दशकमा ४ गुनाले बढे बाघ

शंकर आचार्य

पर्सा — संरक्षण तथा वृद्धिका लागि गरिएको प्रयासका कारण मुलुककै कान्छो निकुञ्ज पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जमा एक दशकमा बाघको संख्या चार गुनाले बढेको छ । निकुञ्जमा बर्सेनि भई रहेको बाघ अनुगमनले यस्तो देखाएको हो । यस बर्ष निकुञ्जमा डेढ दर्जन बयस्क बाघ देखा परेका छन् । 

निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत समिर महर्जनका अनुसार, जेडएसएलसँगको सहकार्यमा बर्सेनि निकुञ्जमा जारी शक्तिशाली क्यामेराबाट हुने गरेको अनुगमनले निकुञ्जमा बाघको संख्या उत्साहजनक रुपमा बढेको देखाएको छ । यस वर्ष पनि जनवरीदेखि जुन मध्यठसम्म निकुञ्जमा बाघ अनुगमन गरिएको थियो ।

यस वर्षको अनुगमनबाट निकुञ्जमा डेढ दर्जन बयस्क बाघ देखिएको उनले बताए । निकुञ्ज कार्यालयबाट करीब १५ किमी पूर्वमा हल्खोरिया दह क्षेत्रमा हाल पनि माउसँग २ वटा डमरु देखिएको उनले बताए । करिब ६ महिनाका जस्ता देखिने डमरु हुर्किसकेका छन् । तर डमरुलाई गणनामा सामेल गर्ने चलन छैन ।

सन् २००९–१० मा गरिएको गणनामा निकुञ्जमा केवल ४ बयस्क बाघ थिए । २०१३ मा गरिएको यस्तै सर्वेक्षणले निकुञ्जमा ७ बयस्क बाघ रहेको नतिजा देखाएको थियो । हालरहेका डेढ दर्जन बाघमध्ये ५ भाले र १० पोथी बाघकोपहिचान भइसकेको छ । सामान्यतया एउटा बाघको पाटाअर्कोसँग नमिल्ने भएकाले बाघलाई चिन्न सहज हुन्छ । बयस्क बाहेक थप केही ससाना बच्चा बाघ रहे पनि तीनको संख्या यकिन हुन सकेको छैन ।

निकुञ्जमा बाघको संख्या बढ्नुमा यसको आहारा प्रजातिका जनावरहरूको सख्यां बढदै जानु र बाघ संरक्षणमा गरिएको प्रयासको सकारात्मक परिणाम रहेको महर्जन बताउँछन् । यस बाहेक रामभौरी, भाठा, रमौली, प्रतापपुर जस्ता निकुञ्जभित्र रहेका मानवबस्तीलाई स्थानान्तरण गरिएपछि पनि बाघ लगायतका अन्य वन्यजन्तुको संख्या पनि वृद्धि हुन गएको हो ।

निकुञ्जमा बाघको संख्या वृद्धिसँगै थप चुनौती पनि बढेको उनले बताए । बाघ बढेसँगै तिनको सुरक्षा, निकुञ्जमा मानव प्रवेश नियन्त्रण, बाघको आहारा प्रजातिको वन्यजन्तुको संख्या थप वृद्धि, निकुञ्जमा लाग्ने मेला आदि प्रमुख चुनौती रहेको उनले बताए । पर्सा, बारा र मकवानपुर गरी ६ सय २७ वर्ग किमि क्षेत्रफलमा निकुञ्ज फैलिएको छ । यो निकुञ्ज जंगली हात्तीको बासस्थानका रूपमा प्रसिद्ध छ ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ १०:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गाईखुरे झरनामा क्यानोइङको मज्जा

आश गुरुङ

लमजुङ — बेंसीसहर नगरपालिका–७ की सवनम तामाङ करिब ११० मिटरको झरनाबाट डोरीको सहयोगमा झरिन् । पहरामा टेक्न मिल्ने जुत्ता, टाउकोमा सेतो हेलमेट अनि कम्मरमा सुरक्षापेटी बाँधेर झरिरहेकी उनलाई बीचमा आएपछि फर्किन मन लाग्यो ।

तर, साहस बटुलेर झरिन् र लामो सास फेरिन् । ‘मलाई यस्तो लागिरहेको थियो कि, सजिलै फेदमा झर्छु । तर, सुरुमा २/४ पाइला तल जाँदैमा डराएँ । सबैले सक्ने कुरा मैले किन सक्दिन भनेर साहस गरेकाले सफल भएँ,’ उनले भनिन् । बेंसीसहर–१ उदिपुरको आकाशेभीर नजिकै गाईखुरे झरनामा डोरीको सहयोगबाट झरेको देख्ने थुप्रैले जिब्रो टोके । ‘साँच्चिकै साहसिक रहेछ,’ बेंसीसहर–७ का वसन्त अधिकारीले भने, ‘मुटु दह्रो बनाउनुपर्छ ।’

उनले क्यानोइङ हेरेर मजा लिएको बताए । चितवनबाट आएका इशान श्रेष्ठका अनुसार सुरुमा क्यानोइङ गर्दा निकै डर लाग्छ । तर, पानीसँगै झर्दा मज्जा लाग्छ । उनी क्यानोइङ खेल्न र फोटो खिच्न बेंसीसहरको उदिपुरस्थित गाईखुरे छहरामा आएका हुन् । ‘धेरै ठाउँमा क्यानोइङ खेलेको छु । यहाँको मज्जा छुट्टै छ,’ उनले भने, ‘सरकारी तवरबाटै प्रचार हुन सके यस्ता ठाउँको विकासमा सहयोग पुग्थ्यो ।’ क्यानोइङ गर्न प्रत्येकले ३ हजार रुपैयाँ तिरे ।

बेंसीसहर नगर प्रमुख गुमानसिंह अर्यालले गाईखुरे झरनामा क्यानोइङ प्रवर्द्धनका लागि साढे ६ करोड रुपैयाँ लाग्ने लागत अनुमानसहित डीपीआर तयार पारेको बताए । ‘हामीले बाह्रै महिना क्यानोइङ गर्न मिल्ने बनाउन लागेका छौं । यसका लागि मर्स्याङ्दीको पानीलाई मोटर मार्फत तान्ने योजना छ’ उनले भने ।

छिटै टेन्डर आह्वान गरी कार्यक्रम अघि बढाइने उनले बताए । उनका अनुसार जिल्लामा क्यानोइङ, रक क्लाइम्बिङ, र्‍याफ्टिङलगायतका साहसिक खेल आयोजना गर्ने धेरै ठाउँ छन् । ‘हामीले गाईखुरे झरनाको प्रवर्द्धनात्मक कार्यक्रमको सुरुआत गरेका छौं । अब यस ठाउँलाई पर्यटन हबको रूपमा विकास गरिनेछ,’ उनले भने ।

तीन वर्षअघि पर्यटन व्यवसायीको सक्रियतामा क्यानोइङ भएको थियो । त्यसयता हरेक वर्ष क्यानोइङ हुँदै आएको छहरामा यस पटक शुक्रबार र शनिबार प्रथम क्यानोइङ महोत्सवकोआयोजना गरियो ।

बुङ छहरामा पर्यटकको आकर्षण
जब हिउँद सकिएर बर्खा लाग्छ, मर्स्याङ्दी गाउँपालिका–४ च्याम्चेबाट पारिपट्टिको बुङ छहराले झरनाको रूप लिन्छ । हिउँदमा केही सानो गरी बग्ने छहरामा हरेक दिन देखिने इन्द्रेणीले पर्यटक लोभ्याउने गर्छ । मर्स्याङ्दी–५ घेर्मुमा पर्ने छहरा नजिकै पुगेर अन्नपूर्ण पदमार्गमा हिँड्ने पर्यटक अडिन्छन् । फोटो र सेल्फी खिचेर रमाउँछन् ।

स्थानीय होटल व्यवसायी बाबुराम तामाङका अनुसार पदमार्गमा हिँड्ने र सवारी साधनबाट आवतजावत गर्ने सबैले छहरा नजिकै झरेर फोटो नखिची गन्तव्यमा जाँदैनन् । ‘पर्यटकीय सिजनमा ३ सय पर्यटक हिँड्छन् । सवै यहाँ झरेर फोटो खिच्छन् र जान्छन्,’ उनले भने, ‘यही कारण मैले होटल सञ्चालन गरें ।’

मर्स्याङ्दी–४ का अध्यक्ष सुमन गुरुङका अनुसार बुङ छहराले वारिपट्टिको पर्यटन प्रवर्द्धनसमेत गरेको छ । छहरानजिकै होटल व्यवसाय सञ्चालन गर्ने बढेका छन् । पदमार्गका कतिपय जोखिम ठाउँ पार गरेका पर्यटकले छहरामा आएपछि आनन्दको सास लिने वडा ५ का अध्यक्ष लेखमान गुरुङले बताए । उनका अनुसार छहराले मात्रै नभएर नजिकैका पहरामा भीर मौरीका गोलाहरू छन् । यसले पनि पर्यटन प्रवर्द्धनमा सहयोग पुगेको छ ।

गाउँपालिका अध्यक्ष अर्जुन गुरुङले पर्यटक लोभ्याउने धेरै झरनामध्ये बुङ एक रहेको बताए । ‘चक्रीय अन्नपूर्ण पदमार्गको वरपर धेरै छहरा छन् । यस्ता झरनाले यहाँको पर्यटन प्रवर्द्धनमा सघाउ पुर्‍याएको छ,’ उनले भने, ‘अब झरना हेर्ने मात्रै होइन, झरना वरपर पर्यटकीय संरचना बनाएर पर्यटकलाई टिकाउन आवश्यक छ ।’

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ ०९:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्