवालमा पत्राचार भई मियालाई पक्राउको आदेश समेत भइसकेको छ । मिया फरार रहेको र उनको खोजी भइरहेको इन्जिनियर साहले बताए ।

मियाले आदर्शकोतवाल गाउँपालिकामै गण्डक नहरको देब्रे किनारबाट करिब १० मिटर चौडाइ र २५ मिटर लम्बाई नहरको डिल यसै साता काटेर आफ्नो खेतमा मिसाएका हुन् । यसो गर्दा नहरमा पानी प्रवाह भएका बेला नहर त्यहाँबाट फुटेर पानी गाउँमा पस्ने र सर्वसाधारणको बालीनाली नष्ट हुन सक्ने प्रबल सम्भावना रहन्छ ।

यसरी व्यक्ति विशेषले नहरको संरचना भत्काएर आफ्नो बनाउनेलाई कारबाहीको दायरामा नल्याइए अरूले पनि त्यसो गर्न सक्ने र सार्वजनिक सम्पत्ति नष्ट हुँदै जाने सम्भावना भएकाले मिया उपर कडा कारबाहीको माग गरिएको हो ।

बारा जिल्लाकै मटिअर्वास्थित कार्यालयकै संरचना सिँचाइ क्याम्प भवन र त्यसको जग्गा समेत स्थानीयले बिक्री गर्न लागेको घटना करिब डेढ महिना अघि सार्वजनिक भएको थियो । स्थानीयले कार्यालयको करिब ४ कठ्ठा जग्गा सहितको भवन आफ्नो दाबी गरी बिक्री गर्न लागेको थाहा पाएपछि उक्त काम रोक्का गरी ती स्थानीयलाई पनि कारबाहीको प्रकृया अघि बढाइएको साहले बताए । २०४६ सालमा निर्मित उक्त भवन लामो समय इलाका प्रहरी कार्यालयका रूपमा प्रयोग भएको थियो । हाल इप्रका आफ्नै भवनमा सरेपछि भू माफियाको आँखा उक्त सरकारी जग्गामा परेको हो ।

कार्यालयको पर्सा र बारा जिल्लास्थित कतिपय ससाना सिँचाइ भवन हालसम्म सुरक्षा निकायकै प्रयोगमा रहेका छन् । बढी जसो संरचना सशस्त्र प्रहरीले प्रयोग गर्दै आएको छ ।

नहरको पूर्वाधार र संरचना मास्ने र मिच्ने काम केही वर्ष यता तीब्र रूपमा हुँदै आएको छ । नहरको ब्लक नम्बर ७ अन्तर्गत वीरगन्ज महानगरपालिका वडा नं १४ मा नारायणी सिँचाइ व्यवस्थापन कार्यालय नजिककै नहर अतिक्रमण गरी वीरगन्ज महानगरपालिकाको कार्यालयले गत वर्ष पक्की सडक निर्माण गरिसकेको छ ।

त्यस भेगका किसानको खेतमा सिँचाइ प्रयोजनमा नियमित रूपमा प्रयोग हुँदै आएको एमएससी १ नहरको २ किमि खण्ड अतिक्रमण गरी त्यहाँबाट गण्डकदेखि राधेमाई जोड्ने करिब २ किमि कालोपत्रे सडक मनपाको कार्यालयले बनाएको हो । ‘नहर नमासेर त्यसको मुनिको सडकलाई प्रयोग गरेर मात्रै पनि कालोपत्रे सडक बनाउन सकिन्थ्यो,’ साह भन्छन्, ‘तर त्यसो गरिएन हामीले मनपाको कार्यालयलाई यसो नगरौं भनी आग्रह गर्दा गर्दे कालोपत्रे सडकनै बनाइयो, यस वर्ष थुप्रै किसानले नहरको पानी प्रयोग गर्न पाएनन् ।’

नहरका कतिपय साना कुला किसान आफैंले मासेर खेतमा मिसाएका छन् । यसले किसानलाई सहज रूपमा नहरको पानी पाउन समस्या भइरहेको छ । कार्यालयले ब्लक नम्बर २ र ८ मा यसरी मासिएका केही साना कुला पुनर्निर्माण समेत गरिसकेको साह दाबी गर्छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २६, २०७६ १०:१९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

भारतीय बीउमै निर्भर

कृषि ज्ञान केन्द्र कलैयाका प्रमुख जितेन्द्र यादव सूचीकृत नभएको बीउ रोप्दा तरकारी बाली बिग्रे सरकार जिम्मेबार नहुने बताउँछन् ।
पवन यादव

(सिमरा) — कलैया उपमहानगरपालिका २ दोहरीका किसान मोहन साह छिमी (मटर) रोप्न सोमबार खेत सम्याउँदै थिए । छिमी रोप्न तयार भइसकेको खेतमा महिला मजदुर खुर्पाले बीउ गोड्दै थिइन् । 

उनीहरूले रोप्न लागेको भारतको विजेता कम्पनीको छिमीको बीउ सरकारले तयार गरेको तरकारी बालीको बीउमा सूचीकृत छैन । मोहनले भारतको आदापुर पुगेर बीउ खरिद गरी ल्याएका हुन् । नेपाली बजारमा पनि विजेता कम्पनीको बीउ छ्यापछ्याप्ती पाइए पनि त्यसको मूल्य व्यापारीले उच्च राखेकाले धेरै किसान छिमेकी देश भारतको बिहारबाट बीउ खरीद गरी ल्याउने गरेको किसानले बताए ।

छिमी खेतीबाट राम्रो आम्दानी हुन थालेपछि मोहनले यसपालि ७ कठ्ठा क्षेत्रफलमा छिमी रोप्न थालेको जानकारी दिए । ‘छिमी खेतीबाट राम्रो आम्दानी हुन्छ,’ उनले भने, ‘व्यापारीले खेतबाटै उत्पादन किनेर लान्छन् ।’ रोपेको ४५ देखि ५० दिनमा छिमीले उत्पादन दिने गरेको उनले जानकारी दिए । गत वर्ष पनि भारतीय बीउबाट नै छिमी खेती गरेको उनले बताए । भारतीय बीउले अहिलेसम्म धोका नदिएको र विजेता कम्पनीको बीउमा आफ्नो विश्वास रहेको उनले जानकारी दिए ।

नेपाल सरकारले कुन–कुन कम्पनीको बीउ रोप्न सिफारिस गरेको छ आफूलाई जानकारी नभएको उनले बताए । उनी मात्र होइन । उनी जस्तै गाउँका मुनेश्वर मण्डलले पनि भारतीय जातकै बीउबाट यसपालि पनि छिमी खेतीगरेको बताए ।

‘विजेता कम्पनीको बीउमा हामी विश्वस्त छौं,’ उनले भने, ‘३/४ वर्षदेखि छिमी खेती गर्न भारतीय बीउ नै प्रयोग गर्न थालेका छौं ।’ अहिलेसम्म बीउले धोका नदिएको उनले जानकारी दिए ।

सरकारले सरल ढंगबाट तरकारी बालीको बीउ उपलब्ध नगराउँदा आफूहरू भारतीय बीउमा भर पर्नुपरेको उनले जानकारी दिए ।

जुन बीउले बढी उत्पादन दिन्छ र राम्ररी फल्छ त्यही बीउलाई देखासिकी सबै किसानले प्रयोग गर्ने उनले जानकारी दिए । लामो समयदेखि तरकारी खेती गर्दै आएका अगुवा किसानको अनुभवको आधारमा अन्य किसानले पनि तिनकै सिफारिसमा भारतीय बीउ रोप्ने गरेको स्थानीय किसानले बताए ।

छिमीको बीउ मात्र होइन । यहाँका किसानले प्याज, काउली, टमाटर, धनिया, लसुन, लौका, करेला, बोडी लगायतका तरकारी बालीको बीउ भारत बिहारको रक्सौल, आदापुर, छौडादानो, घोडासहन लगायतका स्थानबाट खरिद गरेर
ल्याउने गर्छन् ।

भारतबाट ल्याइएको बीउ राम्ररी फल्ने गरेको कलैया उपमहानगरपालिका १६ उत्तरझिटकैयाका किसान मोतिलाल महतो धानुकले बताए । झन्डै डेढ दशकदेखि निरन्तर तरकारी खेती गर्दै आएका महतोले भारतीय तरकारीको बीउले अहिलेसम्म धोका नदिएको बताए ।

‘कलैयाका व्यपारीले पनि पसलमा भारतीय बीउ नै बिक्री गर्छन्,’ उनले भने, ‘सीमापारि पुगेर बीउको पकेट खरिद गर्दा यहाँभन्दा धेरै सस्तो पर्छ ।’ त्यसैले नजिकै रहेको भारतीय बजारसम्म बीउ खरिद गर्न पुग्ने गरेको उनले जानकारी दिए । तरकारी खेतीका लागि जिल्लाको प्रष्टोका, कवलपुर, मझौलिय, बंजरिया, इनर्वासिरा, सिम्रौनगढ, इटवाल, मनगढवा, भलुहीभरवलिया, बरियारपुर, भवरा, विसम्भरपुर, खपरताता, बेलहिया, प्रस्टोका लगायतका स्थानमा धेरै क्षेत्रफलमा तरकारी खेती हुँदै आएको कृषि ज्ञान केन्द्र कलैयाले जनाएको छ । धान र गहुबालीबाहेक नेपाल सरकारले धेरै कम संख्यामा तरकारीको बीउ सूचीकृत गरेको कृषि ज्ञान केन्द्र कलैयाका प्रमुख जितेन्द्र यादवले जानकारी दिए ।

विजेता कम्पनीको तरकारी बालीको बीउलाई अहिले सम्म नेपाल सरकारले सूचीकृत नगरेको उनले जानकारी दिए ।

‘बीउ बिजन नियमावलीअनुसार तरकारी बालीको थोरै बीउ सूचीकृत भएका छन्,’ उनले भने, ‘सूचीकृत नभएको बीउमा विश्वसनीयता हुँदैन ।’ किसानले मनोमानी ढंगबाट रोपेको तरकारीबाली बिग्रेमा त्यसको जिम्मेवार सरकार नहुने उनले स्पष्ट पारे । यहाँका किसानले परम्परागत रूपमा गर्दै आएको तरकारी खेतीमा विश्वासको आधारमा भारतीय बीउ प्रयोग गर्ने गरेको उनले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : कार्तिक २६, २०७६ १०:१९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×