वाग्मतीको जल मढियामा

ओमप्रकाश ठाकुर

सर्लाही — साउन महिनाको आइतबार र सोमबार शिवालयमा चढाउने जल लिनका लागि वाग्मती नदीमा शनिबार हजारौं भक्तजनको घुइँचो लागेको छ । 

पवित्र नदीको जल चढाए मनले चिताएको पुग्ने विश्वासका साथ जल लिन भक्तजनको भिड लागेको हो । विशेष गरी भारतको सीतामढीस्थित मढिया मन्दिरमा चढाउने जल लिनका लागि वाग्मती नदीमा भक्तजनको भिड लाग्ने गरेको छ ।

मढिया मन्दिरमा आइतबार र महोत्तरीको टुटेश्वर मन्दिरमा सोमबार जल चढाइन्छ । हजारौं तीर्थयात्रीको भिडले वाग्मती सहित पूर्व–पश्चिम राजमार्ग तथा सदरमुकाम मलंगवा जाने सडक अस्तव्यस्त बन्ने गरेको छ ।

पालना भएन ट्राफिक नियम
तीर्थयात्राका नाममा बिना हेल्मेट ४ जनासम्म चढेर सयौं मोटरसाइकल अनियन्त्रित ढंगले कुदाइँदा पूर्व–पश्चिम राजमार्ग तथा नवलपुर–मलंगवा सडकखण्ड आसपासका बासिन्दा शनिबार राति त्रसित बनेका थिए । राजमार्गमा तीर्थयात्रीसहित सवारीसाधनको भीड व्यवस्थापन गर्न प्रहरीलाई हम्मे परेको थियो ।

पैदल तथा मोटरसाइकलमा सवार बोलबम तीर्थयात्री तथा तीर्थयात्री चढेर वाग्मतीसम्म आएका ट्रयाक्टर, टेम्पो र मोटरसाइकल पार्किङले वाग्मती नदी किनारसहित सदरमुकाम मलंगवासम्मकै सडक अस्तव्यस्त बनेको थियो । शनिबार राति राजमार्गको वाग्मती र लखनदेही पुलमा घन्टौंसम्म जाम लागेको थियो ।

एकैदिन हजारौं तीर्थयात्री आएकाले व्यवस्थापनमा निकै कठिनाइ भएको बोलबम सेवा समिति वाग्मतीका अध्यक्ष जय गोलेले बताए । साउन महिनाभर वाग्मती नदीमा जल लिनका लागि ५ लाख हाराहारीमा भक्तजन आउने गरेको समितिको दाबी छ । वाग्मतीमा भारतीय भक्तालु सहित सर्लाही, महोत्तरी, रौतहट, सिन्धुली लगायत जिल्लाबाट बोलबम भक्तजन जल लिन आउने गरेका छन् ।

बोलबमका नाममा विकृति
भक्तजनको भिड लाग्ने वाग्मतीमा बोल बमको नाममा विकृति पनि देखिएको छ । भक्तजनले जल लिइरहँदा नक्कली भारतीय बोल बमले रक्सी खाने र घर लिएर फर्कने गरेको पाइएको छ । नेपालमा मदिराजन्य पदार्थ खुला सेवन गर्न पाइने भएका कारण भारतीय युवा बोल बमको भेष धारण गरेर वाग्मती आउने गरेका हुन् ।

शनिबार पहेंलो वस्त्र धारण गरेका नक्कली बोल बमहरूको राजमार्गको छेउछाउका कोल्डस्टोर र होटेलमा घुइँचो लागेको थियो । बोल बमको भेषमा आउँदा जाँच नहुने भएका कारण मदिराजन्य पदार्थको कारोबार फस्टाएको छ । रक्सीसँगै अवैध मानिएको गाँजा समेत बाले बमले झोलामा राखेर भारत पुर्‍याउने गरेको स्थानीय बताउँछन् ।

बागमती नदीमा आएका भक्तजनमध्ये अधिकांश युवा युवती छन् । गाउँघरमा कडाइ महसुस गरेका युवायुवती बोलबमको बहानामा रमाइलो गर्ने पनि छन् । जल लिन आउने अधिकाँश मोटरसाइकलमायुवायुवतीको जोडी देखिन्छ ।

ट्रयाक्टरको ठक्करबाट तीर्थयात्रीको मृत्यु
नवलपुर–मलंगवा सडक खण्ड अन्तर्गत कविलासी ७ मा ट्रयाक्टरको ठक्करबाट शनिबार राति एक बोलबम यात्रीको मृत्यु भएको छ । चक्रघट्टा गाउँपालिका–९ का हृदय दासकी १७ वर्षर्यीा छोरी रामशिला गम्भीर घाइते भएकी थिइन् ।

वाग्मतीबाट जल लिएर भारतको मढिया मन्दिरमा चढाउनका लागि मोटरसाइकलमा जाँदै गर्दा दास चढेको बीआर३०भी ७१८७ नम्बरको मोटरसाइकललाई बोलबम तीर्थयात्री चढेकै ट्रयाक्टरले ठक्कर दिएको थियो ।

दासलाई जिल्ला अस्पतालमा प्राथमिक उपचार गरी थप उपचारका लागि वीरगन्जतर्फ लाने क्रममा बाटैमा मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ । ठक्कर दिने बोलबम तीर्थयात्री बोकेको ट्रयाक्टर फरार छ ।

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७६ ०९:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पर्सा निकुञ्जमा २ ‘एनिमल पास’

शंकर आचार्य

पर्सा — वन्यजन्तु आवागमन हुने त्रिभुवन राजपथको पथलैयादेखि अमलेखगन्जसम्मको ८ किमि क्षेत्रमा ‘एनिमल अन्डर पास’ बनाउनुपर्ने निकुञ्जकर्मीहरूले सुझाव दिएका छन् ।

हात्ती, बाघ, चित्तल आदिदेखि सर्प, गोहोरो आदि सरीसृप तथा ससाना किट समेत आवागमन गर्ने राजपथको यो खण्डको समानान्तर मोतिहारी अमलेखगन्ज पाइप लाइन निर्माण गरिएपछि पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जका वन्यजन्तुको परम्परागत पदमार्ग बिथोलिएको निकुञ्जकर्मीलेअनुभव गरेका छन् ।

यसअघि निर्माणाधीन निजगढ काठमाडौं द्रुत मार्गमा वन्यजन्तुको सहज आवागमनका लागि २ वटा एनिमल पास बनाउन निकुञ्ज प्रशासनले द्रुत मार्ग आयोजनालाई सुझाएको थियो । यसपटक भने त्रिभुवन राजपथमै यस्तो पासको आवश्यकता महसुस गरिएको हो । निकुञ्जको घना वन क्षेत्रलाई चिर्दे राजपथको पथलैया अमलेगन्ज खण्ड गुज्रेको छ ।

तर, वन्यजन्तु आवागमनको दृष्टिले यही खण्ड अति महत्त्वपूर्ण र संवेदनशील रहेको छ । उत्तर तर्फ केही दुरीमा चुरे पहाड क्षेत्र र दक्षिणतर्फ पथलैयाको मानव बस्ती पर्ने भएकाले निकुञ्जको पश्चिमी तथा पूर्वी भेगका वन्यजन्तु एक अर्को भागमा आवागमनका लागि राजपथ छिचोल्ने गर्छन् ।

निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत समीर महर्जन पछिल्लो ४ महिनायता त्रिभुवन राजपथ छिचोलेर थोरै मात्र वन्यजन्तुले पूर्व–पश्चिम आवागमन गरेको पाइएको बताए । ‘तुलनात्मक रूपमा कम मानवीय गतिविधि भएकाले वन्यजन्तुले परापूर्वकालदेखि आवागमनका लागि निकुञ्जको यो वन क्षेत्र प्रयोग गर्दै आएका थिए,’ उनले भने, ‘तर, यस वर्ष पाइपलाइनका लागि ६ हजारभन्दा बढी रूख कटानसँगै राजपथको पश्चिमतर्फ जग्गा खाली हुन गएपछि त्यसले वन्यजन्तुको परम्परागत पदमार्ग बिथोलिएको छ ।’

हाल यस खण्डमा चार लेन सडक निर्माणको चर्चा पनि रहेको र त्यसो गरिए वन्यजन्तुको आवागमन झनै बिथोलिन सक्ने उनले बताए ।यसै गतिमा निकुञ्जको यस क्षेत्रमा विकास निर्माण र मानविय हस्तक्षेप बढै गए वन्यजन्तुको निर्वाध आवागमनका लागि कम्तीमा २ वटा एनिमल पास अविलम्ब निर्माण गरिनु आवश्यक देखिएको उनले बताए । वन्यजन्तुले आफ्नो परम्परागत पदमार्ग बिथोलिएपछि असुरक्षित महसुस गरी लामो समय उक्त मार्ग प्रयोग नगर्ने राम बताउँछन् । ‘हात्ती यस मामिलामा झन् बढी संवेदनशील हुन्छ,’ उनले भने ।

बाघ बढे
संकटापन्न वन्यजन्तु बाघको संरक्षण तथा वृद्धिका लागि गरिएको प्रयासका कारण मुलुककै कान्छो निकुञ्ज पर्सामा एक दशकमा बाघको संख्या चार गुनाले बढेको छ । यस वर्ष निकुञ्जमा डेढ दर्जन बयस्कबाघ देखा परेका छन् ।

निकुञ्जमा बर्सेनि भइरहेको बाघ अनुगमनले यस्तो देखाएको हो । निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत समीर महर्जनका अनुसार जेडएसएलसँगको सहकार्यमा बर्सेनि निकुञ्जमा जारी शक्तिशाली क्यामेराबाट हुने गरेको अनुगमनले निकुञ्जमा बाघको संख्या बढेको देखाएको हो । यस वर्ष पनि जनवरीदेखि जुन ११ सम्म निकुञ्जमा बाघ अनुगमन गरिएको थियो ।

यस वर्षको अनुगमनबाट निकुञ्जमा डेढ दर्जन बयस्क बाघ देखिएको उनले बताए । निकुञ्ज कार्यालयबाट करिब १५ किमि पूर्वमा हल्खोरिया दह क्षेत्रमा हाल पनि माउसँग २ वटा डमरु देखिएको उनले बताए । करिब ६ महिनाका जस्ता देखिने डमरु हुर्किसकेका छन् । डमरुलाई गणनामा सामेल गर्ने चलन छैन ।

सन् २००९/१० मा गरिएको गणनामा निकुञ्जमा केवल ४ बयस्क बाघ थिए । २०१३ मा गरिएको यस्तै सर्वेक्षणले ७ वटा रहेको नतिजा देखाएको थियो । हाल रहेका डेढ दर्जन बाघमध्ये ५ भाले र १० पोथी बाघको पहिचान भइसकेको छ । बयस्क बाहेक थप केही ससाना बच्चा रहे पनि तीनको संख्या यकिन हुन सकेको छैन ।

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७६ ०९:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्