वाग्मती खर्सालघाट कटान : तल्लो तटीयमा त्रास

ओमप्रकाश ठाकुर

सर्लाही — बरहथवा नगरपालिका १ हजरियास्थित खर्साल घाटभन्दा धेरै तल छ धनकौल गाउँपालिकाको ढापटोल । तर, वाग्माती नदीले खर्साल घाटमा कटान गरिरहेको समाचार सुनेसँगै ढापटोलका टेनी पासवानको निद्रा उडेको छ ।



खर्सालघाटमा वाग्मतीले कटान गरेर बस्ती पसे ढापटोल सहित दर्जनौं बस्ती तहस–नहस हुने सम्भावना छ । पासवानलाई एक महिनाअघि आएको बाढीको सम्झना पनि ताजै छ । असार अन्तिम साता मनुष्मारा खोलामा आएको बाढी गाउँ पस्दा उनी विस्थापित बनेका थिए ।

गाउँमा बाढी पसेका बेला उनी वाग्मतीको तटबन्धमा पुगेर ज्यान जोगाएका थिए । मनुष्मारा खोलाको बाढीले नै विस्थापित भएका पासवान खर्साल घाटबाट वाग्मती पसे आफूहरूको बस्ती नै नरहने चिन्तामा छन् । त्यसैले आकाशमा कालो बादल मडारिने बित्तिकै उनलाई डर लाग्छ । ठूलो पानी परेसँगै नदी र खोला मिसिएर आएको बाढीले पुनः गाउँ नै डुबानमा पारेर जन धनको क्षति पुर्‍याउने हो कि भन्ने त्रासले उनी भयभित हुन्छन् ।

एक महिनाअघि अविरल वर्षासँगै मनुष्मारा खोलामा आएको बाढीले दक्षिण(पश्चिम क्षेत्रका धनकौल, हरकठवा, महिनाथपुर, ढापटोल, छटौल, बैरिया, हिरापुर, भवानीपुरलगायत २ दर्जन गाउँ डुबानमा परेका थिए । डुबानबाट स्थानीयले ठूलो मात्रामा क्षति बेहोरेका थिए ।

डुबानमा परेर विस्थापित भएका परिवार पानीको सतह घटेसँगै घर फर्किसकेका छन् । ‘वर्षाका बेला मनुष्मारा खोलाबाट नै पीडित बनिरहेका थियौं, अब खर्सालघाटमा वाग्मती नदी बस्ती पसे आफूहरूको बस्ती नै तहस(नहस हुनेछ,’ उनले भने, ‘खर्साल घाटमा तटबन्ध नभएर वाग्मती नदी बस्ती पसे हाम्रो बस्ती त रहँदैन, हाम्रो ज्यान पनि सुरक्षित रहन सक्दैन ।’ मनुष्माराबाट त्रसित भइरहेका बेला वाग्मती पनि मिसिने हल्लाले झन त्रसित बनाएको
उनले बताए ।

पासवान जस्तै खर्साल घाटमा कटानको हल्लाले नदी किनारका स्थानीयमा त्रास बढ्दै गएको छ । बाढीबाट प्रभावित भएका नदी किनारका बासिन्दाले भरपर्दो तटबन्धको व्यवस्था नहुँदा जोखिम बढेको बताए । असार अन्तिम साता भएको भीषण वर्षापछि आएको बाढीले २ हजारभन्दा बढी परिवारको विचल्ली भएको थियो । स्थानीय नदी तथा खोलामा तटबन्धको निर्माण नहुँदा आकाशमा कालो बादल मडारिने बित्तिकै गत महिनाको जस्तै नियति भोग्नु पर्ने हो कि भन्ने चिन्ता स्थानीयमा छ ।

नदीले धार परिवर्तन गरेको क्षेत्रमा भरपर्दो रोकथामको काम नहुँदा रात दिन त्रासमा बस्नु परेको हजरियाका इन्द्र न्यौपानेको दुःखेसो छ । ‘नदीले धार परिवर्तन गर्दै हाम्रो बस्ती नजिक आइसक्यो तर, पनि भरपर्दो तटबन्ध निर्माणको काम हुन सकेको छैन,’ उनले भने, सम्बन्धित निकायको लापारबाहीका कारण हाम्रो बस्ती उच्च जोखिममा छ ।’ महिना दिनअघि नदीमा आएको बाढीले जिल्लाको विभिन्न बस्ती डुबानमा परेका थिए । बर्सेनि नदीमा आएको बाढीले क्षति गरे पनि यसको न्यूनीकरणको प्रयास नभएको बाढीपीडितको गुनासो छ ।

बाढी र डुबान नियन्त्रणका लागि काम गर्ने विभिन्न निकायमा तटबन्ध निर्माणका लागि पहल गरे पनि बजेट अभाव रहेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी मोहनबहादुर जिसीले बताए । ‘जोखिम रहेको खर्साल घाटमा बरहथवा नगरपालिकालाई तत्कालीन रोकथामका लागि बोरामा बालुवा हालेर रोकथाम गर्न भनेको छु,’ उनले भने, ‘दीर्घकालीन रोकथामका लागि तटबन्ध नै चाहिन्छ, बजेट नभएका कारण त्यो अहिले सम्भव छैन, यसको लागि पहल भइरहेको छ ।’ सर्लाहीमा वाग्मती, मनुष्मारा, लखनदेही र झीम नदीले बर्सेनि धन जनको क्षति पुर्‍याउँदै आएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण ३१, २०७६ १०:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दुई महिनामै भत्कियो सडक

इटहरीको बुढीखोलादेखि खोर्सानेसम्मको सडक मर्मत गर्दा कम गुणस्तरका निर्माण सामग्री प्रयोग गरिएको स्थानीयको आरोप
देवनारायण साह

मोरङ — पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गत इटहरीे बुढीखोलादेखि खोर्सानेसम्म्मको सडक मर्मत गरेको २ महिनामै भत्केको छ । सडक भत्किँदा दुर्घटनाको जोखिम बढेको छ भने धुलो उडेर स्थानीय पीडित भएका छन् ।

सडक डिभिजन कार्यालय विराटनगरले पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गतको इटहरीको बुढीखोलादेखि खोर्सानेसम्म सडकखण्ड मर्मत गरेको दुई महिनामै विराट चोकमा भत्केको दृश्य । तस्बिर : देवनारायण/कान्तिपुर

सडक डिभिजन कार्यालय विराटनगरले बुढीखोलादेखि खोर्सानेसम्म पूर्वपश्चिम राजमार्गको ५ दशमलव ७ किलोमिटर सडकखण्ड गत वर्षमा १ करोड ८० लाखको लागतमा आवधिक मर्मत गराएको थियो । उक्त सडकको मर्मतको ठेक्का गीताञ्जली/मसुद/जोशिला जेभिले लिएको र गत वैशाख मसान्तमा काम सम्पन्न गरेको थियो ।

भएको सडकमाथिबाट कालोपत्रे गरेर निर्माण कम्पनीले मर्मत गरेको थियो । दुई महिना नबित्दै असारसम्ममा निर्माण कम्पनीले सडकमाथि गरेको कालोपत्रे उप्किन थालेको थियो ।

सुन्दरहरैंचाका रामकुमार खडकाले निर्माण कम्पनीले गुणस्तरहीन काम गरेकाले सडकमाथि गरेको कालोपत्रे उप्किएको र सवारीसाधन गुड्दा धूलोमा परिणत भएको बताए ।

‘गुणस्तरहीन कामले सडक धुलाम्मे भएको छ,’ उनले भने, ‘राजमार्गमा तिव्र गतिमा आउने सवारी साधन दिनहुँ दुर्घटना हुनुका साथै तिनले उडाएको धुलोले हामी हैरान भएका छौं ।’ सडकमा उडेको धुलोले सडक छेउका घरका बालबालिका र वृद्धवृद्धालाई रुघाखोकी लगायतका श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोग लाग्ने गरेको खडकाले गुनासो पोखे ।

मर्मत भएको दुई महिना नबित्दै विराटचोक, गछियाचोक, खार्सानेचोक, गछिया खोला र बुढीखोलामा गरी १२ सय मिटर सडक भत्केको छ । ‘अति व्यस्त रहने राजमार्गको चोक–चोकमा नै सडक भत्केकाले आवतजावत गर्ने सवारीसाधन उडाएको धुलोले स्थानीयवासीलाई सकस भएको छ,’ स्थानीय व्यापारी केबी श्रेष्ठले भने, ‘सडक भत्केकोले तिब्र गतिमा आएका सवारीसाधन दैनिक दुर्घटनामा पर्ने गरेका छन् ।’

उनले सडकका कर्मचारीहरूले निर्माण कम्पनीसँग मोटो रकम कमिसन लिने गरेकाले ल्याब जाँच प्रतिवेदनमा राम्रो देखिएको सडक दुई महिनामै भत्केको गुनासो पोखे । निर्माण क्षेत्रमा कार्यरत इन्जिनियर प्राविधिकहरूले निर्माण कम्पनीसँग २ देखि २० प्रतिशतसम्म कमिसन लिएर गुणस्तरहीन कामलाई पनि गुणस्तरयुक्त बनाएर भुक्तानी दिने गरेका छन् ।

सडक डिभिजन कार्यालय विराटनगरका प्रमुख शुभराज न्यौपाने सडक बोर्डको बजेटले ठेक्का आहान गरी निर्माण कम्पनीसँग २०७५ माघमा सम्झौता गरेपछि वैशाख मसान्तसम्ममा काम पूरा गरेको बताए । न्यौपानेले मर्मत भएको ५७ सय मिटर सडकमध्ये १२ सय जति भत्केकाले सडकको अवस्था हेरी पुनः मर्मत कसले गर्ने बारे निष्कर्ष निकाल्ने बताए ।

‘भएकै सडकमाथि थप कालोपत्रे गरेर आवधिक मर्मत गरिएको थियो,’ उनले भने, ‘त्यसैले पहिलेको सडक रहिरहेको र मर्मत भएको भत्केको ठाउँमा निर्माण कम्पनीले नै पुनः मर्मत गर्छ । अन्य ठाउँमा कार्यालयले नै गर्नुपर्छ ।’ निर्माण भएको १२ महिनाभित्र भत्केको अवस्थामा निर्माण कम्पनीले नै पुनः काम गर्नुपर्ने व्यवस्था रहेको न्यौपानेले बताए ।

त्यसकै लागि निर्माण कम्पनीको ५ प्रतिशत धरौटी र ५ प्रतिशत बैंक ग्यारेन्टी कार्यालय मातहत राख्ने व्यवस्था रहेको उनले सुनाए । ‘निर्माण हुने क्रममा आफ्नै ल्याबमा मेटेरियल जाँच गरेर मर्मत काम भएकाले गुणस्तरमा कुनै लापरबाही भएको छैन,’ उनले दाबी गरे, ‘मर्मत सुरु गर्नु अघि र मर्मत भए पश्चात ल्याब टेष्ट गर्दा गुणस्तरयुक्त नै पाइएको थियो ।’

प्रदेश १ सभा बैठकमा सांसदहरूले सडकमा निर्माण कम्पनीले गुणस्तरहीन काम गरेको आवाज उठाएपछि सार्वजनिक लेखा समितिले पनि छानबिन सुरु गरेको छ ।

लेखा समितिका अध्यक्ष शिवनारायण गनगाईले सडक डिभिजन कार्यालय प्रमुख न्यौपानेलाई पत्रमार्फत बोलाएर बयान लिएको छ । अध्यक्ष गणगाईले आफूहरूले स्थलगत अनुगमनसमेत गरेकाले पुनः प्रमुख न्यौपानेलाई बोलाएर थप सोधपुछ गरेर प्रदेश सरकारलाई निर्देशन दिने बताए ।

प्रकाशित : श्रावण ३१, २०७६ १०:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्