च्यातिएका पुस्तक, बरन्डामा पढाइ

भरत जर्घामगर

सिरहा — पाठ्यपुस्तक, छात्रवृत्ति रकम विद्यालयले उपलब्ध गराउन नसक्दा सिरहाको लक्ष्मीपुरपतारी गाउँपालिका ४ धन्छवारस्थित आधारभूत विद्यालयको पठनपाठन नियमित हुन सकेको छैन । शैक्षिक सत्र सुरु भएको ५ महिना बित्न लाग्दासमेत विद्यालयले पाठ्यपुस्तक उपलब्ध नगराउँदा बालबालिका विद्यालय जान छाडेका छन् ।

१७७ जनाको नामांकन रहेको लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिका ४ धन्छवारस्थित आधारभूत विद्यालयमा जम्मा २ बालबालिकालाई पढाउँदै सहयोगी कार्यकर्ता विना यादव । तस्बिर : भरत/कान्तिपुर

कक्षा १ देखि ५ सम्म पठनपाठन हुने विद्यालयमा १ सय ७७ विद्यार्थीको नामांकन छ । तीमध्ये १ सय २ बालबालिका दलित हरूवाचरुवा समुदायका अध्ययनरत छन् । तर, विद्यालयले पाठ्यपुस्तक उपलब्ध नगराउँदा विद्यार्थी नियमित पढ्न आउन छाड्को हुन । बुधबार पुराना च्यातिएका अपुरो किताबका भरमा जम्मा १२ जना विद्यार्थी विद्यालयमा भेटिए ।

विद्यालयमा प्रधानाध्यापक तारणीप्रसाद चौधरी कक्षा ४ र ५ का ७ जना विद्यार्थीलाई बरन्डामा पढाइरहेका थिए । छेउकै बरन्डाम बालविकासका सहयोगी कार्यकर्ता देवकुमारी चौधरी कक्षा ३ का ३ जना बालबालिकालाई पढन अह्राइरहेकी थिइन् । कक्षा १ र २ का २ जना बालबालिकालाई सहयोगी कार्यकर्ता बिना यादवले सिकाई रहेकी थिइन् । कक्षा ४ का नरेशकुमार दास पुस्तक बिनै कापीमा लेखिरहेका थिए । कक्षा ४ की प्रियंका दाससँग पुस्तक त छ तर च्यातिएको पुरानो । उनले पुरानो च्यातिएको किताबबाट पढ्न मन नलाग्ने सुनाइन् ।

शिक्षा ऐन नवौं संशोधनले तराई–मधेसमा एउटा कक्षामा ५० विद्यार्थी तोकेको छ । तर, आधारभूत विद्यालय धन्छवारमा यो ऐनले छुँदैन ।

विद्यालयमा यही अनुपातमा विद्यार्थी अध्ययनका लागि आउँछन् भने कुनै दिन विद्यार्थी नै विद्यालयमा हुँदैन । विद्यार्थी उपस्थिति नहुँनुको कारणबारे विद्यालयका प्रधानाध्यापक चौधरी पाठ्यपुस्तक उपलब्ध नभएकैं कारण यस्तो भएको प्रष्ट्याउँछन् ।

‘पाठ्यपुस्तक खरिदका लागि गाउँपालिकाको शिक्षा शाखाको खातामा ३४ हजार २ सय ८१ रुपैयाँ छ,’ प्रअ चौधरीले भने, ‘विद्यालय व्यवस्थापन समिति चयनमा विवादका कारण खाता सञ्चालन हुननसक्दा रकम निकासा हुन सकेको छैन । रकम निकासा नभएपछि पुरानो पुस्तकले काम चलाउँदै आएका छौं । विद्यार्थी पुस्तक नभएपछि पढ्नै आउँदैनन् ।’

उनले विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति समेत वितरण गर्न नपाउँदा विद्यार्थी उपस्थितिमा कमी आएको बताए । तर, अभिभावकहरू विद्यालयमा शिक्षक नियमितरूपमा नआउने गरेकै कारण बालबालिका विद्यालय नजाने गरेको बताउँछन् । ‘विद्यालयमा शिक्षक नियमितरूपमा पढाउन आउँदैनन्,’ अभिभावक रवि साहले भने ‘५ महिना बित्न लाग्दासमेत बालबालिकाले पुस्तक पाएका छैनन्, छात्रवृत्ति बाँडिएको छैन ।’

उनी दलित हरूवा चरुवा समुदायका बालबालिका पढ्ने गरेकाले प्रअ र शिक्षकले अभिभावकलाई हेपेर विद्यालयको पठनपाठनमा ध्यान नदिँदा आफ्ना बालबालिकाको भविष्यमाथि भएको दुःखेसो पोखे । साहकै भनाइ अनुसार पनि बुधबार शिक्षक विश्वम्भर शर्मा अनुपस्थित थिए ।

१ सय ७७ बालबालिकाको पठनपाठनका लागि विद्यालयमा दरबन्दीमा प्रअ चौधरी, प्राशि तृतीय विश्वम्भर शर्मा र बालविकास तर्फ सहयोगी कार्यकर्ता शिव कुमारी सिंह, विना यादव, देव कुमारी र कार्यालय सहयोगी रामकुमार यादव कार्यरत छन् । साहका अनुसार मंसिर १९ अभिभावकको भेलाले हरिप्रसाद सदाय, अर्जुन मण्डल, जलाशीदेवी सदाय र बविता कुमारी दासलाई चयन गरिसकेको छ । चयन भएकामध्ये गाउँपालिका कार्यालयले हरिप्रसाद सदायलाई व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष तोक्यो ।

गाउँपालिकाले त्यत्तिखेर पुस २७ गते दुई सदस्यमा छेदीलाल राम र सियावती सदायलाई मनोनित गर्‍यो । तर प्रधानाध्यापक चौधरीसहित ४ नम्बर वडा कार्यालयले नियमपूर्वक गठन नभएको भन्दै त्यसलाई अस्वीकार गरेपछि विद्यालयको खातापाता सञ्चालन हुन नसकेको साहले बताए ।

‘जुंगाको लडाइँले बालबालिकाको भविष्य बिगार्न पाइँदैन,’ सोही विद्यालयमा कक्षा ३ मा अध्ययनरत कञ्चनकी अभिभावक कौशिलादेवी दासले भनिन्, ‘गाउँपालिका र वडा कार्यालयसँगै विद्यालयका प्रअसमेत पढाउन छाडेर राजनीतिमा उत्रिएपछि बालबालिकाको पढाइमा बाधा पुगेको छ, हाम्रा बालबालिकाको भविष्यमाथि खेलवाड भएको छ ।’

अभिभावक र जिल्ला हरूवा चरुवा अधिकार मञ्चले बालबालिकाको भविष्यमाथि खेलवाड गर्ने दोषीलाई शिक्षा ऐन अनुसार कारबाहीको माग गर्दै लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिकामा ज्ञापन पत्र समेत बुझाएका छन् ।

गाउँपालिकासहित ४ नम्बर वडा कार्यालय, विद्यालय, जिल्ला शिक्षा समन्वय इकाइ सिरहा, प्रहरी कार्यालय, प्रदेश २ जनकपुरस्थित शिक्षा विभाग कार्यालयमा विद्यालयमा रहेको द्वन्द्व व्यवस्थापन गरी नियमितरूपमा पठन–पाठन सञ्चालन गर्न, विद्यालय व्यवस्थापन समिति, अभिभावक शिक्षक संघ यथाशिघ्र गठन गर्न, पाठ्यपुस्तक, छात्रवृत्ति वितरण गर्न माग गर्दै ज्ञापन पत्र बुझाएका छन् ।

ज्ञापनपत्र बुझ्दै लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिकाका अध्यक्ष रामबल्लभ साहले विद्यालयका प्रअ तारणीप्रसाद चौधरीले पाठ्यपुस्तकका लागि रकम माग नगरेको, विद्यालयको खाता समेत सञ्चालन नगरेकाले प्रअ चौधरीको तलब गाउँपालिकाले रोक्का गरेको जानकारी दिए । उनले विद्यालयका नियमित पठन–पाठन सुचारुका लागि गाउँपालिकाले पहल गर्न पछि नपर्ने बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २८, २०७६ ११:१६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आत्महत्याको कारण घरेलु हिंसा

भरत जर्घामगर

सिरहा — आत्महत्याका घटना अध्ययन गर्दा सिरहामा डरलाग्दो अवस्था देखिएको छ । यस्ता घटनामा वृद्धि हुनुमा ‘घरेलु हिंसा’ मुख्य कारक मानिएको छ । महिलामाथि पति, सासु ससुराले बुहारीलाई हेर्ने दृष्टिकोण र अधिकांश घरायसी उल्झनकै कारण आत्महत्या क्रम बढेको हो ।

त्यसका अलावा समाजशास्त्री र अधिकारकर्मीको जीवनप्रति चरम वितृष्णा, अपूर्ण मनहरूले मानसिक तनाव बढेपछि अन्तिम विकल्पमा ‘आत्महत्या’ गर्न पुग्नु र युवापुस्तामा सामाजिक सञ्जालको गलतप्रभावले पनि ‘आत्महत्या’ गर्नेदर बढेको ठम्याइँ छ ।

सिरहा प्रहरीको तथ्यांक अनुसार गत वर्ष १ सय ४० जनाले आत्महत्या गरेका छन् । यो अहिलेसम्मकै उच्च दर हो । तीमध्ये ८० प्रतिशतभन्दा बढी महिला छन । प्रहरीको तथ्यांक अनुसार साउनमा १२ र भदौंमा ३ आत्महत्याका घटना भएका छन् । प्रहरी तथ्यांकलाई हेर्ने हो भने भदौं १२ र १३ गते दुई दिनमा जिल्लामा ३ आत्महत्याका घटना भएका छन् । तीन वटै आत्महत्या घटना सिरहा नगरपालिकामा क्षेत्रमा भएका छन् ।

भदौ १२ गते सिरहा नगरपालिका २ छोटकी टोलका श्यामकुमार महराका पत्नी २७ वर्षीया सुनिताकुमारी रामले आफू सुत्ने कोठामा सलको पासो लगाई आत्महत्या गरिन् । भदौ १३ गते सिरहा नगरपालिका ७ का ईश्वर रामका छोरी २२ वर्षीय पकिजाले आफ्नै घरको कोठामा झुन्डिएको अवस्थामा फेला परिन् । सोही दिन सिरहा नगरपालिका १ का १९ वर्षीय धिरज दास तत्मा आँपको बगैंचामा नाइलनको डोरीले पासो लगाएको अवस्थामा फेला परे ।

आत्महत्या घटनामा दिनानुदिन वृद्धि भएपछि प्रहरीले अनुसन्धानलाई तीब्र बनाएको छ । सिरहामा ०७३/७४ मा ८८ र ०७४/७५ मा ९३ जनाले आत्महत्या गरेको प्रहरी तथ्यांक छ । सिरहाका प्रहरी उपरीक्षक उमाप्रसाद चर्तुवेदीले जिल्लामा आपराधिक गतिविधि न्यूनीकरण भए पनि ‘आत्महत्या’ घटना डरलाग्दो रूपमा बढेको बताए । ‘आत्महत्याको तथ्यांकले यो दर बढेको छ,’ उनले भने, ‘यसलाई कम गर्न गाउँ गाउँमा पुगेर जनचेतनामूलक कार्यक्रम तत्काल सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ, यसका लागि ठाउँ ठाउँमा जनचेतनामूलक सडक नाटक प्रदर्शन गर्दै आएका छौं ।’

महिलाहरू अधिकांश घरेलु हिंसाकै कारण मानसिक तनाव बढेपछि अन्तिम विकल्पमा आत्महत्या गर्न बाध्य भएको हुनसक्ने बताउँछन जेएस मुरारका क्याम्पसका मनोविज्ञान विभागका प्राध्यापक कन्हैया भट्ट । ‘घरेलु हिंसापछि अर्को कारण मानवले समय, परिस्थिति र सामाजिक व्यवस्थाका कारण कतिपय इच्छा पूरा गर्न सक्दैनन् त्यसपछि जीवनप्रति चरम वितृष्णा जाग्छ,’ उनले भने, ‘त्यही चरम वितृष्णाले आत्महत्या गर्न पुग्छन् ।’ आत्महत्या तहमा पुग्नुभन्दा अघि मानिसको मनमा अनावश्यक आइरहने तर्कनाबाट मुक्त भएर जीवनलाई जस्ताको तस्तै अनुभूत गर्नु र मनबोल उच्च राख्न प्राध्यापक भट्ट सुझाउँछन् ।

घरेलु हिंसाका घटना गाउँघरमा दिनानुदिन भइरहे पनि प्रहरीमा धेरैजसो घटना दर्ता नहुनुले पनि समाजमा आत्महत्या बढेको अधिकारकर्मीको भनाइ छ । ‘केही घटनामात्र प्रहरीमा पुग्नुले पनि घरेलु हिंसा न्यूनीकरण हुन नसकेका हुन्,’ अधिकारकर्मी राजकुमार राउत कुर्मी भन्छन्, ‘पछि गाँजिदै गएर आत्महत्या अंगाल्न पुग्छन् ।’ घरेलु हिंसा न्यूनीकरण गर्न महिलालाई आफ्नै घरबाट सम्मान गर्न सुरु गरेमा सम्भव हुने उनको भनाइ छ ।

महिला हिंसा बढनुमा पुरुषवादी सोच व्यवहार मुख्य कारण रहे पनि सामाजिक र सांस्कृतिक कारणले महिला स्वयं पनि सहायक कारण रहेकाले महिलाहरू पनि सजग बन्नुपर्ने अधिकारकर्मीको भनाइ छ । घरेलु महिला हिंसाविरुद्ध सञ्जाल सिरहाकी अध्यक्ष रामकुमारी दासले महिला हिंसा गर्ने पीडकमाथि सामाजिक र कानुनी कारबाही गर्न समाजका अगुवा भनिनेहरू नै निष्पक्ष नबन्ने गरेका कारण समाजमा घरेलु हिंसा न्यूनीकरण हुन नसकेको, प्रहरीले आत्महत्या भन्ने बित्तिकै अनुसन्धान नगर्ने प्रवृत्तिले पनि आत्महत्या बढेको बताइन ।

समाजशास्त्रका सह प्राध्यापक शोभितलाल चौधरी बाँच्नका लागि त्यसमा पनि सुख र मस्तीपूर्वक बाँच्नका लगि मानिसले प्रसिद्धि, पैसा लगायत सुख खोज्ने मानवीय स्वभावले उब्जाउने दुःख र विषादले गर्दा पनि मानिस आत्महत्याको तहसम्म पुग्ने गरेको बताउँछन् ।

‘पछिल्लो पटक युवा पुस्तामा सामाजिक सञ्जालको गलत प्रभावले पनि आत्महत्या घटना निम्त्याएको पाइन्छ,’ उनले भने, ‘त्यसलाई थप बल आर्थिक अभाव र बेरोजगारीले थप बल पुर्‍याएको छ, त्यसैले युवापुस्ताले अत्महत्या गर्नुभन्दा चेतन मनलाई दरो बनाउन जरुरी छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २०, २०७६ १०:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्