गर्मीलाई चनाको सातु

बिहान र साँझको लस्सी व्यापारबाट दैनिक २ हजारभन्दा बढी आम्दानी हुन्छ
शिव पुरी

रौतहट — चन्द्रपुर ४ का अनील कार्कीलाई बिहान भ्याइनभ्याइ हुन्छ । चनाको सातुको पारखीहरू उनको ठेलामा एकाबिहानै पुग्छन् । गर्मीमा सातु पिउनेको भीड लाग्छ । चन्द्रनिगाहपुरको मुख्य चोकमा उनको ठेला बिहानै पुगिसकेको हुन्छ । ठेलामा कागती, प्याजका दाना, खुर्सानी तयारी अवस्थामा राख्छन् । नुन, मसलाका स–साना बट्टा छन् ।

रौतहटको चन्द्रनिगाहपुरमा चनाको सातु बेच्दै अनील कार्की । तस्बिर : शिव/कान्तिपुर

झट्ट हेर्दा चटपटे बेच्न लागेको जस्तो लाग्छ । यी परिकार राखेर सातु बनाउँछन् उनी । पिउँदा निकै स्वादिष्ट हुन्छ । गर्मीको समयमा सातुले स्वास्थ्यलाई फाइदा पुग्ने हुँदा यसका पारखी पहिलो रोजाइ यही हुन्छ । त्यसपछि उनलाई भ्याइनभ्याइ हुन्छ । कार्कीको दिनचर्या सातुबाट सुरु हुन्छ । उनको सातु लोकप्रिय छ ।


निकै मेहनत गरी सातु बनाउँछन् । ग्राहकले थपीथपी पिउँछन् । पिउँदा स्वादिष्ट हुने ग्राहकको भनाइ छ । मोरङको बयनगर गाउँबाट दुई दशकअघि चन्द्रनिगाहपुर आएका कार्कीले ठेलामा चनाको सातु बेच्न थालेकै ११ वर्ष पुगिसक्यो । सानो व्यवसाय गरेंछु भन्ने उनलाई कहिल्यै पछुतो भएन । हेर्दा सामान्य देखिए पनि उनको व्यापार ठूलो छ । बिहान सातु बेच्छन् । बेलुकी लस्सी ।


दुवै परिकार लोकप्रिय छन् । ‘सातुबाट बिहान एक हजारभन्दा बढी कमाउँछु,’ उनले भने, ‘लस्सीतबाट त्यहीअनुसारको आम्दानी हुन्छ ।’ पैसा कमाउन विदेश जानुपर्छ भन्ने सोचाइ गलत भएको कार्की बताउँछन् । ‘थोरै लगानीमा मेहनत गरे पैसा नेपालमै कमाउन सकिन्छ,’ उनले भने, ‘मानिसले ठेलाको व्यवसाय भन्छन् होला तर यसैबाट मनग्गे कमाएको छु ।’


उनले झण्डै ९ वर्षजति यहाँका लाइन होटलमा खाना पकाउने काम गरे । त्यसबाट सन्तुष्ट भएनन् । खाना पकाउने काम छाडेर पुरानो ठेला किनेर चनाको सातु बेच्न थाले । ऋण गरेर भए पनि विदेश गएर पैसा कमाउने उनले सोच बनाएका थिए । पछि यही पेसामा उनी रमाउन थाले । एक दशकको अवधिमा यहाँ नयाँ व्यापारिक पसल खुले । तर उनको ठेला फेरिएको छैन । त्यही ठेलाले उनको जीवन फेरिदिएको छ । समयअनुसारको व्यवसायमा रमाएको छ कार्की परिवार ।


बिहान सातु बेचेर दिउँसो राजमार्ग छेउमा त्यही ठेलामा विभिन्न प्रकारको खाजा पनि बनाउँछन् । त्यसपछि बचेको समयमा लस्सी बिक्री गर्छन् । साकाहारी खाजा खान उनको ठेलामा भीड लाग्छ ।


बिहान सातु पिउन स्थानीय रैथाने पारखीहरू ठेला खोज्दै पुग्छन् । स्वादअनुसारको सातु घोल्न लगाउँछन् । मुख मिठ्याउँदै बाटो लाग्छन् । गर्मी मौसममा उनको ठेला वरिपरि सातु पिउनेहरूको भीड देखिन्छ । सातु घोलेर ग्राहकलाई दिन भ्याइनभ्याइ हुन्छ । सातुका पारखीहरू स्वादअनुसार काँचो प्याज, कागतीको रस, मसला, बिरेनुन राख्न लगाउँछन् । दैनिक १० केजीभन्दा बढी सातु यही ठेलाबाट बिक्री हुन्छ । ‘उनको हातमा सातु बनाउने जादु नै छ,’ कार्कीका नियमित ग्राहक आशिष पर्साईँ भन्छन्, ‘जिम गरेर चोक आएपछि एक गिलास सातु नपिई सुखै छैन ।’ उनको बोली नम्र छ । ग्राहकलाई लोभ्याउने कला छ ।


१० वर्षअघि तीन रुपैयाँ गिलासमा बिक्री हुन्थ्यो । अहिले ३० रुपैयाँ पुगेको छ । यहाँ राम्रो चनाको सातु पाइँदैन । भारतको बैरगनिया बजारका व्यापारीले घरमै चनाको सातु ल्याइदिन्छन् । एक पटकमा सय किलोसम्म किन्छन् । ठेलाको व्यापारमा उनकी श्रीमतीले सघाएकी छन् । दुवैजना बिहानदेखि बेलुकासम्म ठेलामै व्यस्त हुन्छन् । ग्राहकको हाउभाउ अनुसारको कुरा गर्न कार्की खप्पिस छन् । बसका यात्रुसमेत उनको सातु मन पराउँछन् । सातु बेचेरै करोडपति बनेका छन् । अहिले २ तले पक्की घर बनाइसके । गाउँमा केही जमिनसमेत जोडेका छन् ।


कार्कीका २ छोरामध्ये एउटाले १२ कक्षा उत्तीर्ण गरे । अर्कोले १० कक्षाको परीक्षा दिएर बसेका छन् । दुवैलाई राम्रै विद्यालय पढाए । आफूले पढ्न नपाए पनि छोरालाई पढाउन पाएकोमा उनलाई ठूलो सन्तुष्टि मिलेको छ । अहिले मासिक ५० हजारसम्म आम्दानी हुने गरेको उनले बताए । विदेश जान्छु भन्नेलाई राम्रो सल्लाह दिन्छन् । आफ्नै भूमिमा मेहनत गर्न सुझाव दिन्छन् । सानो पुँजी लगाएर मेहनत गर्नेलाई सम्मान र माया गर्नेको संख्या समाजमा थोरै छ । प्रकाशित : वैशाख ५, २०७६ ११:०४

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मिठाइ पसलमा अखाद्य वस्तु

सन्तोष सिंह

धनुषा — जनकपुरको हंसराज मिठाइ पसलको कारखानामा प्रतिबन्धित अखाद्य सामग्री र सडेको कच्चपदार्थ फेला परेको छ । मिठाइ बनाउन प्रयोग हुने इमलीमा कीरा र नेपालमा प्रतिबन्धित सागर गोल्ड पाउडर दूध, हाइड्रो, रंग र फिटकिरी अनुगमन टोलीले फेला परेको छ ।

अनुगमन टोलीद्वारा हंसराज मिठाइ पसलमा नमुना संकलन गर्दै । तस्बिर : सन्तोष/कान्तिपुर

राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगका सदस्य मोहना अन्सारी नेतृत्वमा बुधबार गरिएको बजार अनुगमनमा हंसराज मिठाइ पसलको कारखानामा लुकाई राखेको सागरको गोल्ड प्याकेट पाउडर दूधका बोरा, हाइड्रोका प्याकेट, रंग, फिटकिरी, बदामको पिठोलगायत बरामद गरिएको गुण प्रविधि तथा नियन्त्रण कार्यालयका खाद्य निरीक्षक प्रवीण तिवारीले बताए ।

अनुगमन टोलीले नाम चलेको हंसराज मिठाइ पसल तथा रघुपति मिष्ठान भण्डारको अखाद्य मिठाइ, घ्यू, तेललगायत नष्ट गरेको छ । जानकी मन्दिरस्थित रघुपति मिष्ठान भण्डार तथा ओम बेकरी हाउसको घ्यू, मिठाइमा प्रयोग गरिएको तेल पनि नष्ट गरिएको छ । ओम बेकरी एण्ड स्विट्सको पाउरोटीमा एक दिनअघिको उत्पादन मिति राखेर सिलप्याक गरी बिक्रीमा पठाउन लागेको भेटिएको थियो ।

रघुपति मिष्ठान तथा ओम बेकरीले संयुक्त रूपमा सञ्चालन गरेको कारखानाको दूध तथा यसबाट बनेको पदार्थमा अत्यधिक फोहर झिंगा, लामखुट्टे भेटेपछि नष्ट गरिएको थियो । अनुगमन टोलीले जनकपुरको भानुचोकस्थित मदरटेरेसा पब्लिक स्कुलमा क्षमताभन्दा बढी विद्यार्थी राख्ने गरेको पाइएको छ ।

विद्यालयको छात्रावासमा एउटै कोठामा २० देखि २५ जना विद्यार्थीलाई राखेको पाइएको छ । मानव अधिकार आयोगका प्रवक्तासमेत रहेकी मोहनाले उक्त विद्यालयका प्रिन्सिपल चन्द्र देवानलाई सुधारको मौका दिएकी छन् । विद्यालयको यो पहिलो अनुगमन थियो, त्यही भएर एकपटकलाई सुधारको मौका दिएको उनले बताइन् ।

धनुषाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी दिलीप कँणेलले विद्यार्थीको शुल्क, खानेपानी, शौचालय तथा स्कुल बसमा क्षमताभन्दा बढी विद्यार्थी नबोक्न सुझाव दिएका छन् । मनपरी नगर्न सुझाव दिँदै स्कुलको २ सय मिटरभित्रै रहेको मदिरा पसलसमेत तत्काल बन्द गर्न निर्देशन दिए ।

अनुगमन क्रममा जनकपुरधामको मिल्स एरियास्थित जय श्रीराम डिष्ट्रिब्युटर्समा पाइएको मदिरा प्लाष्टिकको बोतलमा प्याकिङ्ग गरेको भेटिएको छ । रुसलान, मौसम, स्मुथसहितका अन्य लोकल ब्रान्डका मदिरा प्लाष्टिकको बोत्तलमा प्याक गरेको पाइएको थियो । अवैध प्याकिङ मदिराको नमुना परीक्षण गरी थप कारबाहीका लागि प्रयोगशाला पठाउन नमुना संकलन
गरिएको प्रजिअले बताए ।

आयोग सदस्य अन्सारी नेतृत्वमा जनकपुरधाम उप–महानगरपालिका प्रमुख लालकिशोर साह, धनुषाका प्रजिअ कणेल, मानव अधिकार आयोग क्षेत्रीय कार्यालयका वीर मगर, केन्द्रका दिपेन्द सिंह, गुण प्रविधि नियन्क्रण कार्यालयको संयुत्त टोलीले अनुगमन गरेको थियो ।

प्रकाशित : वैशाख ५, २०७६ ११:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×