उखु छोडेर परवल खेती- प्रदेश २ - कान्तिपुर समाचार

उखु छोडेर परवल खेती

ओमप्रकाश ठाकुर

सर्लाही — जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रका किसान उखु छाडेर परवल खेती तर्फ आकषिर्त हुन थालेका छन् । उखुभन्दा दोब्बर आम्दानी हुन थालेपछि परवलतर्फ किसानको आकर्षण बढेको हो ।

गाउँ नजिकै चिनी उद्योग भए पनि उनीहरू उखु खेती गर्दैनन् । उत्तरी क्षेत्रका किसानले उखु खर्चिलो र झन्झटिलो भएकाले परवल खेतीमा आकर्षण बढेको बताएका छन् ।


किसानका अनुसार वैशाखदेखि कात्तिकसम्म प्रत्येक साता परवल बेचेर बिघाको २५ हजार नगद आम्दानी हुने गरेको छ । 'उखु खेती झन्झटिलो र खर्चिलो छ, उखु बेचेको पैसा पनि किसानले समयमा पाउँदैनन्, तर परवलमा यो समस्या छैन,' हरिवन नगरपालिका-११ का शुभ भण्डारीले भने, 'उखुको मूल्य तय गर्नका लागि संघर्ष गर्नुपर्ने, भुक्तानीका लागि वर्षौं कुर्नुपर्नेभन्दा परवल खेतीमा हप्तै पिच्छे नगद पाइरहेका छौं ।'


कम मिहिनेत र सजिलै उब्जाउन सकिने परवलको बजारको सुनिश्चितता रहेको किसानको भनाइ छ । किसानले उब्जाएको परवल व्यपारीले खरिद गर्न खेतमै पुग्न थालेपछि यहाँका किसान यस खेतीमा केन्दि्रत भएका हुन । अन्य खेतीमा खर्च र मजदुर बढी लाग्ने तर परवल खेतीमा घरका महिलाले पनि गर्न सक्ने भएकाले यो खेती सजिलो भएको स्थानीय इमा भण्डारीले बताईन् ।


'अन्य खेतीमा पटक-पटक खनजोत गर्नुपर्दा महिलालाई समस्या हुन्छ तर मंसिरमा लगाएको परवल समान्य गोडमेल गरेर वैशाखदेखि टिप्न सुरु गर्छु,' उनले भनिन्, 'परवल खरिद गर्ने व्यापारी खेतमै आउने गरेकाले बेच्न कुनै समस्या हुँदैन, हामी घरका महिलाले यो सबै काम गर्छौं ।' वैशाखदेखि कात्तिकसम्म आम्दानी लिन सकिने भएकाले परवल खेती दिनदिनै फस्टाउँदै गएको उनले बताइन् ।


राजमार्ग आसपासका बलौटे दोमट माटोमा अन्य बालीभन्दा परवल सपि्रन थालेपछि एक दशकयता परवल खेती गर्नेको संख्या दिनप्रतिदिन बढदै गएको छ । जिल्लाको हरिवन, लालबन्दी, बरहथवा, बागमती लगायतका ठाउँमा अन्य खेती छोडेर किसानहरू परवल खेतीमा केन्दि्रत हुन थालेका छन् । यस अतिरिक्त जिल्लाको लखनदेहि, चापिनि खोला र वागमती नदीको उत्तरदेखि दक्षिण क्षेत्रसम्मको बगरमा परवल खेती हुने गरेको कृषि ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ ।


यस क्षेत्रमा उत्पादन भएको परवल काठमाडौं, पोखरा, बुटवल, वीरगञ्ज, जनकपुर, विराटनगर खपत हुँदै आएको छ । व्यापारीहरूले खेतमा नै गएर परवल खरिद गर्न थालेपछि किसानलाई बजारको चिन्ता छैन । हरिवन, नवलपुर, लालबन्दी, बयलवास र बरहथवामा खुद्रारुपमा पनि परवल बिक्री हुने गर्छ ।


सरकारले उखुमा अनुदान दिएपनि उखु किसान दिनदिनै घट्दै छ तर परवल खेती गर्ने किसानले अनुदान नपाए पनि यसको खेती दिनदिनै बढ्दो छ । उखु खेती गर्दा टोलमा गरिबी रहेको र परवल खेती पछि टोलको गरिबी हटेको किसानहरूको भनाइ छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ४, २०७६ ०९:०९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रदेश २ जोड्दै जानकीलीला

भोजपुरी र बज्जिका भाषिक समाजमा पनि मैथिली भाषाको नाटकले प्रश्रय पाएको छ
श्यामसुन्दर शशि

जनकपुर — नेपाल र भारतका विभिन्न सहरमा सफल प्रदर्शन भइसकेको मिथिला नाट्यकला परिषदको बहुचर्चित जानकी लीला गीति नाटक जानकी जन्म दिवसका अवसरमा रौतहटको कटहरियामा मञ्चन गरियो । कटहरिया मूलतः भोजपुरी र बज्जीका भाषीहरूको बाहुल्य भएको नगर भए पनि मैथिली भाषाको जानकी लीला हेरेर आम दर्शक हषिर्त भए ।

रामसीताबीच फूलबारीमा भएको पहिलो भेटको दृश्य ।तस्बिर : श्यामसुन्दर/कान्तिपुर

सीताको जन्म हुने बेला सबैले हर्ष बढाइ गरे पनि रामसीताको प्रथम मिलन तथा धनुषयज्ञको दृश्यमा दर्शकले ताली बजाएर कलाकारको उत्साह बढाए ।

नाटक हेर्न गाउँगाउँका स्कुले विद्यार्थी तथा आम नागरिक ठुलै संख्यामा थिए । 'सीताको जन्मदेखि कोवर -विवाहपछिको विधि) सम्मको कथा टेली सिरियलमा देखेको थिएँ । प्रत्यक्ष रूपमा आज देखें । खुसी लाग्यो ।' स्थानीय सुशीला देवीको प्रतिक्रिया थियो । नेपाल भारत लगायतका विश्वका धेरै देशमा राम चरित्र प्रधान रामलीला मञ्चन गर्ने प्रचलन रहे पनि मिनापका कलाकारले सीता चरित्रप्रधान जानकी लीलाको मञ्चन गर्दै आएका छन् ।

मिनापका पूर्वअध्यक्ष एवं जानकी लीला गीति नाटकका संगीतकार तथा गायक सुनिल मल्लिकले भने, 'जानकीको जन्म नेपालमा भएको हो । सीता राष्ट्रिय विभूति पनि हुन् । हाम्रो नाटकमा जानकीको जन्मदेखि विवाहसम्मको वर्णनमात्र छ । जानकीमाथि केन्दि्रत कथावस्तु भएकाले यसलाई जानकीलीला नाम दिइएको हो ।'

मिनाप अध्यक्ष प्रमेश झा मिथिलाञ्चलमा जानकीको विवाहसम्मको सुखान्त कथामात्र वर्णन गर्ने परम्परा रहेको बताए । उनले भने, 'बिहेपछि सीताको जीवनमा दुःख सुरु हुन्छ । त्यसैले मिथिलावासी सीतालाई माइतमै राखेको भाव प्रदर्शन गर्छन् । हामी पनि जन्मदेखि विवाहसम्मको कथामात्र प्रदर्शन गर्छौं । दुःखको कथा भन्दैनौं ।'

जानकी जन्मपूर्व मिथिलामा १२ वर्ष अनिकाल परेको तथा वर्षाकाे कामनासाथ राजा जनकले हलेष्ठी यज्ञ गर्दा हलोको सीत -अग्रभाग) को स्पर्शबाट सीताको जन्म भएको प्रशंगबाट नाटक सुरु हुन्छ । नाटकमा जानकीको जन्म, फूलवारीलीला, धनुष यज्ञ, जानकी विवाह तथा कोबरसम्मको कथा वर्णन छ ।

पारम्परिक रामलीला शैलीको यस नाटकमा सोहर, बधैया, पमरिया, झुला, जटजटीनलगायतका पारम्परिक गीत संगीतसँगै आधुनिक गीत संगीत तथा कीर्तनिया, नौटंकी, विदापद तथा रामसीता विवाह संकीर्तण जस्ता लोक नाच शैलीको समेत प्रयोग गरिएको छ ।

नाटकको अर्को विशेषता भनेको मिथिलाञ्चलका नगाडा, झाइल, टंकी, मजीरालगायतका पारम्परिक बाजाको लाइव प्रदर्शन पनि थियो । संगीतकार तथा गायक सुनिल मल्लिक जानकीलीलालाई आधुनिक तथा पारम्परिक नाट्य शिल्पको फ्युजनको संज्ञा दिन्छन । 'हामीले पारम्परिक लोक नाचको संरक्षण तथा आधुनिक नाट्य शिल्पको विकास गर्ने जमर्को गरेका हौं,' मल्लिक भन्छन् ।

सुनिल मल्लिकको संगीत तथा परमेश झाको निर्देशनमा तयार गरिएको यस गीति नाटकमा धीरज ठाकुर र सन्नी राउत नृत्य निर्देशन गरेका थिए भने सुनिल मल्लिक, संगीता देव, ललित कामतले स्वर दिएका थिए । एक घन्टाको यस गीति नाटकमा रामनारायण ठाकुर, ललन झा, वीरेन्द्र झाले वाद्यवादन गरेका थिए । मदन ठाकुर, गंगाकान्त झा, परमेश झा, अनितारानी मण्डल, सुरेन्द्र राय, धीरज ठाकुर, मुकेश झा, सन्नी राउत, धीरज ठाकुर (क), सपना साह, पूजा ठाकुर, सुनीता पासमान, माही खान, अर्पिता चौधरी, राजा राउत, बबलु राउत, लगायतले अभिनय गरेका थिए ।

यस अघि भारतीय सांस्कृतिक सम्बन्ध परिषद्ले नयाँदिल्लीमा आयोजन गरेको चौथो अन्तर्राष्ट्रिय रामायण महोत्सव तथा भारत उत्तर प्रदेशको प्रयागराजमा आयोजित महाकुम्भमा पनि मिनापले जानकी लीलाको सफल मञ्चन गरिसकेको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ४, २०७६ ०९:०८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×