पर्सा निकुञ्जमा २ ‘एनिमल पास’

शंकर आचार्य

पर्सा — वन्यजन्तु आवागमन हुने त्रिभुवन राजपथको पथलैयादेखि अमलेखगन्जसम्मको ८ किमि क्षेत्रमा ‘एनिमल अन्डर पास’ बनाउनुपर्ने निकुञ्जकर्मीहरूले सुझाव दिएका छन् ।

हात्ती, बाघ, चित्तल आदिदेखि सर्प, गोहोरो आदि सरीसृप तथा ससाना किट समेत आवागमन गर्ने राजपथको यो खण्डको समानान्तर मोतिहारी अमलेखगन्ज पाइप लाइन निर्माण गरिएपछि पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जका वन्यजन्तुको परम्परागत पदमार्ग बिथोलिएको निकुञ्जकर्मीलेअनुभव गरेका छन् ।

यसअघि निर्माणाधीन निजगढ काठमाडौं द्रुत मार्गमा वन्यजन्तुको सहज आवागमनका लागि २ वटा एनिमल पास बनाउन निकुञ्ज प्रशासनले द्रुत मार्ग आयोजनालाई सुझाएको थियो । यसपटक भने त्रिभुवन राजपथमै यस्तो पासको आवश्यकता महसुस गरिएको हो । निकुञ्जको घना वन क्षेत्रलाई चिर्दे राजपथको पथलैया अमलेगन्ज खण्ड गुज्रेको छ ।

तर, वन्यजन्तु आवागमनको दृष्टिले यही खण्ड अति महत्त्वपूर्ण र संवेदनशील रहेको छ । उत्तर तर्फ केही दुरीमा चुरे पहाड क्षेत्र र दक्षिणतर्फ पथलैयाको मानव बस्ती पर्ने भएकाले निकुञ्जको पश्चिमी तथा पूर्वी भेगका वन्यजन्तु एक अर्को भागमा आवागमनका लागि राजपथ छिचोल्ने गर्छन् ।

निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत समीर महर्जन पछिल्लो ४ महिनायता त्रिभुवन राजपथ छिचोलेर थोरै मात्र वन्यजन्तुले पूर्व–पश्चिम आवागमन गरेको पाइएको बताए । ‘तुलनात्मक रूपमा कम मानवीय गतिविधि भएकाले वन्यजन्तुले परापूर्वकालदेखि आवागमनका लागि निकुञ्जको यो वन क्षेत्र प्रयोग गर्दै आएका थिए,’ उनले भने, ‘तर, यस वर्ष पाइपलाइनका लागि ६ हजारभन्दा बढी रूख कटानसँगै राजपथको पश्चिमतर्फ जग्गा खाली हुन गएपछि त्यसले वन्यजन्तुको परम्परागत पदमार्ग बिथोलिएको छ ।’

हाल यस खण्डमा चार लेन सडक निर्माणको चर्चा पनि रहेको र त्यसो गरिए वन्यजन्तुको आवागमन झनै बिथोलिन सक्ने उनले बताए ।यसै गतिमा निकुञ्जको यस क्षेत्रमा विकास निर्माण र मानविय हस्तक्षेप बढै गए वन्यजन्तुको निर्वाध आवागमनका लागि कम्तीमा २ वटा एनिमल पास अविलम्ब निर्माण गरिनु आवश्यक देखिएको उनले बताए । वन्यजन्तुले आफ्नो परम्परागत पदमार्ग बिथोलिएपछि असुरक्षित महसुस गरी लामो समय उक्त मार्ग प्रयोग नगर्ने राम बताउँछन् । ‘हात्ती यस मामिलामा झन् बढी संवेदनशील हुन्छ,’ उनले भने ।

बाघ बढे
संकटापन्न वन्यजन्तु बाघको संरक्षण तथा वृद्धिका लागि गरिएको प्रयासका कारण मुलुककै कान्छो निकुञ्ज पर्सामा एक दशकमा बाघको संख्या चार गुनाले बढेको छ । यस वर्ष निकुञ्जमा डेढ दर्जन बयस्कबाघ देखा परेका छन् ।

निकुञ्जमा बर्सेनि भइरहेको बाघ अनुगमनले यस्तो देखाएको हो । निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत समीर महर्जनका अनुसार जेडएसएलसँगको सहकार्यमा बर्सेनि निकुञ्जमा जारी शक्तिशाली क्यामेराबाट हुने गरेको अनुगमनले निकुञ्जमा बाघको संख्या बढेको देखाएको हो । यस वर्ष पनि जनवरीदेखि जुन ११ सम्म निकुञ्जमा बाघ अनुगमन गरिएको थियो ।

यस वर्षको अनुगमनबाट निकुञ्जमा डेढ दर्जन बयस्क बाघ देखिएको उनले बताए । निकुञ्ज कार्यालयबाट करिब १५ किमि पूर्वमा हल्खोरिया दह क्षेत्रमा हाल पनि माउसँग २ वटा डमरु देखिएको उनले बताए । करिब ६ महिनाका जस्ता देखिने डमरु हुर्किसकेका छन् । डमरुलाई गणनामा सामेल गर्ने चलन छैन ।

सन् २००९/१० मा गरिएको गणनामा निकुञ्जमा केवल ४ बयस्क बाघ थिए । २०१३ मा गरिएको यस्तै सर्वेक्षणले ७ वटा रहेको नतिजा देखाएको थियो । हाल रहेका डेढ दर्जन बाघमध्ये ५ भाले र १० पोथी बाघको पहिचान भइसकेको छ । बयस्क बाहेक थप केही ससाना बच्चा रहे पनि तीनको संख्या यकिन हुन सकेको छैन ।

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७६ ०९:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नामको मात्र पिच

सडकको स्तरोन्नति राम्रो नहुँदा स्थानीय मात्र होइन सवारी साधनले पनि सास्ती खेप्नुपरेको छ
सम्झना रसाइली

तनहुँ — ‘सडक हेर्दा पिच गरेको देखिन्छ । तर पिचबीचको केही भागमा मात्र छ । अरू सबै भत्किएर सडकै बिग्रेको छ,’ भिमाद–७ का ५३ वर्षीय भक्तबहादुर श्रेष्ठ भन्छन् । हुन पनि यस्तै छ भिमाद नगरपालिकाको प्रवेशद्वारबाट करिब ५ सय मिटरसम्मको सडक खण्ड । सडकको स्तरोन्नति राम्रो नहुँदा स्थानीय मात्र होइन सवारी साधनले पनि सास्ती खेप्नुपरेको छ । 

तनहुँको भिमाद नगरपालिकाको प्रवेशद्वारमा रहेको भत्किएको सडक खण्ड । तस्बिर : सम्झना/कान्तिपुर

पानी परेको समयमा सवारी साधन गुड्दा सडकका खाल्डाखुल्डीमा जमेर बसेको पानीले छेप्ने गर्छ । सडक कालोपत्रे गरेको लामो समय भयो तर नगरपालिकाले सडकको स्तरोन्नतिमा ध्यान दिएको छैन । नगरको प्रवेशद्वार सेती नदीमाथिको पुलदेखि भित्र पसेपछि बिग्रेको सडकमा यातायातका साधन गुड्नुपर्ने मानिसले धूलो, धूवाँ अनि हिलोको सामना गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।

पुरानो बजारकी लक्ष्मी कुँवर भन्छिन्, ‘सडकबाट निस्किएको धूलोले गर्दा आँखाको समस्यसँग जुध्नपरेको छ,’ उनी भन्छिन्, ‘बाटो साँगुरो छ, सडक ठाउँठाउँमा प्वाल परेको छ, तीव्र गतिमा टिपर चलाइँदा निस्कने धूवाँ, उड्ने धूलोले हाम्रो स्वास्थ्यमा धेरै असर पुर्‍याएको छ । बच्चाहरूलाई पनि जोगाउन मुस्किल भएको छ ।’

पानी पर्दा हिलाम्मे र घाम लाग्दा धुलाम्मे हुने सडकले पुरानो बजार साँच्चिकै पुरानो हुने हो कि भन्ने चिन्ता कुँवरलाई छ । वर्षातको समयमा सडकमा तीव्र गतिमा हिँड्ने सवारी साधनले सडकमा जमेका पानी छ्यापेर सडकको छेउछाउ हिँड्न र आफ्नै घरआँगनमा बस्न पनि नसक्ने कुँवर बताउँछिन् । सडक डिभिजन कार्यालय मातहतमा निर्मित सडक भएकाले वडा र नगरले केही गर्न नसकेको वडाध्यक्ष सूर्यकुमार श्रेष्ठ बताउँछन् । उनले भने, ‘सडक डिभिजनले बनाएको रोड हामीले बनाउनका लागि भत्कायौं भने अख्तियार लाग्ने गर्छ, त्यसैले सबै देखीदेखी पनि हामीले केही गर्न सकिरहेका छैनौं ।’

सडक डिभिजन कार्यालयले आर्थिक वर्षको पहिलो टेन्डर मार्फत भिमाद–७ को सडक स्तरोन्नतिको काम गर्ने भनिएकाले पर्खिएको वडाध्यक्ष श्रेष्ठ बताउँछन् । नगरपालिका र सडक डिभिजनको समन्वय हुन नसक्दा पनि सडक निर्माण कार्य अघि बढ्न नसकेको उनले बताए ।

‘अघिल्लो वर्षसम्म खैरेनीटार–भिमाद सडक खण्ड सडक डिभिजन कार्यालयले हेर्थ्यो,’ सडक डिभिजन कार्यालय तनहुँका इन्जिनियर सचिन श्रेष्ठले भने, ‘अहिले सडक विभागले राष्ट्रिय राजमार्ग मात्र हेर्ने भनेको छ र त्यहीअनुसार बजेट पठाउने तयारी गरेको छ । खैरेनीटार–भिमाद सडक खण्ड सहायक राजमार्ग भएकाले यस वर्ष सडक निर्माणका लागि बजेट आउँछ/आउँदैन हामी भन्न सक्दैनौं ।’

अघिल्लो वर्ष सडक निर्माणका लागि कार्यालयले बजेट माग गरेको र बजेट आए मात्र काम सुरु गर्ने उनले बताए । सडक डिभिजन कार्यालयलाई जिल्लाको राजमार्गअन्तर्गत १४ हजार ९ सय किलोमिटर सडक खण्ड हेर्ने भनिएको र अन्य सहायक राजमार्गहरू प्रदेश सरकारले हेर्ने श्रेष्ठले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७६ ०९:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्