गुठी संस्थानको १३ अर्ब बक्यौता 

शाहीमान राई

जनकपुर — गुठीको जग्गा उपभोग गरेबापत सरकारी निकायले सर्तबमोजिम तिर्नुपर्ने मुआब्जा नतिरेपछि गुठी संस्थानको १३ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी बक्यौता असुल हुन सकेको छैन । 

जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका क्षेत्रमा सरकारी तथा गैरसरकारी संघसंस्थाको कार्यालय, मठमन्दिर, तालपोखरी, खुल्ला चौर, खेलमैदान, कुटी, विद्यालय, शैक्षिक संस्थाले गुठीको जग्गामा भवन निर्माण गरी उपभोग गर्दै आएका छन् ।

जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका क्षेत्रमा अधिकांश जमिन गुठी संस्थानअन्तर्गत रहेकाले सरकारी तथा गैरसरकारी संघसंस्थाको कार्यालय गुठीको जग्गामा राखिएका हुन् । गुठी संस्थानको तथ्यांकअनुसार २९ वटा सरकारी कार्यालयले ६५ बिघा १६ कट्ठा १६ धुर जमिन उपभोग गर्दै आएका छन् । गैरसरकारी संघसंस्था र व्याक्तिले ओगटेको जमिनको लेखाजोखा छैन । गुठी संस्थानअन्तर्गत रहेका २४ वटा मठमन्दिरले ३ सय ७८ बिघा १३ कट्ठा १४ धुर जमिन उपभोग गर्दै आएका छन् ।

यसबाहेक जनकपुरको प्रसिद्ध जानकी मन्दिरलगायत विभिन्न मठमन्दिर, तालपोखरी सार्वजानिकस्थल, देवस्थल, विद्यालय, संघसंस्था, जातीय, धार्मिक समुदायको आ-आपmनै गुठी छन् । गुठी संस्थानअन्तर्गत गुठी अधीनस्थ ७ सय १२ बिघा १ कट्ठा १२ धुर, गुठी तैनाथी १ हजार ७ सय ४२ बिघा १० कट्ठा १३ धुर र गुठी रैतान ३ हजार ६ सय ७३ बिघा १० कट्ठा ४ धुर गरी ६ हजार एक सय २९ बिघा २ कट्ठा ११ धुर जमिन छ ।

यसवाहेक विभिन्न जातीय समुदायद्वारा निर्मित मठमन्दिर कुटी, तालपोखरीको कुनै हिसाबकिताब छैन । यसमध्ये जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका, जिल्ला प्रशासन, प्रहरी, अदालत, पशु सेवा, कृषि लगायत विभिन्न सरकारी कार्यालयले गुठीकै जमिनमा भवन निर्माण गरी उपभोग गर्दै आएको संस्थानका प्रमुख मनोज शर्माले बताए ।

गुठी संस्थानबाट भोगाधिकार पाएका सरकारी कार्यालय, संघसंस्थाले जग्गाको संरक्षण गर्न सकेका छैनन् । गुठीको जग्गा भोगाधिकार पाए संघसंस्थाले घरटहरा निर्माण गरी व्यापारीलाई भाडामा दिएका छन् । भाडा असुले पनि संस्थानलाई बुझाएका छैनन् ।

हजारौं बिघा जमिनको मालिक गुठीसंस्थान स्वायत्त निकाय भएपनि सरकार आफैले अतिक्रमण गरी अर्बौं रुपैयाँ मुआब्जाबापतको रकम उपलब्ध नगराउँदा संस्थान मातहतमा रहेका जग्गाजमिन, मठमन्दिर, गुठी अधीनस्थ, गुठी तैनाथी र गुठी रैतान नम्बरी जग्गाको संरक्षण तथा व्यवस्थापन गर्न नसकेको गुठी संस्थानका सहायक अधिकृत शर्माले बताए । संस्थानको बक्यौता रकम बुझाउन सरकारलाई पटकपटक ध्यानाकर्षण गराए पनि सुनुवाइ नभएको संस्थानले जनाएको छ ।

जनकपुरमा गुठी संस्थानले सयौं घरटहराबाट भाडा असुली, माछापोखरी, हाटबजार ठेक्काबापत रकम असुल्ने र गुठी रैतान जग्गाको मालपोत असुलेर वाषिर्क करिब तीन करोड रुपैयाँ आम्दानी गर्दै आएको छ । तर गुठीसंस्थान मातहतको मठमन्दिर, संघसंस्थाको संरक्षणमा रहेको अधिकांश जमिन अतिक्रमणमा परेको छ । गुठीको जग्गामा घरटहरा खेलमैदान, विद्यालय, सार्वजानिक संस्था क्लब भवन निर्माण गरी आफूखुसी आम्दानी गर्दै आएका छन् । तर गुठीसंस्थानलाई रकम बुझाउँदैनन् ।

गुठी संस्थानको जमिन सबभन्दा बढी उपभोग गर्ने सरकारी निकाय चरण परीक्षण तथा बीउ वृद्धि र्फमले ३७ बिघा ४ कट्ठा १४ धुर उपभोग गर्दै आएको छ । गुठीको जमिन कृषि विकास -ज्ञान केन्द्र) कार्यालयलाई एक बिघा ११ कट्ठा एक धुर, खाद्य तथा कृषि बजारलाई दश कट्ठा, पशु विकास पशु स्वास्थ्य शाखा एक बिघा १२ कट्ठा ४ धुर र शिक्षा कार्यालयले एक बिघा एक कट्ठा ५ धुर उपयोग गर्दै आएका छन् ।

यसैगरि, धनुषा जिल्ला अदालतले एक बिघा ७ कट्ठा १३ धुर, परिवार नियोजन संघ ३ कट्ठा १७ धुर, जिल्ला प्रहरी कार्यालय एक बिघा ५ कट्ठा १५ धुर, अञ्चल प्रहरी कार्यालय चार बिघा ९ कट्ठा १४ धुर, नेपाल रेडक्रस सोसाइटी ३ कट्ठा १८ धुर, सहरी विकास तथा भवन निर्माण विभाग ५ कट्ठा १४ धुर र महिला विकास केन्द्र एक बिघा १२ कट्ठा ४ धुर, प्रयोग गर्दै आएको छ ।

रासस धनुषा एक कट्ठा १४ धुर, जिल्ला समन्वय समिति कार्यादय एक बिघा १९ कट्ठा ४ धुर, मध्यमाञ्चल क्षेत्रीय पशु सेवा केन्द्र ११ कट्ठा ११ धुर, बाल मन्दिरलाई ३ कट्ठा १६ धुर, नेपाल स्काउट तीन कट्ठा दश धुर, खेलकुद परिषद ४ कट्ठा ९ धुर, सिताराम गौशाला ८ कट्ठा दश धुर, अतिथि गृह १२ कट्ठा ४ धुर, जनकपुर अञ्चल अस्पताल तीन बिघा २ कट्ठा ७ धुर प्रयोग गरेकेा छ । यसैगरि पुनरावेदन अदालत १९ कट्ठा १२ धुर, जनकपुर उपमहानगरपालिका ५ कट्ठा १३ धुर, जिल्ला वन कार्यालय ११ कट्ठा १९ धुर, सडक विभाग १४ धुर, पुनरावेदन सरकारी वकिल एक कट्ठा ३ धुर, जिल्ला प्रशासन कार्यालय १७ कट्ठा गरी ६५ बिघा १६ कट्ठा १६ धुर जमिन सरकारी कार्यालयले ओगटेका छन् ।

जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका-४ तिरहुतियागाछीस्थित सीताराम गौशालाले भोगाधिकार पाएको ८ कट्ठा दश धुर जमिनमा निर्मित चार दर्जन घर टहराबाट भाडा असुल्दै आएको छ । गुठीसंस्थान बाहेक विभिन्न मठमन्दिर, विद्यालय, कुटीको नाममा रहेको सार्वजानिकस्थल, चौर, तालपोखरी हजारौं बिघा जमिनको लेखाजोखा छैन ।

अधिकांश गुठीको जमिन अतिक्रमणमा परिसकेको छ । तर सरकारले गुठी संस्थान लगायत विभिन्न राजगुठी, निजी गुठी संरक्षण गर्न चासो दिएको छैन । जनकपुरधाम क्षेत्रमा गुठीसंस्थान अन्तर्गत रहेको सबैभन्दा बढी जमिन मठमन्दिरको नाममा छ । गुठीसंस्थानले राममन्दिर, जानकी मन्दिर, रत्नसागर मठ, हनुमाननगर मठ, कुपेश्वरनाथ मठ, गिरीनारी कुटी, लक्ष्मण मन्दिर, कपिलेश्वर मठ, विरखकुटी, बराही कुटी, बेरही कुटी, राधाकृष्ण भगवान विरपुर कुटी, रामजानकी दुलाहा दुलही भगवान कुटीलगायतको व्यावस्थापन गर्दै आएको छ ।

गुठी संस्थानको आम्दानीको लागि १४ वटा माछा पोखरी र दुईवटा हाट बजार ५ वर्षे ठेक्का सम्झौता गरी निजी र्फमलाई व्यवस्थापनको जिम्मेवारी दिएको छ । माछापोखरी र हाटबजार व्यवस्थापन गर्न ५ वर्षका लागि ८ करोड ६० लाख ९५ हजार ७ सय ९५ रुपैयाँमा ठेक्का सम्झौता भएको छ । यसबाट वाषिर्क एक करोड ७२ लाख १९ हजार एक सय ५९ रुपैयाँ आम्दानी भइरहेको संस्थान जनकपुरका लेखापाल रोशन ढुंगानाले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ६, २०७६ ११:००
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कुण्ड संरक्षणमा सवा अर्ब 

५३ कुटी ७२ कुण्डको सहर भनेर चिनिने जनकपुरको सौन्दर्य बढाउन महत्वाकांक्षी योजना 
शाहीमान राई

जनकपुर — मन्दिर, कुटी, ताल र पोखरीको सहर भनेर परिचित जनकपुरधाम आसपासमा रहेका ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक ताल पोखरी संरक्षणका लागि सरकारले १ अर्ब १६ करोड रुपैयाँ लगानीमा आयोजना सुरु गरेको छ । 

प्रसिद्ध धार्मिक, सांस्कृतिक तथा पर्यटकीस्थल जनकपुर सहरको मध्यभागमा रहेको विशाल गंगासागर पोखरी । जनकपुरमा सबैभन्दा सफा, स्वच्छ र सुन्दर मानिएको गंगासागर पोखरीलाई पनि थप संरक्षण संवर्द्धनका लागि सङ्घीय खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन आयोजनाले मर्मतसम्भार गर्ने जनाएको छ । तस्बिर : शाहीमान/कान्तिपुर

प्रसिद्ध, ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको जनकपुर सहरलाई स्वच्छ, सफा, सुन्दर, आकर्षक पर्यटक गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न खानेपानी मन्त्रालयले यहाँका तालपोखरी संरक्षणका लागि प्रक्रिया सुरु गरेको छ ।

जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका क्षेत्रमा रहेका ३१ वटा पोखरी संरक्षण, ढल निकास ड्रेन निर्माण, ह्युमपाइप विस्तार, बाह्रबिघा मैदान पार्क, सार्वजानिक शौचालय निर्माण र सरसफाइ गर्ने योजना बनाइएको जनकपुरस्थित सङ्घीय खानेपानी तथा ढल व्यावस्थापन आयोजना प्रमुख वरिष्ठ डिभिजन इन्जिनियर अरुणकुमार सिंखडाले बताए ।

उनले आयोजनाको पहिलो चरणमा ३१ वटा पोखरी संरक्षणका लागि विस्तृत सर्बेक्षण, डिजाइन स्टमेट गरी टेन्डर प्रक्रियामा रहेको बताए । पोखरी संरक्षण संवर्द्धन तथा सौन्दर्यकरणका लागि ७६ करोड रुपैयाँ बराबरको टेन्डर आहान गरिएको छ । यसका लागि चारवटा निर्माण व्यावसायी कम्पनीले प्रस्ताव पेस गरेका छन् । ‘कन्स्ट्रक्सन कम्पनीको प्रस्ताव अध्यायन मूल्याङ्कन भइरहेको छ,’ आयोजना प्रमुख सिंखडाले भने, ‘टेन्डर स्वीकृत भएपछि काम सुरु गर्छौं ।’

जताततै फोहर, मैला, धुलो, धुवाँ, खुला शौचालयलाई व्यवस्थित गर्न जनकपुरधाम उपमहानगरपालिकाको विभिन्न सार्वजानिक ठाउँमा ३० वटा आरामदायी शौचालय निर्माण, बाक्लोवस्ती साँघुरो गल्ली सडकका बीचमा ढलनिकासका लागि ह्यूमपाइप विस्तार र बाह्रविघा मैदानलाई पार्कका रूपमा विकास गर्न ४० करोड रुपैयाँ बराबरको आयोजना सर्बेक्षणगरी डिजाइन स्टमेट तयार भइरहेको प्रमुखसिंखडाले बताए ।

सिंखडाले भने, ‘यो बहुवर्षीय योजनाको विस्तृत सर्बेक्षण प्रतिवेदन अन्तिम चरणमा पुगेको छ ।’ एसियाली विकास बैंकको सहयोगमा जनकपुर उपमहानगरपालिका एकीकृत सहरी विकास परियोजना अन्तर्गत ढलनिकासका लागि ड्रेन निर्माण ह्युमपाइप विस्तार, मूख्य सडक विस्तार, ग्राभेल र कालोपत्रे गरे पनि सहरको अधिकांश ठाउँमा ड्रेन निर्माण गर्न बाँकी छ । स्वच्छ सफा र सुन्दर सहरका रूपमा विकास गर्न जनकपुर सहरको हरेक वस्ती वस्तीबाट ढल निकासका लागि ड्रेन निर्माण र सडक कालोपत्रे गर्न सरकारले आयोजना सुरु गर्न लागेको हो ।

उहिले ‘५३ कुटी ७२ कुण्ड’ को शहरको रुपमा परिचित जनकपुरधामलाई चिनाउने तालपोखरीको सरसफाइ, पोखरीको किनारामा सिंढी घाट निर्माण र हरियाली पानीको फोहरा फाल्ने उपकरणयुक्त आकर्षक पोखरी बनाइने अर्का इन्जिनियर जानकीशरण भगतले बताए । आयोजनाका लागि अनुमानित लागत तयार गरे पनि चालूवर्षका लागि सरकारले १ करोड रुपैयाँ मात्र उपलब्ध गराएको छ ।

सरकारले यसवर्ष सङ्घीय खानेपानी तथा ढल व्यावस्थापन आयोजना अन्तर्गत जनकपुर उपमहानगरपालिका ढल तथा प्रशोधन केन्द्र स्थापनाका लागि २ करोड ३० लाख, जनकपुर सरसफाइ तथा पोखरी सम्बर्द्धन तथा ड्रेन निर्माणको लागि दुई करोड १६ लाख, सप्तरी फत्तेपुर खानेपानी आयोजना ५ लाख, राजविराजमा ढल निर्माण तथा प्रशोधन केन्द्र स्थापना र सर्बेक्षणका लागि १८ लाख, सिराहाको गोलबजार ढल तथा प्रशोधन केन्द्र २० लाख, महोत्तरी बर्दिबास खानेपानी योजनाको लागि २ करोड, जलेश्वरमा ढल निकास निर्माण तथा प्रशोधन केन्द्र २० लाख, धनुषामा क्षिरेश्वर ढल निकास तथा प्रशोधन केन्द्र १४ लाख, सर्लाहीको हरिओन खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना २ करोड ९६ लाख ८६ हजार, मलङ्वा ढल तथा प्रशोधन केन्द्र निर्माण ५० लाख र बारामा सिमरा तेश्रो खानेपानी आयोजना १५ लाख र कलैया ढल प्रशोधन केन्द्रका लागि १६ लाख रुपैयाँ गरी करिब दश करोड रुपैयाँको बजेट सिलिङ पठाएको छ । तर विस्तृत सर्बेक्षण भइनसकेकाले चालू योजना बाहेक अन्य योजना कार्यन्वयन गर्न कठिनाइ हुने सङ्घीय खानेपानी तथा ढल व्यावस्थापन कार्यालय जनकपुरले जनाएको छ ।

यो आयोजनाले जनकपुरमा पर्यटकीय आकर्षणको रूपमा रहेको धनुषसागर, गंगासागर, अंगराजसर पोखरी लगायत महत्त्वपूर्ण पोखरीलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर योजना बनाएको छ ।

प्रकाशित : वैशाख १४, २०७६ ११:०४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT