कामको लोभमा चेली भारत लगिँदै

शंकर आचार्य

पर्सा — पर्साको ठोरी नाकाबाट भारत लगिँदै गरिएका तनहुँका ३ चेलीलाई प्रहरीको सहयोगमा माइती नेपालले उद्धार गर्‍यो । भारतको पटनास्थित एक कम्पनीमा काम लगाइदिने प्रलोभनमा तीनै चेलीलाई चोर बाटोबाट भारत लग्न खोजिएको थियो ।

तीन चेलीलाई बुझ्न भारतीय युवक नाकामै आइपुगेका थिए । प्रहरीले ती भारतीय नागरिकलाई पनि नियन्त्रणमा लिएको हो । कम्पनीको जागिरको प्रलोभनमा नेपाली चेली भारत लगिएको यो पछिल्लो उदाहरण हो ।

६ महिनायता जिल्लाका विभिन्न नाकाबाट भारतको कम्पनी रोजगारीका लागि जान लागेको बताउने २ दर्जनभन्दा बढी चेलीको उद्धार गरिसकिएको छ । माइती नेपाल आवधिक गृह वीरगन्जकी प्रमुख संगीता पुरी सोझासाझा नेपाली चेलीलाई यसरी कम्पनीमा जागिर दिने प्रलोभन दिई भारत लग्ने प्रवृत्तिबढेको बताउँछिन् ।

माइतीले मात्र जनवरी यता १ दर्जनभन्दा बढी चेलीको उद्धार गरिसकेको छ । भारतको पटना र मुजफ्फर जान लागेका यी चेलीले कपडा पट्याउने, नेलपोलिस बनाउने उद्योगमा काम गर्ने आश्वासन पाएको बताउने गरेका छन् । तर, अरूले भनेको र सुनेको भरमा लहलहैमा जान खोज्ने उनीहरू त्यहाँ जोखिममा पर्नसक्ने कुरोमा बिल्कुलै अनभिज्ञ छन् । यस्ता चेलीलाई मासिक २० देखि ३० हजार भारतीय रुपैयाँ तलबको प्रलोभन दिइएको हुन्छ ।

साउनयता मात्रै सीमावर्ती भारतीय सहर रक्सौलबाट सुरक्षा फौज एसएसबीले त्यहाँको रेल्वे स्टेसनबाट आधा दर्जन चेलीलाई उद्धार गरी नेपाल फिर्ता पठाएको पुरीले बताइन् ।

मानव बेचबिखन नियन्त्रणमा सक्रिय अर्को संस्था आफन्त नेपालकी वीरगन्ज शाखा प्रमुख तारा घिमिरे पनि आफ्नो संस्थाले ६ महिनायता एक दर्जनभन्दा बढी यस्ता चेलीको उद्धार गरिसकेको बताइन् । ‘अधिकांश चेली आफू कम्पनीमा काम गर्न पटना जान लागेको बताउँछन्, तर उनीहरूसँग न त कुनै कागजात हुन्छ, न त साथमा केही रकम नै हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘उनीहरूको अवस्था हेर्दा दलालको लहलहैमा लागेर हिंडेको प्रष्ट बुझिन्छ ।’

पछिल्लो ६ महिना यता मानव तस्करहरूले चेलीबेटी बेचबिखनको नयाँ शैली अपनाएको हुन सक्ने उनको अनुमान छ । सोझा–साझा चेली अनाहकमा दलालको फन्दामा पर्न सक्ने भएकाले चेतनामूलक कार्यक्रम आवश्यक रहेको बताइन् ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७६ ०९:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बाझो जमिन हराभरा

हरिराम उप्रेती

गोरखा — धार्चे गाउँपालिका–५ गुम्दास्थित यामगाउँका जमिन वाँझो छैनन् । कतै वारीमा तरकारीले ढाकेको छ त कतै पाखा, पखेरोमा अलैचीले । एकै किसिमका खेती गर्दा छाक टार्न धौधौ भएपछि यामगाउँका ८० वर्षीय जीतबहादुर गुरुङ ३ वर्ष अघि अलैची खेतिमा होमिए ।

गोरखाको धार्चे गाउँपालिका–५ गुम्दास्थित यामगाउँमा लगाएको अलैची स्याहार्दै किसान ।तस्बिर : हरिराम/कान्तिपुर

मकै, कोदो, भटमास लगाउने १० रोपनी जमिनमा अलैची लगाए । ‘वर्ष दिनभरि दुःख गरेर उत्पादन गरेको मकै, कोदो आफैलाई खान नपुग्ने,’ उनले भने, ‘अलैची ३/४ वर्षमै उत्पादन दिन्छ सुनेको छु, धेरै उत्पादन भए यो वेचेर चामल किन्न फाइदा ।’

निर्वाहमुखी खेतिमा दुःख मात्र वढी भएको उनको वुझाइ छ । हावापानी सुहाउदो रामशाही जातको अलैची लगाएको मिलन कृषक समुहका गर्वु गुरुङले बताए । ‘ओसिलो ठाउँमा हुने खेती हो,’ उनले भने, ‘परिक्षणको रुपमा ७० सालमा लगाउदा राम्रै हुने देख्यौँ, गाउँलेहरू पनि यसै तिर आकर्षित भए ।’

गुरुङ मात्र होइन यामगाउँका ३५ किसान ब्यवसायीक अलैची खेतिमा लागेका छन् । गाउँमा २ समुह छन् । पोखरीडाँडा कृषि सहकारी संस्थामा आवद्घमध्ये २८ जनाको सामुहिक अलैची खेती छ । सामुहिक रुपमा अलैची गोडमेल गर्छन् । दशक अघि वाझिएका जमिनलाई हरियाली वनाएका छन् । ७ सय रोपनी जग्गा भाडामा लिएका छन् ।

करिव ३ सय किसानको आफ्नै जग्गा रहेको स्थानीय मानवहादुर गुरुङले बताए । ‘करिव हजार रोपनीमा सामुहिक खेति गरेका छौ,’ उनले भने । प्रतिरोपनी वार्षीक ५ सयका दरले ७ सय रोपनीको भाडा तिर्ने सम्झौता छ । ‘२० वर्षका लागी जमिन लिजमा लिएका हौँ, ’ उनले भने । अलैची खेतिको स्याहारमा २८ घरका स्थानीय सामुहिक रुपमा खटिने नियम छ । ‘अघिल्लो दिन गाउँ भेला हुन्छ, अलैची गोड्ने, घेरावार गर्ने, टिप्ने, भनेर सरसल्लाह गरेर खटिन्छौ,’ उनले भने । एक जनाले मात्र ब्यवसायीक खेति गर्दा बजार नपाइने डरले सामुहिक रुपमा खेति थालेको उनको भनाइ छ ।

उत्पादित अलैची विक्रि गरेर नाफा वाँडफाँड गर्ने किसानको योजना छ । आर्थिक बर्ष ०७२/७३ सालबाट अलैची खेति शुरु गरेका किसानले आम्दानी लिन पाएका छैनन् । अवको वर्षबाट अलैची विक्रि गर्ने किसानको योजना छ । सामान्यतया लगाएको ५ बर्षमा अलैची उत्पादन हुन्छ । सहकारीमा आवद्घ २८ किसानको झण्डै ४० लाख लगानी भइसकेको छ । ‘सामुहिक भएकाले श्रमसमेत जोडेर लगानी निकालेका हौँ,’ उनले भने ।

ब्यवस्थित रुपमा ब्यवसायीक अलैची खेति गर्ने किसान आम्दानी पनि राम्रै हुने भन्दै आशावादी छन् । ‘निर्वाहमुखी खेति भन्दा ब्यवसायीक अलैचि खेतिमा भविष्य देख्यौँ,’ उनले भने, ‘गत वर्ष पहिलो पल्ट अलैचि वेच्यौ, किलोकै सात सय रुपैयामा विक्रि भयो ।’ शुरुको वर्ष एक क्वीन्टल सुकेको अलैची उत्पादन भइसकेको उनले बताए ।

किसानलाई प्रोत्साहनका लागी वडा कार्यालयले गत आवमा अलैची सुकाउने मेसिन खरिदका लागी ६ लाख ५० हजार छुट्टायो । ‘धार्चे गाउँपालिकामा एकमात्र यस्तो मेसिन हाम्रो सहकारी छ,’ उनले भने, ‘यसले कृषकको हौसला अझै थपिएको छ ।’ चिसो मौसम भएकाले यामगाउँमा असोज पहिलो हप्ताबाट अलैचि टिप्न शुरु हुने उनको भनाइ छ । उत्पादिन अलैची नारायणगढ, काठमाडौलगायतका शहरमा लगेर विक्रि गर्ने स्थानीयले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७६ ०९:११
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्