फेरि प्रदूषित हुँदै सिर्सिया खोला

कान्तिपुर संवाददाता

पर्सा — छठ पर्वमा प्रदूषण मुक्त भएको सिर्सिया खोलामा पुन: फोहोर बढ्न थालेको छ । सङ्लिएको खोलाको पानी फेरि धमिलिँदै छ । केही दिन ‘पर्ख र हेर’ को अवस्थामा रहेका उद्योगीले खोलामा फोहोर फाल्न थालेका छन् । 

प्रहरीले खोला प्रदूषणमा जिम्मेवार रहेको आरोपमा दुई साताअघि पर्सा बारा औद्योगिक करिडोरको हिमालयन लेदर उद्योगका व्यवस्थापक लिउता छुवाङ र म्यानेजर तिनजुङ गुरुङ पक्राउ गरेको थियो । ती दुईमध्ये छुवाङ चिनियाँ नागरिक हुन् भने गुरुङ भरतीय । उनीहरू यसै साता न्यूनतम धरौटीमा मुक्त भइसकेका छन् ।

उनीहरूलाई नियन्त्रणमा लिएपछि करिडोरका अन्य उद्योगले पनि खोलामा प्रदूषित पानी फाल्न बन्द गरेका थिए । यतिबेला प्रहरी प्रशासनले अनुगमन कम गरेपछि उद्योगीहरूको मनोबल बढेको हो ।

सिर्सिया खोला बचाउ अभियानका संयोजक अधिवक्ता सुरेन्द्र कुर्मी प्रहरी प्रशासनले प्रदूषणमा जिम्मेवार उद्योगीलाई कारबाही गर्ने बताए पनि व्यवहारमा उतार्न नसकेको आरोप लगाउँछन् । आफूहरूले पटकपटक दबाब दिँदा पनि खोलाको अवस्था जस्ताको त्यस्तै रहेकाले अब दलका जिल्ला नेताहरूको सर्वपक्षीय भेला गर्ने उनले बताए । ‘हामीले जुलुस धर्ना दिन सक्छौं, नैतिक दबाब दिन सक्छौं,’ कुर्मीले भने, ‘तर लाठी लिएर उद्योग बन्द गराउन सक्दैनौं, न्यायका लागि न्यायपालिका गुहार्नेदेखि नैतिक दबाब दिने काम पनि सँगै गर्ने छौं ।’

प्रजिअ नारायण भट्टराईले बिहीबार आफूले वीरगन्ज उद्योग वाणिज्य संघका उद्योगी व्यवसायीसँग छलफल गरी खोलाको प्रदूषणमा जिम्मेवार उद्योगीलाई उद्योगबाट निस्किएको प्रदूषित पानी तथा अन्य अवशेष नफाल्न र अविलम्ब वाटर ट्रिटमेन्ट प्लान्ट जडान गर्न निर्देशन दिएको बताए । ‘जसको उद्योगमा ट्रिटमेन्ट प्लान्ट छैन उसले प्लान्ट जडान गर्नुपर्छ, प्लान्ट भए पनि प्रयोग नगरी राखेका उद्योगीलाई प्रयोगमा ल्याउन कडा निर्देशन दिएको छुँ,’ उनले भने, ‘वीरगन्ज उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्षले ५ दिनको समय माग्नु भयो, मैले ५ दिनमात्र नभई १० देखि १५ दिननै लिन भनेको छु, तर त्यति समयमा पनि उद्योगले गल्ती नसुधारे हामी अब कडा रूपमा प्रस्तुत हुने छौं ।’ केही दिनपछि खोलाको पुन: अनुगमन गरिने दोषी उद्योगीलाई पक्राउ गरी कारबाहीको दायरामा ल्याउने उनले बताए ।

बाराको सिमरादेखि वीरगन्जस्थित नेपाल भारत सीमासम्म करिब २५ किमि लामो यात्रा तय गर्ने सिर्सिया खोलाको पानी उदगमस्थलबाट २ किमिपछि क्रमश: दुर्गन्धित बन्दै जान्छ । यस क्षेत्रमा बनेको औद्योगिक करिडोरसँगै खोलामा फोहोर फाल्ने क्रम बढेको हो ।

प्रकाशित : कार्तिक २४, २०७६ ०९:१४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

चुरेमा अभावै अभाव

ओमप्रकाश ठाकुर

(सर्लाही) — सर्लाहीको चुरे क्षेत्रका सबै बस्ती नगरपालिकामा पर्छन् । तर, यहाँका स्थानीयले नगरको सुविधा पाउन सकेका छैनन् । तराईको सुगम जिल्ला भए पनि चुरे बस्तीका स्थानीय वर्षौंदेखि अभाव र कष्टपूर्ण जीवन जिउन बाध्य छन् । विकास निर्माणमा पछाडि परेका यी बस्तीहरू नगरपालिका घोषणा भए पनि यहाँका स्थानीयको दैनिकीमा परिवर्तन भने आउन सकेको छैन । 

सर्लाही, महोत्तरी र सिन्धुलीको सीमामा रहेका बिलन्दी, कौवाडाँडा, ढिमले, पतराई, नारायणखोला, गुइडुङ लगायत दर्जनौं चुरे बस्तीका हजारौं घर परिवार अभाव र कष्टपूर्ण जीवन जिउन बाध्य बनेका छन् ।

वर्षौंदेखि विकास निर्माणमा पछाडि परेका चुरेका यी बस्ती विकासका लागि नगरको प्राथमिकतामा परेका छैनन् । यस क्षेत्रका स्थानीय बाटोको नाममा खोलाको बगर, बिरामी पर्दा अस्पताल लैजान डोको वा झोलुंगेको भर पर्नुपर्ने, खोलाको दुसित पानी खानुपर्ने लगायतका अभाव र कष्टपूर्ण जीवन जिउन बाध्य छन् । बागमती, हरिवन, लालबन्दी र इश्वरपुर नगरपालिका पर्ने चुरेका दर्जनौं बस्तीका स्थानीय यस्ता समस्या खेप्दै आइरहेका छन् ।

विकट हिमाली जिल्लाका जस्तै कष्टकर जीवन बिताउँदै आएका याहाँका स्थानीय उज्यालोका लागि टुकी र सोलारको भर परिरहेका छन् । यी बस्तीमा पुग्न खोला र पहाडको उकालो ओरालोमा कष्टपूर्ण यात्रा गर्नुपर्छ । यी बस्तीहरू हालसम्म सडक सञ्जालमा जोडिएका छैनन् । सडक नभएकै कारण यहाँका स्थानीय खोलाको बगर र पहाडको जोखिमपूर्ण यात्रा गर्न बाध्य छन् ।

जिल्लाको पूर्वी क्षेत्रमा पर्ने चुरेका स्थानीय सडकमा पुग्न करिब १५ किमि स्थानीय लखन्देही र बाँके खोलाको बगर भएर यात्रा तय गर्नुपर्छ । भने पश्चिम क्षेत्रका चुरेका स्थानीय पहाडको जोखिमपूर्ण यात्रा गर्न बाध्य छन् । राजमार्गबाट चुरेका केही बस्तीमा हिउँदमा जोखिम मोलेर यातायातका साधन चले पनि वर्षाका बेला बाटो नै बन्द हुने गरेको छ । हिउँदका बेला जीवनयापन अलि सजिलो भए पनि वर्षाका बेला निकै समस्या हुने गरेको स्थानीयले बताए ।

‘हाम्रो बस्तीमा आउन सडक छैन, सडक नभएर खोलाको बगर भएर हिंडनुपर्ने बाध्यता छ,’ ईश्वरपुर नगरपालिका–१२ छोडकेका धनबहादुर वाइवाले भने, ‘विद्युत र खानेपानीको समस्यै छ, वर्षाका बेला भगवान् भरोसे हाम्रो जीवन चल्छ ।’ वर्षाका बेला बिरामीलाई अस्पताल पुर्‍याउनै मुस्किल पर्ने भएकाले यहाँका स्थानीय बिरामी निको पार्न धामीझाक्रीकोमा लाने गर्छन् । यो समयमा खोलामा बाढी आउँदा स्थानीय छिमेकी गाउँ र बजारसम्म समेत आउजाउ गर्न पाउँदैनन् ।
वर्षाका बेला गम्भीर बिरामी परियो भने बाँच्ने सम्भावना कम हुने गरेको स्थानीय विदुर दमाईले बताए । ‘वर्षा लागेपछि बजार आउन जान निकै गाह्रो हुन्छ, बिरामी वा गर्भवती महिलालाई सुत्केरी व्यथा लाग्दा आपतै पर्छ,’ उनले भने, ‘सामान्य मौसममा बिरामी पर्दा ज्यान बचाउन सकिन्छ तर वर्षाका बेला बिरामी पर्दा बाँच्ने आशा मरेर जान्छ ।’

यस क्षेत्रका स्थानीय ज्यान दाउमा राखेर गुजारा गर्नुपरिरहेको गुनासो गर्दै आएका छन् । ‘गाउँमा स्वास्थ्य संस्था छ तर विकट भन्दै चिकित्सक बस्न मान्दैनन्, महिनाको एक दुई दिन आएर हाजिर गरेर फर्कन्छन्,’ स्थानीय औतारसिंह बम्जनले भने, ‘स्वास्थ्य संस्था प्राय: बन्द रहने गरेकाले बिरामी परेका बेलामा सिटामोल समेत हामी पाउँदैनौं ।’

सर्लाही, महोत्तरी र सिन्धुलीको सीमामा पर्ने यी बस्तीहरू पूर्व–पश्चिम राजमार्गबाट करिब २५ किमि दुरीमा पर्छन् । जिल्लाका अन्य स्थानीय तहभन्दा विकासले गति लिएको उत्तरी क्षेत्रका नगरपालिकाका यी बस्तीका स्थानीयले भने दु:ख र कष्ट पहिलेकै जस्तो रहेकाले नगरवासी भएको अनुभुति गर्न पाएका छैनन् ।

ईश्वरपुर नगरपालिका–१२ का वडाध्यक्ष नागेन्द्र पाख्रिनले वडा र नगरपालिकाको बजेटबाट मात्रै यस क्षेत्रमा सडक पुर्‍याउन सक्ने अवस्था नरहेको बताए । यस क्षेत्रमा सडकको ट्रयाक खोल्न अर्बौं रुपैयाँ लाग्ने भएकाले स्थानीय तहले चाहँदैमा सडक पुर्‍याउन नसकिने उनको भनाइ छ ।

यता केही स्थानीय तहले वर्षौंदेखि खोलाको दूषित पानी खाँदै आएका नागरिकलाई लक्षित गरी बल्ल शुद्ध पिउने पानीको व्यवस्थामा जोड दिन थालेका छन् । विकास निर्माणमा पछाडि परेका यी बस्तीका स्थानीयका लागि शुद्ध पिउने पानीको व्यवस्था गर्दै अन्य विकास निर्माणको काम अघि बढाइरहेको उत्तरी क्षेत्रका नगरपालिकाहरूले जनाएका छन् । तर, भौगोलिक विकटताका कारण चुरे क्षेत्रमा काम गर्न निकै कठिन भइरहेको र स्थानीय तहको बजेटले यस क्षेत्रको विकास सम्भव नहुने उनीहरूको जोड छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २४, २०७६ ०९:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×