चारकोसे झाडीमा माहुरी

रवीन्द्र उप्रेती

महोत्तरी — सन्त ऋतुको आगमनसँगै बर्दिवास आसपासका चारकोसे झाडीमा विभिन्न प्रजातिका मनै लोभ्याउने फूल देखिन्छन् । फूलको रसमा लोभिएका माहुरीले जंगलै ढाकिएको छ ।पूर्वपश्चि राजमार्ग दक्षिणको तारेचौरी, बर्दिवास, रामनगर र लेवर हाउसका जंगलभरि राखिएका माहुरीका गोलाले चारकोसे झाडीमा आकर्षण थपेको छ ।

माहुरीका गोला चितवनको खैरेनीबाट ल्याइएको हो । माहुरी मह संकलनमा अव्वल मानिएका मेलिफोरा जातिका हुन् । महोत्तरीका वन क्षेत्रमा मह संकलनका लागि विविध प्रजातिका पर्याप्त प्राकृतिक फूल फुलेकाले चितवनबाट १० जना मौरीपालक कृषकले करिब साढे ६ सय घार ल्याएका छन् ।

रस संकलन गरिरहेका मौरीको रेखदेखमा कृषकसमेत १८ जना जुटेका छन् । उनीहरूले फागुन पहिलो सातातिर महोत्तरीका जंगलमा माहुरी ल्याएका थिए । सबै गोलाबाट २८ लाख मूल्य बराबरको झण्डै ७० क्विन्टल मह संकलनको लक्ष्य रहेको जनक विसुरालले बताए । दोस्रो लटमा गरी करिब ४५ क्विन्टल मह उत्पादन भइसकेको उनले जनाए । उनीहरूले प्रति केजी महको मूल्य ४ सय रुपैयाँ तोकेका छन् ।४५ क्विन्टल मह ठूलो परिमाण लागे पनि यति उत्पादनले उनीहरू उत्साहित देखिँदैनन् । यस अवधिमा उनीहरूले ५० क्विन्टल मह उत्पादन गर्ने लक्ष्य लिएका थिए । तर मौसम अनुकूल भएन । यहाँको वन क्षेत्रमा लाग्ने डढेलोले महसंकलनमा सबैभन्दा बढी समस्या थपेको रामनगरको जंगलमा माहुरी चराउन बसेका कविचन्द्र रिमालले बताए । डढेलोले फूलमा पानीको मात्रा सुकाउने हुँदा लक्ष्यबमोजिम मह संकलन हुन नसकेको रिमालले बताए ।

‘यतिको मह हाम्रा लागि उत्साहजनक होइन तर यो निरासाजनक पनि छैन,’ विसुरालीले भने, ‘खर्च काटेर प्रतिकिसान २ लाखजति वचत होला । मौसम अनुकूल भए आम्दानी बढ्छ ।’ महोत्तरीको जंगलमा चैत लागेपछि भिक्स (युक्लिप्टस), रुदिलो, जामुनो, क्यामुनो, वाँझी, साखु, गुम्वा, सिसौजस्ता अनेकन जंगली वनसपतिमा फूल फुल्दा माहुरी कृषक आकर्षित भएका हुन । विसुरालका साथी विष्णु भुषालकाअनुसार यहाँबाट उत्पादित मह ‘अग्र्यानिक’ र औषधिय गुण भएकाले उच्चकोटीको मानिएको छ । त्यसैले ग्राहकको कमी छैन ।

२१ वर्षदेखि मौरी पालन गर्दै आएको बताउने बमबहादुर विसुरालका अनुसार महोत्तरीमा उनीहरू सबैभन्दा पहिले ०६४ सालमा गौशाला नगरपालिकाको तारेचौरीमा माहुरीको घार लिएर पुगेका थिए । तारेचौरीका स्थानीयले सहयोग गरे । मौसमले पनि साथ दियो । तर त्यसपछिका वर्षमा राजनीतिक अस्थिरता र मधेस आन्दोलनले गर्दा गत वर्षदेखि मात्र यता आउने अवसर जुरेको विसुरालीले जनाए । तारेचौरीका स्थानीयकाअनुसार चितवनका मौरिपालकले यहाँ आएर मह मात्र संकलन गरेका छैनन् ।

प्रकाशित : वैशाख ८, २०७५ १०:१९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नयाँ ऐनले विद्यार्थी टिक्ने दाबी

कान्तिपुर संवाददाता

महोत्तरी — दुई वर्षभित्र निरक्षरता उन्मूलन अभियानअन्तर्गत शिक्षामन्त्री गिरिराजमणि पोखरेल गृह जिल्ला महोत्तरीका विद्यालयमै पुगेर भर्ना गराइरहेका छन् । शुक्रबार उनले ४ विद्यालयमा पुगेर १८ बालिकासहित दलित तथा विपन्न समुदायका ३९ जना विद्यार्थी भर्ना गराए ।

भर्ना भएका विद्यार्थीलाई विद्यालयमा टिकाउन नयाँ ऐन ल्याउन लागिएको समेत उनले बताए ।

शिक्षामन्त्री आफैं अग्रसर भएर विद्यालयमा पुग्न थालेपछि महोत्तरीका सामुदायिक विद्यालयमा भर्ना अभियानले गति लिएको छ । अघिल्ला शैक्षिकसत्रमा शिक्षासँग सरोकार राख्ने निकायको मात्र भर्ना अभियानमा सहभागिता देखिन्थ्यो । महोत्तरीका शिक्षा अधिकारी ठूलोबाबु दहालकाअनुसार जनजागृति उच्च मावि पाटुमा ४ बालिकासहित ५ जना, श्रीप्रसाद सिंह मावि औरहीमा ९ बालिकासहित १८ जना, रामजानकी प्रावि रामगोपालपुरमा ९ जना दलित तथा जनजाति बालक र जनता आधारभूत विद्यालय बन्द्रा थारू टोलमा ४ बालिकासहित ५ जना भर्ना भएका छन् ।भर्ना भएका सबै बालबालिकाको मेयर, वडाध्यक्ष, पूर्वसांसद, जिल्ला प्याब्सन अध्यक्ष, शिक्षक, प्रधानाध्यापक, राजनीतिककर्मी लगायतले अभिभावकत्व लिए ।

भर्ना भएका सबै बालबालिकालाई शिक्षामन्त्रीले झोलासहित पुस्तक उपलब्ध गराउँदा उनीहरू खुसी र उत्साहित देखिन्थे ।‘हामी सबैको इच्छा नि:शुल्क आधारभूत शिक्षा’ नारासहित रामगोपालपुरमा निकालिएको र्‍यालीमा बोल्दै मन्त्री पोखरेलले भर्ना अभियानलाई देखावटी र नारामा मात्र सीमित हुन नदिन सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताए । त्यसका लागि ५ महिनाभित्र अनिवार्य शिक्षा ऐन ल्याउने गृहकार्य भइरहेको उनले जानकारी दिए ।

‘अनिवार्य शिक्षा ऐनले आफ्ना छोराछोरी विद्यालय नपठाउने अभिभावकलाई कारबाही हुने हँुदा भर्नापछि विद्यार्थी नटिक्ने समस्या ऐनबाटै समाधान हुनेछ,’ पोखरेलले भने । उनले विभिन्न कारणले विद्यालय जान नपाएका बालबालिकामध्ये कम्तीमा एउटाको अभिभावकत्व ग्रहण गरी भर्ना अभियानलाई सघाउन अपिल गरे ।

संविधानमा उल्लेख भएअनुसार आधारभूत शिक्षालाई अनिवार्य तथा विद्यालय शिक्षालाई नि:शुल्क बनाउन स्थानीय तहका पदाधिकारी लगायत सम्पूर्ण सरोकारवालालाई आग्रह गरे ।यसअघि शिक्षा अधिकारी दहालले जलेश्वरस्थित लचमु उच्च माविकी ६ वर्षीया प्रिया पासवानलाई भर्ना गराई अभिभावकत्व लिए ।बाबुको मृत्यु भइसकेको प्रियालाई लिएर आमा गिरिजादेवी विद्यालय पुगेकी थिइन् । दहालले भर्नासाथै पाठ्यपुस्तकसमेत दिएका थिए । शिक्षा विभागका अनुसार आधारभूत शिक्षाबाट सबैभन्दा बढी बालबालिका वञ्चित हुने तराईका १३ जिल्लामध्ये महोत्तरी पनि एक हो ।

प्रकाशित : वैशाख ८, २०७५ १०:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्